Διαπραγμάτευση: Η ανοιχτή κόντρα με το ΔΝΤ φρενάρει την αξιολόγηση

Σε ένα ακόμη παιχνίδι που θα κριθεί στην παράταση έχει μετατραπεί κι αυτή η αξιολόγηση, καθώς δανειστές και κυβέρνηση δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει ούτε στο πώς θα καλυφθεί η τρύπα μέτρων 5,5 δισ. ευρώ, στην ύπαρξη της οποίας συμφωνεί και η ελληνική πλευρά, ούτε στις μεταρρυθμίσεις, ούτε – κυρίως – στα κόκκινα δάνεια.

Η ένταση, μάλιστα, κορυφώθηκε χθες με ανοιχτή αντιπαράθεση της κυβέρνησης και ειδικότερα του υπουργείου Οικονομικών με το ΔΝΤ. Σε ανεπίσημη δήλωσή του, το υπουργείο, με αφορμή την πίεση του Ταμείου για μείωση του αφορολόγητου, το αντιμετωπίζει ειρωνικά ως «υποστηρικτή των φτωχών» και το κατηγορεί για έλλειψη σοβαρότητας.  Ολα δείχνουν ότι ακόμη κι αν υπάρξει κάποια προσέγγιση ή και συμφωνία σε ορισμένα θέματα το Σαββατοκύριακο, η αξιολόγηση δεν θα ολοκληρωθεί σύντομα.

Το κουαρτέτο αναμένεται να αναχωρήσει την ερχόμενη εβδομάδα για το Πάσχα των καθολικών, στις 27 Μαρτίου, και να επιστρέψει αργότερα, για έναν νέο γύρο επαφών ενόψει του άτυπου Eurogroup, στις 22 Απριλίου στο Αμστερνταμ. Η αγωνία θα συνεχιστεί καθώς θα βαδίζουμε στο χρονικό όριο του Μαΐου, μετά το οποίο – κατά τον Ευκλείδη Τσακαλώτο – «καήκαμε».

Ανησυχία, όμως, επικρατεί και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για έναν επιπλέον λόγο: το Brexit. O κίνδυνος, λένε υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, είναι να καθυστερήσει τόσο η διαπραγμάτευση, ώστε να αποτελέσει ξαφνικά μέρος του debate, ενόψει του δημοψηφίσματος για την παραμονή της Βρετανίας στην Ενωση, στις 23 Ιουνίου. Η Ευρώπη με τίποτα δεν θα ήθελε να αντιμετωπίσει τις δύο κρίσεις ταυτόχρονα. Τις σχετικές ανησυχίες διαμήνυσε, μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, υψηλόβαθμος αξιωματούχος της σε ελληνικές πηγές, την περασμένη εβδομάδα, καθώς γινόταν σταδιακά φανερό ότι η διαπραγμάτευση στο Χίλτον είχε κολλήσει.

Το µεγάλο «τζαρτζάρισµα» και ο νόµος του Πάρκινσον

Αντίστοιχο κλίμα προβληματισμού για την έλλειψη προόδου στο Χίλτον μετέδιδαν, εξάλλου, σύμφωνα τις ίδιες πληροφορίες και υψηλόβαθμοι κύκλοι του ΔΝΤ.

Ηταν την Πέμπτη, τη μέρα δηλαδή που η ελληνική διαπραγματευτική ομάδα συνειδητοποίησε ότι άρχισε το μεγάλο «τζαρτζάρισμα», κατά την έκφραση κορυφαίου υπουργού της κυβέρνησης. Μέχρι το πρωί της ίδιας μέρας, η ελληνική διαπραγματευτική ομάδα μιλούσε για προσέγγιση και εξέφραζε αισιοδοξία για σύντομη επίτευξη συμφωνίας, αλλά το βράδυ επικαλέσθηκε τον νόμο του Πάρκινσον, ότι δηλαδή τίποτα δεν κλείνει αν δεν εξαντληθεί ο χρόνος που υπάρχει για να κλείσει. Το ερώτημα είναι πότε εξαντλείται ο χρόνος στην περίπτωση της συγκεκριμένης διαπραγμάτευσης.

Η αλήθεια είναι ότι η ελληνική διαπραγματευτική ομάδα με επικεφαλής τον Ευκλείδη Τσακαλώτο βιαζόταν και βιάζεται να τελειώνει. Στο πλαίσιο αυτό έκανε υποχωρήσεις, αν και πηγές της φρόντιζαν να υπενθυμίζουν ότι υπάρχουν και τα όρια της «αριστερής κυβέρνησης». Οι κυβερνητικές κόκκινες γραμμές δεν επέτρεψαν, για παράδειγμα, να δοθεί λύση στην απελευθέρωση των κόκκινων δανείων, που επιζητούν διακαώς ΕΚΤ και ΔΝΤ. Για τον Μάριο Ντράγκι το θέμα των κόκκινων δανείων αποτελεί προτεραιότητα, καθώς εντάσσεται στο πανευρωπαϊκό πρόβλημα, το οποίο η ΕΚΤ υπόσχεται να αντιμετωπίσει. Αλλά και η Ντέλια Βελκουλέσκου του ΔΝΤ φέρεται ότι εξερράγη στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης λέγοντας «δεν μπορούμε να κάνουμε μόνο εμείς υποχωρήσεις!».

