«Κυριαρχώντας τραυματισμένος και στην κόψη του ξυραφιού…»

Την επομένη των εκλογών του Σεπτεμβρίου, αν συνόψιζε κανείς με λίγες λέξεις το πολιτικό νόημα του αποτελέσματος, ο Αλέξης Τσίπρας ήταν ένας τραυματισμένος κυρίαρχος. Ότι θα ήταν τραυματισμένος, με δεδομένο τα όσα είχαν προηγηθεί, ήταν αναπότρεπτο. Παρόλα αυτά, το εκλογικό αποτέλεσμα του Σεπτεμβρίου προσέδωσε στον Τσίπρα στοιχεία κυριαρχίας.

Όπως ήδη αναλύσαμε πάντως, ανεξαρτήτως ποσοστών, ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται σε μία νέα σχέση με τους ψηφοφόρους. Άρα το ερώτημα που γεννιέται είναι, το ακόλουθο: Με δεδομένη τη νέα αυτή σχέση, ο Τσίπρας διαθέτει άραγε μία δυναμική κυριαρχίας; Ή μήπως πέτυχε απλώς μια πρόσκαιρη και πύρρειο νίκη; Ασφαλής απάντηση στα ερωτήματα αυτά δεν είναι διαθέσιμη. Όμως κάποιες εκτιμήσεις μπορούν να γίνουν εάν φωτίσουμε την ευρεία εικόνα που διαμορφώθηκε από τον Ιανουάριο του 2015 συνυπολογίζοντας και τις διάφορες παραμέτρους της εικόνας αυτής.

Καταρχάς, ο Τσίπρας διαθέτει αυτό το «αρχικό ρεύμα» που δίνει ώθηση σε μια κυριαρχία. Το ρεύμα αυτό δεν είναι απλώς εκλογικό, αν και, με δεδομένο τον κομματικό κατακερματισμό μετά τις εκλογές του 2012, ο παράγοντας τούτος δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Ως παρουσία και εικόνα (αναγκαστικά θα το επισημάνουμε εκ νέου) είναι κάτι φρέσκο και ελκυστικό ως πολιτικό προϊόν. Άλλωστε, εδώ τον βοηθά η παρακμή των «παλιών». Τούτο εξηγεί και τις αντοχές της εικόνας του, παρά τα όσα μεσολάβησαν κατά τους οκτώ μήνες της πρώτης φάσης της πρωθυπουργίας του. Από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης -την οποία χρεώθηκαν τα «παλιά κόμματα»- δεν υπήρξε άλλος πολιτικός που να έχει την εικόνα αυτήν. Αλλά και κατ’ επέκταση τις αντοχές της.

Βεβαίως τα λάθη του Αλέξη Τσίπρα δοκίμασαν τις αντοχές της εικόνας του. Και την έχουν ήδη αποδυναμώσει πολύ σοβαρά. Τα λάθη παραπέμπουν σε έναν πολιτικό μόνο εν μέρει σε επαφή με το περιβάλλον του. Στο εσωτερικό της χώρας επένδυσε, επιτυχώς για τις πολιτικές του τύχες, στο να τονώσει την υπερηφάνεια των πολιτών. Το έκανε όμως άμετρα. Και τούτο παρότι η κοινή γνώμη επίμονα του έστελνε πεντακάθαρα μηνύματα (όπως είδαμε) να δείξει σύνεση, να μη σπρώξει τα πράγματα πέρα από ένα όριο και να αποφύγει τη ρήξη κάνοντας μια έγκαιρη αναδίπλωση. Η δική του ανάγνωση του ευρωπαϊκού τοπίου ήταν λειψή. Διότι διέθετε φαντασιώσεις που ήταν συνδεδεμένες με ιδεοληψίες, αυταπάτες και μιας μορφής πολιτική αλαζονεία, όταν πίστευε πως μπορούσε «να αλλάξει την Ευρώπη». Επίσης στην πρώτη φάση της πρωθυπουργίας του, υπήρξε μόνο εν μέρει πραγματιστής. Αυτό ήταν αναπόφευκτο, από την ώρα που ο εναγκαλισμός του με ιδεοληψίες ήταν σφιχτός. Τούτο συνέβη και στο εξωτερικό και στο εσωτερικό. Οι πιο πραγματιστικές του αντιδράσεις εκδηλώθηκαν όταν οι εξελίξεις τον είχαν ξεπεράσει και ο ίδιος καλούνταν να αποφύγει τα χειρότερα.

