Κωνσταντίνος Βήτα: «Αντιμετωπίζω το ρεμπέτικο σαν ερωτικό ραντεβού»

Αν ανήκεις σε γενιά αρκετά νεότερη και για χρόνια το ρίχνεις στα σκληρά μουσικά ναρκωτικά, δεν αποκλείεται να τον προσέξεις σχεδόν τυχαία, ένα ανέφελο φοιτητικό βράδι ας πούμε, ενώ η μόνη ενδιαφέρουσα επιπλέον παρουσία είναι η φωνή του στα ηχεία: εν πρώτοις ξέμακρη ή και ρομαντικά αναιδής, αλλά και με μια αδιόρατη αγάπη για τα ανθρώπινα. Για όσα έστω το δικαιούνται. Για αυτά που ο Κωνσταντίνος Βήτα τραγούδησε στα 90’s, μαζί με ένα σχήμα που έκανε τους ηλεκτρονικούς ήχους να ακούγονται ζεστοί σαν ζωγραφιά από ακρυλικά.

Η ίδια αίσθηση ευτυχώς δεν εξέλειψε στην μετά τους Στέρεο Νόβα περίοδο, όταν συνέθετε μουσική για ντοκιμαντέρ του Φίλιππου Κουτσαυτή και παραστάσεις του Δημήτρη Παπαϊωάννου, όταν ψηλάφιζε τις συχνοτικές διαστάσεις του Μάνου Χατζιδάκι ή έγραφε οκτώ προσωπικά άλμπουμ. Για αυτό και το ένατο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Minos EMI, μαζί με ένα εγχείρημα για το ρεμπέτικο, τον φέρνει στο προσκήνιο με τρόπο μάλλον καταπραϋντικό: η μητροπολιτική μελαγχολία και ο ελλειπτικός στίχος δεν λείπουν από κομμάτια όπως «Νόμιζα πως ξέρω μουσική» ή «Επίπεδη πίκλα». Ο τίτλος «Ομόνοια» αναφέρεται στην πλατεία, αλλά και στην σύμπνοια απόψεων και συναισθημάτων.

Γιατί όμως δεν είναι αφελής η επίκλησή της σε καιρούς τόσο πολωμένους;

Σε ότι κάνουμε χρειάζεται να δίνουμε κάποιο τίτλο. Έτσι ονόμασα το άλμπουμ «Ομόνοια». Ίσως γιατί το ηχογράφησα στο κέντρο της Αθήνας και περνούσα για ένα μεγάλο διάστημα καθημερινά από την πλατεία και τους γύρω δρόμους. Με επηρεάζουν όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, είχα πολλά στη σκέψη μου όπως όλοι μας και η πλατεία αυτή, αλλά και αυτό που η ίδια η λέξη περιέχει σαν έννοια, στάθηκε η αφορμή. Συμβαίνει δεκαετίες τώρα, οι λέξεις που έχουν ένα νόημα να είναι αφελείς και το ανήθικο να εκλογικεύεται με τέτοιο τρόπο από το ίδιο το σύστημα, ώστε να μοιάζει αποδεκτό στον κόσμο. Είναι ένα σημείο των καιρών, ο αμοραλισμός. Πολλές φορές χρειάζεται να διαλύσουμε μια έννοια, μία αξία για να την επαναπροσδιορίσουμε. Σαν παιδί είχα την τάση να διαλύω κάθε μηχάνημα για να βλέπω πως λειτουργεί ο μηχανισμός του.

Η μουσική γενικά, στα αλήθεια ενώνει καθώς λέμε και λειτουργεί σαν γλώσσα καθαρής και ξάστερης επικοινωνίας; Ή χρησιμεύει και σαν διακριτικό ταυτότητας, σαν διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν έχουν πολλά κοινά, ούτε αισθητικά, ούτε οικονομικά μιλώντας;

Νομίζω πως η μουσική έχει έναν μοναδικό τρόπο να επικοινωνεί με τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά. Ένας συνθέτης που γράφει μια μουσική ή ένα τραγούδι σε μια αποθήκη ή κάτω από ένα δέντρο, την ώρα εκείνη συνομιλεί με κάτι που συμβαίνει μέσα του. Το ίδιο συμβαίνει με έναν πίνακα ζωγραφικής ή με ένα ποίημα. Μετά το μοιραζόμαστε με τους φίλους μας ή με τον κόσμο. Σε κάποιους έχει απήχηση, σε άλλους όχι. Όπως όλες οι τέχνες έτσι και η μουσική απευθύνεται σε κάποιον. Θέλω να πιστεύω πως οι τέχνες προσφέρουν γενικότερα στον άνθρωπο αλλά από την άλλη δεν είμαι άνθρωπος των γκάλοπ. Υπάρχουν σαφώς άνθρωποι που χειρίζονται τα πάντα, ακόμα και τις τέχνες.

