Το άγιο δισκοπότηρο

Στα τέλη του 2014, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ επεδίωκε – με αχρείαστη, όπως αποδείχθηκε, βιασύνη – να κλειδώσει τις εκλογές, το θέμα του χρέους ήταν ακόμη κάτι σαν το άγιο δισκοπότηρο του έθνους.

Είχα ρωτήσει θυμάμαι, σε μια ραδιοφωνική συνέντευξη, ένα σημαίνον στέλεχός του με ποια κόμματα θα μπορούσε ο ΣΥΡΙΖΑ να συνεργαστεί μετεκλογικά. Μου είχε απαντήσει ότι το χρέος είναι η εθνική διαχωριστική γραμμή. Οσοι προφέρουν τη φράση «το χρέος είναι βιώσιμο» τοποθετούνται αυτόματα πέραν της γραμμής αυτής, στην περιοχή της πέμπτης φάλαγγας, των «γερμανοτσολιάδων». Και, φυσικά, αποκλείονται κάθε σκέψης για συνεργασία.

Αυτός ήταν τότε ο κοινός τόπος. Η γραμμή άλλαξε. Ως κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ συμβιβάστηκε, πρώτα, με την ιδέα ότι ένα κανονικό κούρεμα στην ονομαστική αξία του χρέους δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Και τώρα πια μοιάζει να έχει συμβιβαστεί και με την ιδέα ότι ακόμη και η απομείωση του χρέους, μέσω επιμήκυνσης και μείωσης επιτοκίων, δεν είναι στόχος πρώτης προτεραιότητας.

Είναι σωστή η νέα γραμμή; Σωστότερη από την προηγούμενη του «φετιχισμού του χρέους»;

Από μια άποψη, ναι. Το 2022, η χρονιά που το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αρχίζει να ανεβαίνει επικίνδυνα, απέχει έξι χρόνια από σήμερα. Κι αν στο μεταξύ η ελληνική οικονομία δεν έχει σταθεροποιηθεί και δεν έχει επιστρέψει σε πραγματικούς ρυθμούς ανάπτυξης, η συζήτηση περί απομείωσης του χρέους λίγο νόημα έχει.

Από μια άλλη άποψη, όχι. Οι διαβόητες αγορές, την πραγματικότητα των οποίων ακόμη και ο ΣΥΡΙΖΑ, εκών άκων, έχει αποδεχθεί και στις οποίες η κυβέρνηση δηλώνει ότι θέλει να επιστρέψει, έχουν προεξοφλήσει ότι χρειάζεται μια απομείωση χρέους. Συνεπώς, αν δεν την δουν να γίνεται, θα παραμένουν δύσπιστες και κουμπωμένες. Αυτό άλλωστε ήταν το πρόβλημα του ελληνικού προγράμματος εξαρχής. Οι κεφαλαιαγορές είχαν προεξοφλήσει ένα κούρεμα και όσο αυτό καθυστερούσε τόσο απομακρύνονταν από τα ελληνικά ομόλογα.

Η υλοποίηση της ευρωπαϊκής δέσμευσης για ελάφρυνση του ελληνικού χρέους είναι συνεπώς αναγκαίο να πραγματοποιηθεί. Οσο γρηγορότερα τόσο καλύτερα. Αλλά αν έχει κανείς να διαλέξει ανάμεσα σε μια άμεση υλοποίηση της υπόσχεσης από τη μια και ένα μείγμα δημοσιονομικών μέτρων με χαμηλότερο υφεσιακό προφίλ, από την άλλη, είναι φανερό ότι θα έπρεπε να διαλέξει το δεύτερο. Κάπως έτσι παρουσίασε το πολιτικό μας δίλημμα ο Πρωθυπουργός στην ομιλία του της περασμένης Δευτέρας προς την Κοινοβουλευτική του Ομάδα. Αλλά είναι πράγματι αυτό το δίλημμα; Και το μείγμα πολιτικής που η κυβέρνηση προτείνει, για να κλείσει την πολύπαθη αξιολόγηση, έχει πράγματι χαμηλό υφεσιακό προφίλ;

Η απάντηση και στα δύο ερωτήματα είναι, φοβάμαι, αρνητική. Το δίλημμα δεν προκύπτει να είναι μέτρα ή χρέος. Πρόκειται μάλλον για προπαγανδιστικό εύρημα. Και οι προτάσεις με τις οποίες επειχειρεί να κλείσει την αξιολόγηση η ελληνική πλευρά, με μια δραματική αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης των ήδη υπερ-φορολογουμένων, κινδυνεύουν να εξουδετερώσουν τη θετική ώθηση που θα έδινε η άρση της αβεβαιότητας και η μείωση του κόστους χρήματος που περιμένουμε να φέρει μια θετική έκβαση της αξιολόγησης. Πρόκειται για μια ακόμη επανάληψη του γνώριμου έργου. Αλλη μια κυβέρνηση δίνει μια μάχη για να μειώσει το πολιτικό κόστος των μέτρων που καλείται να πάρει. Και παραιτείται από τη μάχη που θα έπρεπε να δίνει ώστε να εξασφαλίσει προϋποθέσεις επιστροφής της ελληνικής οικονομίας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Το έχει τραγουδήσει ο Τζον Λένον: «Η ζωή είναι αυτό που σου συμβαίνει ενώ κάνεις σχέδια για το μέλλον». Ισχύει και για τον τρόπο που διαπραγματεύονται, έξι χρόνια τώρα, οι ελληνικές κυβερνήσεις με την τρόικα.

Το πολιτικό μας σύστημα έχει καταναλώσει τεράστια αποθέματα ενέργειας προσπαθώντας να αποκρούσει (ανεπιτυχώς) το πολιτικό κόστος. Κι ακόμη περισσότερα, συζητώντας για το χρέος και την απομείωσή του μετά το 2022. Ενώ δεν έχει βρει ακόμη τις κατάλληλες λέξεις να μιλήσει για αυτό που μας συμβαίνει σήμερα. Δηλαδή για την επιστροφή της ελληνικής οικονομίας στην ανάπτυξη. Κι όσο για εκείνο το εθνικό σχέδιο ανάπτυξης, για το οποίο ακούμε από το 2010, δεν το είδαμε ακόμη. Και δεν προβλέπεται.