Ωδή στην τυπογραφία

Θα μας επιτρέψει ο πολύ σημαντικός στιχουργός και δημοσιογράφος Γιώργος Θ. Παυριανός τη σημερινή σελίδα με το εμπνευσμένο κείμενό του να την αφιερώσουμε σε δύο ανθρώπους. Στον Θεόδωρο Καπάτο, που τη δεκαετία του ‘50 στοιχειοθετούσε ψηφί-ψηφί την εφημερίδα «Ταχυδρόμος» του Βόλου, και στον μέγιστο Φίλιππο Βλάχο Καθώς ανέδειξε την ελληνική τυπογραφία με τα 160 βιβλία που εξέδωσε την εικοσαετία 1969-89 σε ένα πολύτιμο κεφάλαιο εθνικής μνήμης.

Εμείς είμαστε τα στοιχεία, τα γράμματα δηλαδή. Μας έχουν φτιάξει από μολύβι και είμαστε τα πεζά, καθόμαστε σε απόσταση από τα κεφαλαία που είναι μεγαλύτερα και αρχαιότερα. Τα σεβόμαστε τα κεφαλαία, ξέρουμε ότι δεν μπορεί να ξεκινήσει μια λέξη αν δεν μπουν αυτά μπροστά. Μετά ακολουθούμε εμείς, μέχρι να φτάσουμε σε ένα όνομα ή σε τελεία. Τότε αναλαμβάνουν δράση πάλι τα κεφαλαία.

Τόσα χρόνια μαζί έχουμε γνωριστεί μεταξύ μας. Εγώ είμαι ο άλφα, δίπλα μου στο κουτάκι του είναι ο γάμα, κάτω δεξιά είναι ο πι και πάνω αριστερά ο ήτα. Αυτοί είναι οι πιο καλοί μου φίλοι. Πολλές φορές ο κύριος Θόδωρος διαλέγει ένα κεφαλαίο Αλφα, μας βάζει στη σειρά και φτιάχνουμε τη λέξη «Αγάπη», άλλοτε με θαυμαστικό, άλλοτε με ερωτηματικό και άλλοτε με τελεία.

Ποιος είναι ο κύριος Θόδωρος; Είναι ο στοιχειοθέτης. Αυτός μας παίρνει από τα κουτάκια μας και με τρομερή ταχύτητα μας τοποθετεί στο συνθετήριο, που βλέπετε σε αυτήν την όμορφη φωτογραφία του Αγγελου Μίχα. Σε χρόνο ρεκόρ μπορεί να φτιάξει με τα χέρια του λέξεις, προτάσεις, σελίδες ολόκληρες. Μας τοποθετεί το ένα δίπλα στο άλλο και για να χωρίσει τις λέξεις, βάζει ανάμεσά μας τα διαστήματα, που είναι μικρά μέταλλα χωρίς γράμματα και κοντύτερα από εμάς.

Ετσι δημιουργούνται οι αράδες. Οι αράδες είναι στοιχισμένες η μια πάνω στην άλλη με απόλυτη ακρίβεια. Καμιά αράδα δεν πρέπει να βγει πιο έξω από τις άλλες, έστω και κατά ένα γράμμα, γιατί την ώρα που ο κύριος Θόδωρος θα πάει να μας σηκώσει για να μας βάλει στον σελιδοθέτη χάνουμε την ισορροπία μας, πέφτει το ένα γράμμα πάνω στο άλλο και καταλήγουμε ένας άμορφος σωρός. Οπως λέει και ο φίλος μου ο πι «αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πας».

Οταν ο κύριος Θόδωρος δημιουργήσει τη σελίδα, την ακουμπάει στον σελιδοθέτη και τη δένει σφιχτά με σπάγκο γύρω γύρω. Εχω ακούσει να λέει στο τσιράκι, τον βοηθό του, πως το σωστό δέσιμο είναι το άλφα και το ωμέγα για να γίνει η σελίδα ένα συμπαγές παραλληλόγραμμο. Μας δένει σφιχτά λοιπόν, μας σηκώνει από τον σελιδοθέτη και μας πάει στο μελανωτήριο.