Αντίστοιχα δυσκολεύτηκε η κυβέρνηση να υποχωρήσει στις πιέσεις του ΔΝΤ κυρίως για τη μείωση του αφορολόγητου ορίου στα 7.000 – 8.000 ευρώ (από 9.500 σήμερα) και την εφαρμογή του σε όλα τα εισοδηματικά κλιμάκια. Γι’ αυτό και το πάλεψε σκληρά ανεβοκατεβάζοντας τα κλιμάκια, ώστε να βγει το πολυπόθητο 1 δισ. ευρώ επιπλέον έσοδα. Φυσικά, τη νύφη πλήρωσαν τα μεσαία κλιμάκια. Η κλίμακα, πάντως, πήγε και ήρθε αρκετές φορές στο τραπέζι του Χίλτον, με τους δανειστές να ζητούν πότε λιγότερα κλιμάκια για λόγους απλούστευσης και πότε περισσότερα για λόγους δικαιοσύνης.

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος, που υπόσχεται ασφαλιστικό νομοσχέδιο από τον περασμένο Δεκέμβριο και έκανε το βήμα της υποχώρησής του στις επικουρικές συντάξεις, δέχθηκε μεγάλη πίεση στο θέμα των ποσοστών αναπλήρωσης.

Δεν είναι, όμως, μόνο οι ελληνικές κόκκινες γραμμές που δυσκολεύουν τη διαπραγμάτευση. Είναι – πάντα – και οι διαφορές μεταξύ των δανειστών. Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνουν οικονομικοί αναλυτές, οι δανειστές ήρθαν στην Αθήνα κάνοντας στην κυβέρνηση ένα πολιτικό δώρο, την επιστροφή του ΔΝΤ, χωρίς όμως να γνωρίζουν πού ακριβώς θέλουν να φτάσουν. Ξεκίνησαν στη βάση του ότι αναζητούνται μέτρα τουλάχιστον 3% του ΑΕΠ, δηλαδή 5,4 δισ. ευρώ, όσα βλέπει ως δημοσιονομικό κενό μέχρι το 2018 η ευρωζώνη και – σχεδόν – και η Ελλάδα και βλέπουμε…

Επίσης, ξεκίνησαν στη βάση ότι πρέπει να προχωρήσουν βασικές μεταρρυθμίσεις, όπως η απελευθέρωση της πώλησης των κόκκινων δανείων και η λειτουργία του νέου Ταμείου Ιδιωτικοποιήσεων.

Από κει και πέρα, όμως, ακόμη κι αν επιτευχθεί συμφωνία, για να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση θα χρειαστεί να καλυφθεί και η απόσταση που χωρίζει το ΔΝΤ από τις παραπάνω βασικές δημοσιονομικές παραδοχές.

Το επόμενο ορόσημο για να αρθεί η ασάφεια θα είναι το Eurogroup της 22ας Απριλίου. Εκεί στην καλύτερη περίπτωση θα κλείσει η συμφωνία, ενώ σύμφωνα με μια πιο απαισιόδοξη – αλλά όχι καταστροφική – εκτίμηση θα διαπιστωθεί πρόοδος, ενόψει συμφωνίας αργότερα.

Κάπως έτσι, ανεξαρτήτως του τι θα συμφωνηθεί τις επόμενες ημέρες εδώ, διαμορφώνεται μια διαπραγμάτευση μέρος β’ τον Απρίλιο, λίγο πριν ή λίγο μετά το Eurogroup. Σε αυτήν θα χρειαστεί να συγκλίνουν όλοι, ώστε να υπάρξει το λεγόμενο «staff level agreement», που θα επιτρέψει εκταμίευση δόσης.

Η Ντέλια Βελκουλέσκου κάθε άλλο παρά διακριτική υπήρξε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το ΔΝΤ κινήθηκε, εξάλλου, δραστήρια και σε υψηλότερο επίπεδο, στο παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων.

Οι ενδείξεις συνηγορούν ότι το Ταμείο δεν επιλέγει τον δρόμο της απομάκρυνσης από το ελληνικό πρόγραμμα. Οπως λέει αναλυτής με εμπειρία στη δράση του Ταμείου, «πολιτικά, το ΔΝΤ δεν μπορεί να μην μπει στο ελληνικό πρόγραμμα».

