Θόδωρος Τερζόπουλος: «Λείπει η μεγάλη πολιτική ιδέα»

Η συνάντησή μας γίνεται λίγες μόλις ώρες μετά το διπλό χτύπημα στις Βρυξέλλες. Το βλέμμα του μαρτυρά αγωνία. Και δικαιολογημένα αν αναλογιστεί κάποιος ότι μας πήρε καιρό για να βρούμε μια ημερομηνία ώστε να βρίσκεται εντός συνόρων και όχι κάπου μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αμερικής, όπου οι παραστάσεις του είναι περιζήτητες. «Είναι από τις λίγες φορές που φοβάμαι, διότι ο κίνδυνος είναι πια στα σημεία που κινούμαι, στα αεροδρόμια. Φοβάμαι ότι τα γεγονότα θα είναι καθημερινά και απρόοπτα και ότι θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τον κίνδυνο ότι μπορεί κάποια στιγμή να είμαστε κι εμείς ανάμεσα στα θύματα. Δεν μπορώ όμως να κάνω διαφορετικά. Αν κάνω τη θυσία να μείνω μόνο εδώ, θα περάσω στο περιθώριο και ίσως στην κατάθλιψη. Διότι για μένα μετρά το ταξίδι. Θέλετε να το πείτε μανία καταδίωξης, μανία φυγής; Είναι ένα άνοιγμα στον κόσμο που συμβαίνει εδώ και 40 χρόνια και μου δίνει χαρά» μας λέει ο Θόδωρος Τερζόπουλος, που ήδη ετοιμάζει τις βαλίτσες του για τη Μόσχα όπου θα παρουσιάσει στις 5 και 6 Απριλίου «Το τέλος του παιχνιδιού» του Μπέκετ (παραγωγή του θεάτρου Αλεξαντρίνσκι της Αγίας Πετρούπολης), για να συνεχίσει κατόπιν στο Πεκίνο (19 Απριλίου) όπου θα ξεκινήσει τις πρόβες για τον «Αγαμέμνονα» με την Οπερα Χουμπέι και την Ακαδημία του Πεκίνου (πρεμιέρα 2/6) και ύστερα από μια στάση στην Ελβετία θα παρουσιάσει την πέμπτη και μεγαλύτερη – από τις επτά προγραμματισμένες και διαφορετικές μεταξύ τους – εκδοχή των «Βακχών» τον Αύγουστο στην Ταϊβάν με 60 ηθοποιούς και χορευτές, ενώ στα προσεχή σχέδιά του είναι και μια συνεργασία με τον βρετανό ιστορικό Μαρκ Μαζάουερ στο πλαίσιο του εγχειρήματος «Αταφοι νεκροί», η συμμετοχή του στη Θεατρική Ολυμπιάδα και βεβαίως η κυκλοφορία του εγχειριδίου της μεθόδου του για ηθοποιούς σε 15 χώρες.

Η Ελλάδα δεν τον χωράει; «Ο πατέρας μου έπινε πολύ και μέσα στο μεθύσι του έλεγε άκριτα μια φράση: “Δουλειά και πλάνα τα λέμε αεροπλάνα”. Σαν να με αφορούσε αυτό. Ολοι μου οι σχεδιασμοί, όλα μου τα πλάνα είναι σε αεροπλάνα. Σαν να προφήτεψε ό,τι θα μου συνέβαινε. Μου γίνονται 10 με 15 προτάσεις τον χρόνο για σκηνοθεσία από το εξωτερικό κι επιλέγω εκείνες με τις οποίες βρίσκω μια καλλιτεχνική σχέση και που μου αποδίδουν μια οικονομική ευχέρεια να συντηρώ το Αττις, το ορμητήριό μου με αμοιβές προ κρίσης, χωρίς περικοπές. Εδώ σχεδιάζω το καλλιτεχνικό μου όραμα και έξω το αναπτύσσω σε μια επική διάσταση με 30-40 άτομα, κάτι που δεν μπορώ δυστυχώς να κάνω εδώ. Είχα τη δυνατότητα να ανεβάσω μια παραγωγή με 20 ηθοποιούς, αλλά λόγω των capital controls αναγκάστηκα να την ακυρώσω. Και να σκεφτείτε ότι το κράτος μας μιλάει για ανάπτυξη. Με αυτό το σύστημα δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη και σας το λέω επειδή το βίωσα.

Εχω, όμως, πολύ καλή σχέση με το ελληνικό κοινό. Με περιμένει και το περιμένω. Γι’ αυτό και τώρα κάνω πρόβες για το “Ανκόρ” (σ.σ. βασισμένο σε κείμενα του Θωμά Τσαλαπάτη με τους Σοφία Χιλλ και Αντώνη Μυριαγκό), το τελευταίο έργο μιας τριλογίας με προηγούμενα κεφάλαια τα “Αλάρμ” και “Αμόρ”, που θα κάνει πρεμιέρα στα μέσα Απριλίου για λίγες παραστάσεις και επισήμως θα αρχίσει να παίζεται από τον Νοέμβριο. Ενα έργο που πραγματεύεται το θέμα της πλεονεξίας, του παραπάνω, του “κι άλλο” στην αγάπη, στον έρωτα, στον σαδομαζοχισμό, στην παθητικότητα και την ανοχή».  