Εκείνο που ο Αλέξης Τσίπρας εμπέδωσε είναι η αντοχή της μέχρι τώρα κυριαρχίας του στον μεσαίο χώρο. Βεβαίως ήταν τυχερός που οι ακραίοι εντός του κόμματός του, που απειλούσαν να διαλύσουν τον «αρραβώνα» του Τσίπρα και του μεσαίου χώρου, επέλεξαν την ηρωική έξοδο από τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο σημείο αυτό, το δώρο Λαφαζάνη-Κωνσταντοπούλου και άλλων συναφών στον Τσίπρα ήταν θεόσταλτο.

Επειδή ο μεσαίος χώρος είναι πραγματιστικός, ο Τσίπρας κινδυνεύει όχι μόνο από κατάλοιπα των ιδεοληψιών του που οδηγούν σε εικονικές πραγματικότητες, αλλά και από το πώς κυβερνά. Τους πρώτους οκτώ μήνες υπήρξε ένας μέτριος (και αυτή είναι μια επιεικής διαπίστωση) πρωθυπουργός. Δεν υπήρχε ένα στοιχειωδώς σφιχτό και συγκροτημένο μάνατζμεντ της κυβέρνησης. Η διαχείριση υπουργών από τον πρωθυπουργό θύμιζε την ανερμάτιστη προσέγγιση του Γιώργου Παπανδρέου. Επίσης, στην πρώτη φάση της πρωθυπουργίας του, ο Τσίπρας αποδείχτηκε ανεπαρκής στο να επιλέγει ανθρώπους με βάση τις πραγματικές ικανότητές τους.

Αν συνυπολογίσουμε όλα τα παραπάνω, οι προοπτικές πολιτικής κυριαρχίας του Τσίπρα παραμένουν ένα αναπάντητο ερώτημα. Κρίσιμο είναι να σταθεροποιήσει την οικονομία, σε ένα ιδιαίτερα επώδυνο, για τον μέσο πολίτη, 2016. Θα το επιτύχει όμως; Ακόμη πιο κρίσιμο είναι να κάνει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και αλλαγές ώστε να αρχίσει κάποιας μορφής ανάκαμψη. Θα έχει όμως την ικανότητα και τη βούληση για να υλοποιήσει εκείνα τα οποία συγκρούονται με δόγματα και ιδεοληψίες που θα έπρεπε να καταχωνιαστούν στις «παιδικές ασθένειες» του ΣΥΡΙΖΑ (όπως θα του θύμιζε και ο Λένιν);

Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, με τη ΝΔ να έχει μπει άκαιρα σε μια τραγελαφική κούρσα διαδοχής, ο Τσίπρας πορευόταν χωρίς αντίπαλο. Τούτο άλλαξε βεβαίως με την εκλογή νέου αρχηγού. φυσικά ο νέος αρχηγός δεν είναι χαρισματικός, ούτε έχει στόφα ηγέτη. Όμως έχει στοιχεία μιας συγκροτημένης παρουσίας. Και πάντως μπορεί να συσπειρώσει το χώρο της Κεντροδεξιάς. Αυτό φαίνεται ήδη. Όμως η δυναμική απουσιάζει.Ο Τσίπρας έχει κυρίως έναν επικίνδυνο αντίπαλο: Τον εαυτό του! Είναι ο ίδιος ο οποίος μπορεί να αυτοκαταστραφεί. Όχι απαραιτήτως απότομα. Αλλά μέσα από την καθημερινή φθορά, που σταδιακά θα τον πνίξει. Στη ΝΔ δεν διαθέτει κάποιο ανταγωνιστή με τη δική του αρχική ακτινοβολία. Όμως όσο επιδεινώνεται η εικόνα του ιδίου και της κυβέρνησής του, η ΝΔ, έστω και χωρίς δυναμική, μπορεί να γίνει «το μη χείρον». Τότε θα κλείσει (προσωρινά; πιο μόνιμα;) ο κύκλος Τσίπρα.

Όμως ακόμη κι αν συμβεί κάτι τέτοιο, ένα είναι βέβαιο: ο Τσίπρας θα έχει αφήσει τη σφραγίδα του ως «φαινόμενο». Πήρε ένα μικρό κόμμα του 4% και το έκανε κόμμα εξουσίας. Ανέδειξε την πρώτη κυβέρνηση της Αριστεράς στη χώρα. Ακόμη κι αν καταγραφεί ως μη επιτυχημένος πρωθυπουργός, ως πολιτικός αρχηγός θα έχει αφήσει την έντονη και διακριτή σφραγίδα του.