Στο Telecom 99 του 1994 ακούγονται οι στίχοι «Ανοίγω τα μάτια σ’ ένα ψηφιακό τοπίο / Υπάρχει ένας ήλιος μέσα μα νιώθω κρύο / Να ένα λάθος στο σύστημα της λογικής / Ο κυβερνοχώρος είναι το τέλος της πολιτικής». Έχετε μπλεχτεί ποτέ σε -ή έχετε έστω παρακολουθήσει- πολιτική διαφωνία στα social media; Γιατί μοιάζουν όλες τόσο κρίσιμες;

Οι άνθρωποι κατασκευάζουν θεωρίες, τις ασπάζονται και τις διακηρύττουν σαν αλήθεια, έτσι έχουμε και το φαινόμενο πολλών αληθειών που κοντράρονται μεταξύ τους. Η σύγχυσή μας στηρίζεται στο αν θα παραδεχτούμε ένα ψέμα, που είναι ή αλήθεια ή μη αλήθεια. Νομίζω πως πρέπει να κατανοήσουμε μέσα μας την σύγχυση, ποια είναι και από πού πηγάζει. Στον άνθρωπο αρέσει να πιστεύει πως γνωρίζει τα πάντα.

Αν κάποιος ισχυριζόταν ότι οι μουσικοί του ηλεκτρονικού ιδιώματος είναι αξιωματικά και απροϋπόθετα υπέρ της τεχνολογίας, του θετικιστικού τρόπου σκέψης, τι θα του διέφευγε;

Οι μουσικοί που γράφουν ηλεκτρονική μουσική δεν έχουν κάποια διαφορά από κάποιον που γράφει μουσική για μικρή ορχήστρα. Αν κάποιος ισχυριστεί αυτό που λέτε, μπορεί να του διαφεύγει το κλειδί του Σολ.

Παρόλες τις τεχνικές δυνατότητες του ανθρώπου για μετακίνηση, η ελευθερία του να εγκαταλείψει ένα φρικτό μέρος για χάρη ενός καλύτερου είναι περιορισμένη. Ποιες είναι σκέψεις και τα συναισθήματά σας για το προσφυγικό και για τον τρόπο που στα πλαίσιά του ρυθμίζεται το ίδιο το ανθρώπινο σώμα;

Δεν ξέρω πώς να απαντήσω σε ζητήματα που περιέχουν πολύ πόνο και ξεριζωμό. Όταν συμβαίνει ένας πόλεμος υπάρχουν συμφέροντα από πίσω. Κάποιοι είναι πολύ ισχυροί σε αυτό τον κόσμο. Όταν ο αμοραλισμός κυβερνά τα πάντα, ο χώρος σβήνεται όπως και ο ίδιος ο άνθρωπος. Όσο για τα συναισθήματα υπάρχει ένα πανέμορφο τραγούδι του Randy Newman που λέει: «Σπασμένα παράθυρα, άδειοι διάδρομοι / Ένα χλωμό φεγγάρι στον ουρανό πίσω απ’ τα στόρια / Η ανθρώπινη καλοσύνη ξεχειλίζει / Και νομίζω πως θα βρέξει σήμερα».

