Η καλλιτεχνική σημασία της άρνησης

«Η κιβωτός των ανθρώπων»: Ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ συνήθιζε να λέει πως η καλύτερη κριτική για μια ταινία είναι, πολύ απλά, μια άλλη ταινία. Η διαφορά έγκειται στο ότι εδώ η ταινία στην οποία δείχνει να απαντά ο Αλεξάντρ Σοκούροφ είναι επίσης δική του: η αξεπέραστη «Ρωσική Κιβωτός» του 2003 ήταν ένα απολύτως εκστατικό βαλς μιάμισης ώρας, φιλμογραφημένο σε μονοπλάνο, με πεδίο δράσης το Μουσείο του Ερμιτάζ. Στο «Francofonia» όμως (που διαδραματίζεται σε έναν άλλο ιερό χώρο της παγκόσμιας τέχνης, το Μουσείο του Λούβρου) ο Σοκούροφ κοντοστέκεται μάλλον σκεπτικά απέναντι σ’ εκείνη ακριβώς την έκσταση. Ποιο είναι άραγε το αποτύπωμα που αφήνει η τέχνη στον χρόνο (άρα και στην ανθρωπότητα), αναρωτιέται.

Τον ακούμε σε αφήγηση off, παρεμβαίνουν όμως κι άλλοι χαρακτήρες: ο Ναπολέων Βοναπάρτης ακούγεται να λέει «Ολα είναι Εγώ!», περιδιαβάζοντας το Λούβρο και η περιβόητη Μαριάν, η ενσαρκώτρια της Γαλλικής Δημοκρατίας (η μορφή της οποίας κοσμεί, φυσικά, το Μουσείο), διαφωνεί μαζί του για το «μυστικό» πίσω από το χαμόγελο της Μόνα Λίζα, σε μια απολαυστική σεκάνς. Δεν είναι οι μόνοι: ο γερμανός αξιωματικός Κόμης Βολφ Μέτερνιχ και ο γάλλος διευθυντής του Λούβρου Ζακ Ζογιάρ που συνεργάστηκαν υποχρεωτικά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για τη διάσωσή του θέτουν, με τον τρόπο τους, το ζήτημα της ιερότητας της τέχνης απέναντι στην οποιαδήποτε ανθρώπινη ζωή.

Την ίδια στιγμή, ο Σοκούροφ συζητά μέσω skype με φίλο που ταξιδεύει: το γεμάτο ευρήματα πλοίο κατευθύνεται – φυσικά – προς το Λούβρο. Και η ταινία του, πραγματικό αισθητικό κομψοτέχνημα και γνήσια μεταμοντέρνο σχόλιο πάνω στη φύση του κινηματογραφικού μέσου. Γιατί ο ρώσος σκηνοθέτης, δίχως να ξεστρατίσει χιλιοστό από τη διαλεκτική του, αποδομεί – λατρευτικά – και το ίδιο το σινεμά, με τη γενναιότητα ενός διανοουμένου που αρνείται να παραδώσει τα όπλα.

Βαθμοί: 8