Ωστόσο, η ίδια η Κριστίν Λαγκάρντ έχει ξεκαθαρίσει πριν και από το άρθρο του Πολ Τόμσεν της 11ης Φεβρουαρίου ποιες είναι οι προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο: να γίνουν οι μεταρρυθμίσεις και να είναι το χρέος βιώσιμο. Από αυτές τις προϋποθέσεις δεν υπάρχει περίπτωση να απομακρυνθεί το ΔΝΤ, τονίζουν πηγές που γνωρίζουν το Ταμείο. Με άλλα λόγια το Ταμείο θα έρθει, αν έρθει, με τους όρους του.Το μπαλάκι είναι έτσι και πάλι στην Ευρώπη.

«Αν οι Ευρωπαίοι αποδείξουν ότι με τη ρύθμιση που θα κάνουν στο χρέος, οι μεικτές δανειακές ανάγκες της χώρας δεν θα ξεπερνούν το 15% του ΑΕΠ της τον χρόνο, τότε το ΔΝΤ είναι υποχρεωμένο να μπει», σχολιάζει ο ίδιος αναλυτής. Κι αυτό γιατί ως κριτήριο βιωσιμότητας του χρέους, το ΔΝΤ χρησιμοποιεί πλέον όχι το ύψος του ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά το ύψος του ετήσιου κόστους εξυπηρέτησής του, με όριο βιωσιμότητας το 15% του ΑΕΠ.

Η προσέγγιση ΔΝΤ και ευρωζώνης – Ελλάδας στο θέμα του δημοσιονομικού κενού εκτιμάται ότι θα αρχίσει αποφασιστικά με την ανακοίνωση, στις αρχές Απριλίου, των οριστικών στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2015.

Εφόσον τα στοιχεία αυτά είναι κοντά στις εκτιμήσεις της κυβέρνησης για πρωτογενές πλεόνασμα (μιλούν για 0,2%-0,5% του ΑΕΠ) και άρα πολύ μακριά από τη βάση υπολογισμού του Ταμείου (πρωτογενές έλλειμμα 0,6% του ΑΕΠ), τότε θα χρειαστεί να επανυπολογίσει το δημοσιονομικό κενό. Αυτό ίσως το φέρει αρκετά κοντά στις κυβερνητικές εκτιμήσεις.

Από την άλλη πλευρά, πηγές κοντά στις διαπραγματεύσεις αναφέρουν ότι ο Ντέκλαν Κοστέλο της Κομισιόν θα ήταν διατεθειμένος να συζητήσει για λίγο υψηλότερο δημοσιονομικό κενό (3,5% του ΑΕΠ αντί για 3% του ΑΕΠ, που δέχεται σήμερα).

Στο σημείο αυτό θα παίξει καταλυτικό ρόλο η ρύθμιση του χρέους για να εκμηδενίσει την όποια διαφορά απομένει μεταξύ των δυο πλευρών και να επιτρέψει την επιστροφή του Ταμείου στο ελληνικό πρόγραμμα.

Ρύθµιση µε… δόσεις και µε προϋποθέσεις

Η ρύθμιση του χρέους δεν θα είναι βεβαίως το μεγάλο δώρο που θα ονειρευόταν η κυβέρνηση. Τα σενάρια που ετοιμάζει αυτή τη στιγμή ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) είναι, σύμφωνα με αρμόδιες ελληνικές πηγές, πολύ κοντά σε αυτό που ο γερμανός υπουργός Οικονομικών περιέγραψε ως «διακοσμητικά».

Είναι όμως πιθανό, αναφέρουν οι ίδιες πηγές, η ρύθμιση του χρέους να δοθεί κι αυτή με δόσεις, με ένα δεύτερο, πιο γενναιόδωρο μέρος να εξασφαλίζεται μετά τη λήξη του προγράμματος, το 2018, και υπό την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα έχει επιτύχει τους στόχους του. Η «αιρεσιμότητα» (conditionality) αυτή της νέας ρύθμισης του χρέους δεν αναμένεται να ενθουσιάσει τις αγορές, αφού δεν θα κατοχυρώνει την ασφάλεια ως προς τη μείωσή του. Ο στόχος της άλλωστε θα είναι να ασκήσει πίεση στην Αθήνα για να τηρήσει τις δεσμεύσεις της.

Το ΔΝΤ, ωστόσο, με λίγη καλή πολιτική διάθεση, θα μπορούσε, αναφέρεται, να τη δεχθεί, να την εντάξει στους υπολογισμούς του και να θεωρήσει έτσι ότι «τα νούμερα βγαίνουν» και πως μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα.

Η κυβέρνηση, πάντως, στηρίζει μεγαλύτερες ελπίδες για μια στροφή της ελληνικής οικονομίας προς το καλύτερο σε μια απόφαση του Μάριο Ντράγκι για επαναφορά του λεγόμενου waiver, δηλαδή την εκ νέου αποδοχή των ελληνικών ομολόγων ως ενέχυρων για το φθηνό δανεισμό των ελληνικών τραπεζών. Αυτό, εκτιμούν πηγές, θα συμβεί μόλις ανάψει το πράσινο φως για την ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης. Εξού και η σπουδή της να την τελειώσει.