Μπορεί αυτό το παραπάνω να ξεκινάει από τον έρωτα, αλλά μέσα από τα λόγια του σκηνοθέτη καταλήγει στην πολιτική. Σε μια έννοια διαρκώς παρούσα με τον δικό της τρόπο στη δουλειά του. Είτε τοποθετώντας την Αντιγόνη του σε ένα γκέτο είτε επιλέγοντας τον Χορό για τις Τρωάδες – παράσταση που ετοιμάζει για την Πάφο το καλοκαίρι του 2017 – να αποτελείται από ηθοποιούς καταγόμενες από τρεις διχοτομημένες περιοχές – τη Λευκωσία, τα Ιεροσόλυμα και το Μόσταρ, που το διχοτομεί ένα ποτάμι, χωρίζοντας Κροάτες με Βόσνιους.

«Δεν είναι αυτοσκοπός η πολιτική στο θέατρο. Με ενδιαφέρει το βάθος. Αν εμβαθύνω, τότε θα υπάρχει και πολιτική διάσταση. Η δουλειά μου ασχολείται με τη σχέση του ανθρώπου με το σώμα του, το οποίο χάνει εγκλωβισμένος από την τεχνολογία, καμπουριάζει, συρρικνώνεται. Αν ο καθένας μας αλλάξει στάση ζωής μέσα από το σώμα του, τότε όλοι μαζί θα έχουμε μια ελπίδα. Ενα σώμα, όμως, ηττημένο από την τεχνολογία και φαρμακωμένο δεν μπορεί να βγει στην πλατεία να διεκδικήσει, να απαιτήσει. Ο κόσμος που βγήκε στην πλατεία είναι ασώματος. Είναι ο ίδιος που κάθεται στον καναπέ, μπροστά στον υπολογιστή. Η πλατεία είναι η προέκταση στις περισσότερες περιπτώσεις της σχέσης με την τηλεόραση, με την τεχνολογία, είναι μια κίνηση παρόρμησης και αγανάκτησης. Η συστηματοποίηση της καλής σχέσης με το σώμα και το πνεύμα μας θα μας βοηθήσουν να εξωτερικεύσουμε τις αισθήσεις μας που κοιμούνται, να καλλιεργήσουμε το αναγκαίο ένστικτο της ζωής που είναι αναγκαίο για να επιβιώσουμε και να ελπίσουμε. Ασώματοι δεν μπορούμε να ελπίζουμε».

Ούτε βεβαίως μπορεί εύκολα να ελπίζει κάποιος σε μια χώρα με κλειστά σύνορα, σε μια Ευρώπη στο έλεος των τρομοκρατών και μπροστά σε ένα δίχως τέλος προσφυγικό κύμα από την Ανατολή. Προσωπικότητες όπως η Αντζελίνα Τζολί και ο Αϊ Ουέιουεϊ μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης; «Θα προτιμούσα να τους δω να ηγούνται ενός αντιπολεμικού κινήματος αντί να προσπαθούν να συμπαρασταθούν στα θύματα του πολέμου. Οι κινήσεις αυτές έχουν τηλεθέαση και αναγνωστικό κοινό, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις προωθούν μια ιδέα του καλλιτέχνη που εμπλέκεται και δεν βοηθούν σε μεγάλο βαθμό. Θα προτιμούσα να κάνουν την καλή τους πράξη χωρίς να το μάθει κανείς. Δεν θα είχε μεν απήχηση, αλλά θα είχε ηθική ουσία».

Πώς βλέπει άραγε ένας σκηνοθέτης την πολιτική σκηνή; «Είναι το μεγάλο θέατρο της ασυναρτησίας. Λείπει η μεγάλη πολιτική ιδέα. Δεν έχω δει κυβέρνηση σε καμιά χώρα με τόσο πολλούς καθηγητές. Τα αντανακλαστικά του πολιτικού δεν έχουν σχέση με εκείνα του εκπαιδευτικού. Ο πολιτικός πρέπει να παρεμβαίνει άμεσα και να παίρνει γρήγορες αποφάσεις».

 «Η κρίση ενοποιεί τον κόσμο διότι όλοι έχουμε πάνω – κάτω τα ίδια προβλήματα και κοινό εχθρό τη φτώχεια, τη λουμπενοποίηση και την παθητικότητα. Ο λαός είναι αρκετά ώριμος να αλλάξει την πολιτική πραγματικότητα. Απλώς τα πράγματα δεν προχωρούν επειδή καλλιεργείται ένα παιχνίδι αλλοτρίωσης και αποσυντονισμού από την τηλεόραση, το Διαδίκτυο και τους πολιτικούς που λειτουργούν ακόμη και τώρα διχαστικά. Αντί τα κόμματα, που μοιάζουν με φράξιες, να συνομιλήσουν θρυμματίζονται. Ο κάθε ματαιόδοξος μπορεί να κάνει ένα μικρό κόμμα και να επηρεάσει την πολιτική ζωή». Φως στο τούνελ βλέπει; «Ούτε το Μνημόνιο θα μας συμμορφώσει ούτε οι ξένοι. Δεν το δέχομαι. Να σταματήσουν οι δανεισμοί και να ζήσουμε μόνοι μας και να φτιάξουμε τη δουλειά μας, διότι προορισμός του ανθρώπου είναι η δουλειά και η δημιουργία. Χωρίς αυτά πάμε στον απανθρωπισμό».