Ταραντέλα και επανάσταση

Οχι, δεν πρόκειται για ένα έργο που ασκεί κριτική στον θεσμό του γάμου. Ούτε για ένα θεατρικό που ξεπεράστηκε λόγω των εξελίξεων στη χειραφέτηση των γυναικών κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. «Η Νόρα ή Το κουκλόσπιτο» του Ερρίκου Ιψεν είναι πολύ πέρα και πάνω από όλα αυτά: ανατάραξε την εποχή του (γράφτηκε το 1879) και παραμένει σύγχρονο γιατί έφερε στην επιφάνεια «το πρόβλημα του ζευγαριού, αν μπορεί και πώς να υπάρξει συμβίωση με περιεχόμενο ανθρώπινο, υψηλό» όπως έγραψε ο Αγγελος Τερζάκης στο σημείωμά του «Η ιστορία μιας κούκλας», στο πρόγραμμα της πρώτης παράστασης, το 1964.

Κεντρική ηρωίδα είναι ένα αξιαγάπητο και άβουλο πλάσμα, η οποία από την προστασία που της προσέφερε ο πατέρας της περνάει στην αντίστοιχη του συζύγου της αλλάζοντας απλώς σπίτι: μια κούκλα στα χέρια τους.

Με τρόπο ποιητικό, αλλά ρεαλιστικό και οξύ, ο νορβηγός συγγραφέας εμβαθύνει στο θέμα του, θέτοντας ουσιαστικά ερωτήματα, πέρα από νόμους και διατάξεις. Σαν μια άλλη Αντιγόνη, η Νόρα διεκδικεί το δίκιο της ανάμεσα στα δίκαια των άλλων. Διεκδικεί πλάι στον σύντροφο – σύζυγο μια ζωή χωρίς υποκρισίες και χωρίς συμβάσεις – πράγματα για τα οποία κατηγορήθηκε ο Ιψεν.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ. Γεννημένος στη Νορβηγία, ο Ερρίκος Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828 – 1906) πέρασε από την άνεση μιας εύπορης οικογένειας στα προβλήματα που ακολούθησαν μετά την πτώχευση της επιχείρησης του πατέρα του. Η χρεοκοπία αυτή τον καθόρισε, όπως καθόρισε και το ίδιο του το έργο. Στράφηκε νωρίς στη γραφή και ειδικότερα στη θεατρική ενώ ένα σύντομο ταξίδι στην Ευρώπη κράτησε πάνω από δύο δεκαετίες. Καταξιώθηκε πρώτα έξω από την πατρίδα του, στη Νότια Ιταλία και στη Γερμανία, και όταν επέστρεψε στο Οσλο είχε αποκτήσει πλούτη και φήμη.

Στο θέατρο της Οδού Κυκλάδων, ο Γιώργος Σκεύας, στενός συνεργάτης, φίλος – σχεδόν συγγενής – του Λευτέρη Βογιατζή ανέλαβε να σκηνοθετήσει το «Κουκλόσπιτο» με το δεδομένο ότι Νόρα θα είναι η Αμαλία Μουτούση (όπως και έγινε).

Με τις πόρτες να οριοθετούν το σκηνικό – δύο που οδηγούν στο εσωτερικού της οικίας των Χέλμερ και μία προς την έξοδο – η Εύα Μανιδάκη παρέδωσε στον σκηνοθέτη έναν χώρο με κάθετες και οριζόντιες γραμμές. Ο Σκεύας, ο οποίος υπογράφει παράλληλα τη μετάφραση και τη δραματουργική επεξεργασία, θέλησε να αναδείξει το δράμα της Νόρας λιτά, χωρίς τερτίπια, με καθαρό τρόπο. Γι’ αυτό και άφησε τους ηθοποιούς να αναλάβουν το πραγματικό βάρος των ρόλων και της παράστασης.

Δημιούργησε ένα περιβάλλον απειλής καθώς από την αρχή, με νύξεις, κινήσεις, εκφράσεις, η ατμόσφαιρα δεν άφηνε άλλα περιθώρια. Τα κρυμμένα μυστικά, τα ψέματα, το παρελθόν και το αβέβαιο μέλλον ήταν εκεί, παρόντα, μαζί με τους ιψενικούς ήρωες.

Η Αμαλία Μουτούση πέρασε από την αθωότητα στην αυτογνωσία. Το καθοριστικό πέρασμα από τη μία κατάσταση στην άλλη, από την εκούσια υποταγή στην ακόμα πιο εκούσια φυγή, σηματοδοτήθηκε από το στρατιωτικής κοπής κόκκινο σακάκι της – με τα χρυσά κουμπιά. Και μια ταραντέλα.

Πλάι της, ο Αρης Λεμπεσόπουλος δεν ξέφυγε από την πορεία του Τόρλβαλντ Χέλμερ και το ξέσπασμά του ήταν ηχηρό, όπως ηχηρή ήταν και η ήττα του ήρωά του. Ησυχος και βαθιά εσωτερικός, ο γιατρός του Νικόλα Παπαγιάννη είπε πολλά πάνω στη σκηνή, όχι μόνο με λόγια, για τον ανεκπλήρωτο έρωτά του.

Είναι αλήθεια ότι ακόμα και σήμερα η Νόρα παραμένει μια επαναστάτρια.

Μετάφραση – δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία:
Γιώργος Σκεύας
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Αγγελος Μέντης
Μουσική: Σήμη Τσιλαλή
Φωτισμοί: Κατερίνα Μαραγκουδάκη
Παίζουν: Αμαλία Μουτούση, Αρης Λεμπεσόπουλος, Μαρία Ζορμπά, Νικόλας Παπαγιάννης, Γιώργος Συμεωνίδης
Πού:Στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής (Κυκλάδων 11 και Κεφαλληνίας, τηλ. 210-8217.877)