Ένας 30χρονος φίλος, μνημονεύοντας την τελευταία επανασύνδεση των Στέρεο Νόβα στο παλιό εργοστάσιο Μπήτρου παρατήρησε ότι «η ουτοπία τους ακούστηκε για τελευταία φορά ζωντανά τότε και η ημερομηνία ήταν νύχτα 5ης-6ης Δεκεμβρίου του 2008». Τι αναμνήσεις έχετε από εκείνες τις μέρες;

Ο φίλος σας έδωσε μια ποιητική διάσταση. Ίσως είναι έτσι, οι Στέρεο Νόβα είναι ένα κομμάτι από τη ζωή μου. Το αγαπώ ακόμα και το εκτιμώ γιατί ήταν και το ξεκίνημά μου στη μουσική για όσους θυμούνται την ζωή πριν το ίντερνετ. Αυτό που ήθελα να κάνω τότε, το έκανα με αγάπη, θάρρος και απλότητα. Οι αναμνήσεις είναι μέσα μου, δεν έχω να πω κάτι ιδιαίτερο. Οι Στέρεο Νόβα ανήκουν στις καρδιές των φαν, αυτών που τους αγάπησαν. Ευχαριστώ αυτά τα παιδιά πραγματικά. Ο χρόνος δημιουργεί στα γεγονότα έναν ασημένιο απόηχο. Ακόμα και η σκληρότητα λειαίνεται, όπως το μάρμαρο σε ένα δημόσιο χώρο.

Εντοπίζετε στην Ελλάδα των τελευταίων χρόνων κάτι σαν μουσική ή στιχουργική τάση με διακριτά χαρακτηριστικά; Ή κυριαρχούν οι μεμονωμένες περιπτώσεις δημιουργών; Αν ισχύει το τελευταίο, ποιους θα ξεχωρίζατε;

Υπάρχει πολύ όμορφη μουσική γύρω μας και πολλοί νέοι μουσικοί με ταλέντο και αγάπη σε αυτό που κάνουν. Γνωρίζομαι προσωπικά με πολλούς και η λίστα μου μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη και για αυτό τον λόγο δεν θα ήθελα να αφήσω κάποιον απ’ έξω. Ακούω πολύ ενδιαφέρουσα μουσική και πολλά παιδιά μου δίνουν τις δουλειές τους. Χαίρομαι επίσης και για τους μουσικούς που είμαστε ίδια γενιά και συνεχίζουν παράλληλα με ωραίες δουλειές. Πηγαίνω σε συναυλίες, βρίσκομαι παντού, είναι κάτι που συνεχίζω να το κάνω. Θα ήθελα να ακούω και περισσότερο ελληνικό στίχο, αλλά ο καθένας όπως θέλει.

Σε λίγους μήνες παρουσιάζετε ένα εγχείρημα για το ρεμπέτικο. Υπάρχουν κανόνες σωστής προσέγγισης ενός παλιότερου ιδιώματος; Υπάρχει ο κίνδυνος της απονεύρωσής του αφενός ή της ρετρολαγνείας αφετέρου;

Όταν προσεγγίζω κάτι μουσικό, πηγαίνω όπως ένας ερωτευμένος σε ένα ραντεβού. Έτσι αντιμετωπίζω και το ρεμπέτικο αυτή τη φορά. Δεν θέλω να το επαναλάβω με τον ίδιο τρόπο, εξάλλου σήμερα υπάρχουν πολλοί που το αναπαράγουν όπως ήταν. Επίσης δεν είμαι ρεμπέτης με την έννοια που ήταν τότε οι μουσικοί, παρ’ όλα αυτά βλέπω πολλά κοινά μέσα στην μουσική μας. Θα αφήσω έξω όλους τους κανόνες και τους φόβους, γιατί έχοντας φόβο δεν μπορείς να προσεγγίσεις κάποιον, αποκλείεις και την αγάπη. Έχω ξεκινήσει το συνθετικό μέρος εδώ και καιρό. Πρόκειται για ένα workshop με τον αρχιτέκτονα Αντρέα Αγγελιδάκη και τον εικαστικό Άγγελο Πλέσσα. Εγώ γράφω την μουσική και είναι ένα κονσέρτο για ηλεκτρικό κουαρτέτο και φωνή. Τα τραγούδια είναι αποκλειστικά από το ρεπερτόριο της Μαρίκας Παπαγκίκα και τις πρώτες εκτελέσεις της Σωτηρίας Μπέλλου. Επέλεξα δύο γυναίκες ερμηνεύτριες για να μην χαθώ, μιας και το πρώιμο ρεμπέτικο είναι ένας απέραντος θησαυρός από τραγούδια. Αυτό θα παρουσιάσουμε σε δύο κονσέρτα στην Στέγη, στις 3 και 4 Ιουνίου.

