«Αννα Καρένινα» του Λέοντος Τολστόι: Το τρένο κάνει κύκλους

κόμη κι αν δεν έχει διαβάσει κάποιος το μυθιστόρημα, σίγουρα τη γνωρίζει: η «Αννα Καρένινα» του Λέοντος Τολστόι (1828-1910) ανήκει σε εκείνες τις ηρωίδες που ζουν πέρα και πάνω από το βιβλίο που τις γέννησε. Μαζί με τη (Γαλλίδα) Μαντάμ Μποβαρί του Φλομπέρ αποτελεί μία από τις δύο πιο διάσημες μοιχαλίδες της παγκόσμιας λογοτεχνικής δημιουργίας.

Ο έρωτάς της για τον λοχαγό Βρόνσκι γίνεται η αιτία μιας προσωπικής επανάστασης: εγκαταλείπει σύζυγο και γιο, αδιαφορεί για την κοινωνική κατακραυγή, δεν συμβιβάζεται. Ακολουθεί τον εραστή της, μένει έγκυος στο παιδί του και ενδίδει μέχρι τέλους στο πάθος της. Αυτή ωστόσο η επιλογή της αποδεικνύεται μοιραία. Η αντιπαράθεσή της με την ηθική και την υποκρισία της εποχής την οδηγεί στην αυτοκτονία – η τραγική ηρωίδα πέφτει στις γραμμές του τρένου.

Το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες (από το 1873 ώς το 1877) ενώ η ολοκληρωμένη έκδοσή του έγινε το 1878. Θεωρείται μαζί με το «Πόλεμος και ειρήνη» ένα από τα κορυφαία έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας – και φυσικά του ίδιου του Τολστόι. Γι’ αυτό και έχει διασκευαστεί πολλάκις για το θέατρο ενώ έχει μεταγραφεί στην όπερα, στο μιούζικαλ, στο μπαλέτο και στον κινηματογράφο (δύο ταινίες, του 1935 και του 2012, σε σκηνοθεσία του Κλάρενς Μπράουν και του Τζο Ράιτ, με την Γκρέτα Γκάρμπο και την Κίρα Νάιτλι, αντιστοίχως).

Πέρα και πάνω από την ερωτική ιστορία, ο Τολστόι καταπιάνεται με την ιστορία και το κοινωνικοπολιτικό σκηνικό της εποχής. Γι’ αυτό και στον αντίποδα της Καρένινα τοποθετεί τον Λέβιν, έναν ιδεολόγο που αποφασίζει να εγκατασταθεί στην εξοχή και μαζί με τη γυναίκα του να ασχοληθεί με τη γη και τις αγροτικές εργασίες. Ο δικός του γάμος μοιάζει ευτυχισμένος.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Ο Πέτρος Ζούλιας ανέλαβε να μεταφέρει για το Εθνικό στο Ρεξ το μυθιστόρημα, στη μετάφραση και κυρίως στη διασκευή των αδελφών Κούφαλη. Χωρισμένο σε μικρές εικόνες, ο σκηνοθέτης έστησε κι αυτή την παράσταση με τον ίδιο τρόπο που συνηθίζει, είτε το θέαμα αφορά την Εντίτ Πιαφ είτε την Αννα Καρένινα. Αλλοτε δεξιά άλλοτε αριστερά κι άλλοτε στη μέση της σκηνής οι ηθοποιοί πηγαινοέρχονται, μαζί με τις καρέκλες και τα τραπεζάκια τους. Ωστόσο στην προκειμένη περίπτωση πρόσθεσε ακόμη ένα στοιχείο: το τρένο, που έγινε το απόλυτο σκηνικό με τα τρία βαγόνια και τη μηχανή του να στριφογυρίζει με αργούς κύκλους επί σκηνής. Συνολικά η σκηνοθετική προσέγγιση παραπέμπει περισσότερο σε εικονογραφημένη αναπαράσταση παρά σε ουσιαστική θεατρική δουλειά. Από την παράσταση του Ζούλια λείπει το βάθος, η έκταση της ρωσικής ψυχής, το μεγαλείο.

Ευτυχώς δεν λείπει η πρωταγωνίστρια. Η Μαρία Ναυπλιώτου, με μια σταθερή εξέλιξη από την άφιξη με το τρένο ώς την αυτοκτονία (στο τρένο), έπλασε τον εσωτερικό κόσμο αυτής της γυναίκας. Τη δική της διαδρομή ανέδειξε με την ερμηνεία της. Εβαλε υγρασία στον ρόλο, συναίσθημα, πάθος.

Θετική φιγούρα ο Μάξιμος Μουμούρης – έστω με μια όχι ξεκάθαρη άρθρωση και φωνή: έδωσε στον Λέβιν υπόσταση και εσωτερικότητα ώστε να αποτελέσει τον ευτυχισμένο αντίποδα της Καρένινα.

Υπερβολικός ο Γεράσιμος Γεννατάς, αυτονομήθηκε ερμηνευτικά. Χωρίς εκπλήξεις η υπόλοιπη διανομή που δεν κατάφερε να ξεπεράσει τη μονοσήμαντη προσέγγιση της σκηνοθεσίας. Οσο κι αν το τρένο έκανε κύκλους στον σταθμό δεν έφθασε.

Μετάφραση – διασκευή:
Αντώνης & 
Κωνσταντίνος Κούφαλης
Σκηνοθεσία:
Πέτρος Ζούλιας
Σκηνικά – 
κοστούμια:
Αναστασία 
Αρσένη
Μουσική:
Θοδωρής 
Οικονόμου
Κίνηση:
Φώτης 
Διαμαντόπουλος
Παίζουν:
Μαρία Ναυπλιώτου, Μάξιμος Μουμούρης, Ορφέας Αυγουστίδης, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Γεράσιμος Γεννατάς, Σπύρος Μπιμπίλας, Μελέτης Ηλίας, Μυρτώ Αλικάκη, Κωνσταντίνα Τακάλου, Ευγενία Δημητροπούλου, Ευδοκία Ρουμελιώτη κ.ά.
Πού: 
Στο Θέατρο Ρεξ – Σκηνή Κοτοπούλη) ώς τις 29/5/2016