Στο μελανωτήριο γίνονται οι περισσότεροι καβγάδες. Αν ο κύριος Θόδωρος έχει κάνει λάθος, γράμματα όπως το όμικρον που είναι φωνακλάς ή το ρο που χώνει παντού την ουρά του, τσακώνονται με άλλα που έχουν μπει εκεί κατά λάθος. Την προηγούμενη εβδομάδα ένα ταυ με έβρισε σκαιότατα «Τι θες εσύ εδώ; Η λέξη είναι “ποτέ”, την είδα στο χειρόγραφο, δεν είναι “πατέ”! Τι θέλει ένα πεζό άλφα ανάμεσά μας; Να φύγεις! Να φύγεις!». Μάταια προσπαθούσα να το ηρεμήσω. Συνέχισε να με βρίζει μέχρι που ήρθε το τσιράκι με έναν κύλινδρο βουτηγμένο σε μαύρο μελάνι, το άπλωσε πάνω μας, έριξε και ένα άσπρο χαρτί σαν σεντόνι και μας πίεσε με την πρέσα. Μερικά γράμματα άρχισαν να διαμαρτύρονται ότι έχει γίνει η ζωή τους αφόρητη, το ταυ συνέχισε να με βρίζει αλλά, μετά από λίγο, αφήσαμε το αποτύπωμά μας πάνω στο δοκίμιο.

Ο διορθωτής πήρε το δοκίμιο, το διάβασε και είπε: «Θόδωρε, πρώτη φορά σε έπιασα να κάνεις λάθος! Να εδώ, στο χειρόγραφο λέει “ποτέ” και εσύ έβαλες το άλφα αντί για το όμικρον και έγινε “πατέ”. Ελα να το  διορθώσεις…».

Ο κύριος Θόδωρος πήρε μια τσιμπίδα, με μια επιδέξια κίνηση με έπιασε και με έβγαλε έξω από την αράδα, με πέταξε στο κουτάκι μου, πήρε ένα όμικρον και το έβαλε στη θέση μου. «Ορίστε τώρα έγινε “ποτέ” που είναι το σωστό» είπε στον διορθωτή. «Υπάρχει κάποιο άλλο λάθος ή να πάρω τη σελίδα για τύπωμα;». «Οχι, όλα τα άλλα είναι εντάξει» είπε ο διορθωτής και του έδωσε τη σελίδα για να την τυπώσει.

Μέχρι να τυπωθούμε κάνουμε γνωριμίες μεταξύ μας. Τα κεφαλαία μάς κοιτάζουν αφ’ υψηλού, σπάνια μιλάνε, τα κόμματα λένε ανέκδοτα, οι τελείες είναι πάντα σκυθρωπές, τα πνεύματα απαγγέλλουν αποσπάσματα από στίχους, οι παρενθέσεις προσπαθούν να μάθουν τι κρύβεται μέσα τους, τα ερωτηματικά στριμώχνονται δίπλα στις απαντήσεις, τα ωμέγα λένε προστυχόλογα στις υπογεγραμμένες, τα ξένα γράμματα προσπαθούν να συνεννοηθούν με τα δικά μας.

Ολοι προσπαθούμε να μάθουμε σε ποια λέξη συμμετέχουμε, ποια φράση δημιουργήσαμε, αν άθελά μας φτιάξαμε ένα άθλιο κείμενο ή έχουμε την τιμή να είμαστε μέρος ενός υπέροχου ποιήματος.

Οταν όμως έρχεται η ώρα του τυπώματος, πέφτει απόλυτη ησυχία, κανένας δεν μιλά, ακούγεται μόνο το ρυθμικό ντράγκα – ντρούγκα της τυπογραφικής μηχανής. Ιδρωμένα και μελανωμένα γράμματα, κεφαλαία και πεζά, οξείες και περισπωμένες, ερωτηματικά, θαυμαστικά και διαλυτικά, συμπιεζόμαστε πάνω στο χαρτί, χωνόμαστε στην άσπρη σάρκα του και αφήνουμε το αποτύπωμά μας εις τους αιώνας των αιώνων. Την άλλη μέρα έρχεται ο διαλυτής. Διαλύει με ταχύτητα τη σελίδα και κάθε γράμμα επιστρέφει στο κουτάκι του. Είναι η πιο συγκινητική στιγμή. Γράμματα που πριν ήταν δίπλα μας και σχημάτιζαν λέξεις, φράσεις, κείμενα, τώρα χωρίζονται βίαια και περιμένουν το χέρι του κυρίου Θόδωρου να τα αρπάξει από το κουτάκι τους και να τα βάλει πάλι δίπλα στα αδέλφια τους.

Αυτά μέχρι χτες. Γιατί σήμερα το Θήτα κεφαλαίο που μένει από πάνω μου είπε πως τυπώσανε μαζί με τα άλλα γράμματα το όνομα «Θεόδωρος» σε ένα αγγελτήριο θανάτου. Ο κύριος Θόδωρος πέθανε. Και μαζί του πεθάναμε και όλα εμείς τα γράμματα που μας έπαιρνε στο χέρι του και σχημάτιζε τη λέξη «Αγάπη»…