Τι κάνει ένας μουσικός, ένας καλλιτέχνης τέλος πάντων, ώστε μετά από χρόνια να διατηρεί την περιέργειά και την κινητικότητά του αμείωτες;

Μου αρέσει να αμφισβητώ τον εαυτό μου και να πειραματίζομαι, να αποσυναρμολογώ τα μηχανήματα όπως και να καταστρέφω τα παιχνίδια για να ανακαλύψω πως λειτουργούν οι μηχανισμοί, γι’ αυτό και δεν έχω κρατήσει τίποτε από το παρελθόν. Σχεδόν πετώ τα πάντα, εκτός από κάποια παλιά συνθεσάιζερ που μου αρέσουν ακόμα. Μου αρέσει να προκαλώ τον εαυτό μου, τα μηχανήματα δεν είναι τίποτα όταν αυτός που στέκεται πίσω τους δεν έχει κάτι να πει. Η μουσική για μένα είναι μια αναζήτηση μέσα από αντιθέσεις. Γράφω μουσική γιατί θέλω να ξεφύγω από αυτό που νιώθω πως πάει να γίνει κατεστημένο μέσα μου. Προσπαθώ να ενώνω πράγματα αντίθετα. Πιστεύω πως κάθε μέρα έχει κάτι να μου δώσει -ακόμα και μια νέα προοπτική ενός δρόμου ή μια αχτίδα του ήλιου μου δίνουν ελπίδα.

Έχει ομορφύνει η Αθήνα εσχάτως, έχει ασχημύνει ή τίποτα από τα δύο;

Νομίζω πως ο κάθε άνθρωπος βλέπει την πόλη με τα δικά του μάτια, με την αντίληψη που μπορεί να έχει για το τι είναι ωραίο ή άσχημο. Μου αρέσει ο θόρυβος της καφετέριας, τα πάρκινγκ γιατί δημιουργούν την αίσθηση ενός πάρκου από μηχανές, οι τοίχοι, μια σκάλα που οδηγεί σε μια ταράτσα, οι πινακίδες.
Από νέος που ήμουν τα έβρισκα γρήγορα σε όποιο τόπο ή χώρο έπρεπε να μείνω. Δεν έχω απαιτήσεις από το περιβάλλον.

Ισχύει ότι με το πέρασμα του χρόνου η πίστη στο Θεό ενισχύεται; Αν ναι, ποια χαρακτηριστικά έχει η δική σας;

Είναι ένα λεπτό θέμα και δεν μου είναι εύκολο να μιλώ γι αυτό.

Ποια ήταν η καλύτερη ταινία που είδατε τα τελευταία 1-2 χρόνια;

Νομίζω πως η ταινία του Diego Quemada-Díez «Κελί από χρυσάφι» είναι αυτή που με συγκίνησε και με διαπέρασε τα τρία τελευταία χρόνια. Είναι ένα road movie γυρισμένο στο Μεξικό, με τρία παιδιά που προσπαθούν να περάσουν τα σύνορα. Έχουν γυριστεί πολλά φιλμ με το ίδιο θέμα, όμως ο Díez μπήκε πραγματικά στην καρδιά του έφηβου και δημιούργησε κάτι μοναδικό. Έχει στην μέση της ταινίας μια σκηνή αποχωρισμού, που θυμάμαι τινάχθηκα από το κάθισμα. Αυτό το φιλμ είναι τόσο συνεπές και καθαρό με αυτό που διαπραγματεύεται και με ένα πολύ υψηλό σεβασμό για την εφηβεία. Πιστεύω πως είναι ένα κινηματογραφικό επίτευγμα αλλά και ένα θαυμάσιο ποίημα για την ψυχή του ανθρώπου. Θα έλεγα ότι είναι μία σπάνια ταινία.

Μπορείτε να απαντήσετε το ίδιο και για ένα βιβλίο;

Το «Inventing Peace» της Mary Zournazi και του Wim Wenders. Περιστρέφεται γύρω από το ζήτημα του πώς βλέπουμε τον κόσμο σε μια εποχή που υπάρχει πόλεμος, αδικία, βία και πόνος. Εξετάζει τις ηθικές συνέπειες και την έννοια της ειρήνης μέσα σε όλα αυτά. Ο Wenders και η Zournazi προσπαθούν να επανευφεύρουν μια οπτική και ηθική γλώσσα για την ειρήνη. Έχει αναφορές στην σύγχρονη τέχνη όπως και στα μεγάλα κινήματα της λογοτεχνίας.