116 σκίτσα για τους πρόσφυγες

Μιλάμε για υπερσυγκέντρωση καλών σκίτσων. Εκατόν δέκα έξι για την ακρίβεια, διαφόρων τεχνοτροπιών και κυρίως ποικίλων θεμάτων. Ενα λ.χ. απεικονίζει την Ευρώπη σαν φρούριο κλειστό στους πρόσφυγες αλλά ανοιχτό στους εμπόρους όπλων. Ενα άλλο δείχνει τον μικρό Αϊλάν να κείτεται στην παραλία όπου ξαπλάρουν βαθύπλουτοι Δυτικοί, ενώ ένα τρίτο τη Μαρία Αντουανέτα να αναρωτιέται γιατί οι επιβάτες των δουλεμπορικών δεν ταξιδεύουν με αεροπλάνο. Κάποιο άλλο παρομοιάζει την Ευρωπαϊκή Ενωση με αργοκίνητο σαλιγκάρι, που στη γλίτσα του πνίγονται καμπόσοι, και σε ένα τελευταίο μια οικογένεια διαπιστώνει ότι η ύστατη πινακίδα κατεύθυνσης δεν αναγράφει κανέναν προορισμό. Δεν είναι αυτά οπωσδήποτε τα καλύτερα. Η έκθεση σκίτσων «Το μετέωρο βήμα», που συνδιοργανώνει η Λέσχη Ελλήνων Γελοιογράφων με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και εγκαινιάζεται σήμερα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Ρόδο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, φιλοξενεί δουλειές 28 ικανών σκιτσογράφων. Εστω κι έτσι όμως, ένα ερώτημα έχει να κάνει με τον αντίκτυπο της δουλειάς τους. Ενα ερώτημα, γνωστό μάλλον και στους ίδιους, είναι αν μερικά καλά σκίτσα μπορούν «να γκρεμίσουν την άδικη τάξη αυτού του κόσμου».

«Αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι, γιατί δεν γινόταν αλλιώς» λέει η σκιτσογράφος των «ΝΕΩΝ» και του «Βήματος» Εφη Ξένου, εξηγώντας εκ μέρους του σιναφιού τη γέννηση της ιδέας. Η υλοποίησή της δεν τους πήρε καιρό: το εγχείρημα αφιερώθηκε στον εκλιπόντα Γιάννη Καλαϊτζή, οι συνάδελφοί του έλαβαν θέσεις και αφού προσεγγίστηκαν οι σχετικοί φορείς βρέθηκε και ο βασικός συμβαλλόμενος. Αν και υπηρετεί διαφορετικό είδος σκίτσου, η Ξένου συμμετείχε ασυζητητί, βλέποντας την πλειονότητα του κόσμου να βοηθάει από το υστέρημά του τους πρόσφυγες αλλά και το αδιέξοδο των τελευταίων. Αυτό το αδιέξοδο έβαλε και σε ένα από τα εκτιθέμενα σκίτσα της με ένα προσφυγόπουλο να στέκεται μεταξύ τζιχαντιστών και ευρωπαίων φρουρών. Σε ένα άλλο παρουσιάζει την Ευρώπη να κοιμάται αγνοώντας ότι στο απέραντο, γαλάζιο της πάπλωμα πνίγονται χιλιάδες. «Το δύσκολο είναι να βρεις μια ιδέα που δεν έχει σχεδιαστεί» λέει. «Και τα δύο αυτά σκίτσα βασίζονται σε φωτογραφίες που συγκέντρωνα αυτό το διάστημα. Το όλο πρόβλημα παρέχει πολλές εικόνες σε έναν σκιτσογράφο. Κυρίως όμως ως άνθρωπος δεν μπορείς να μην ασχοληθείς μαζί του».

Παρακινημένος από την ίδια δύναμη, ο Soloup ασχολήθηκε με το Προσφυγικό για το graphic novel του «Αϊβαλί» και συνέχισε να το κάνει ως γελοιογράφος στο «Ποντίκι». Τον τελευταίο χρόνο βρέθηκε τετράκις στη Λέσβο και αφού βοήθησε την κατάσταση ως εθελοντής, επιβεβαίωσε ότι η αλληλεγγύη είναι βασικό συστατικό του μείγματος. Πιστεύει ότι η κληρονομιά του 1922 παραμένει τόσο ζωντανή που εκείνες οι γιαγιάδες στη Σκάλα Συκαμιάς, μαζί με το μωρό, τάιζαν και τους προγόνους τους. Πλέον, το σκιτσάρισμα όλων αυτών του βγαίνει σχεδόν φυσικά. Τέτοιο είναι το πρόβλημα και τόση η αγανάκτησή του, που ώρες ώρες το μόνο που χρειάζεται είναι μια απλή καταγραφή: η συμμετοχή του στο «Μετέωρο βήμα», ένα πάνελ που απεικονίζει μια μπουτίκ στις Βρυξέλλες με κοστούμια, μια στη Σμύρνη με σωσίβια και μια στη Λέσβο με νεκροσακούλες, δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας. «Η απόσταση λοιπόν ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο σκίτσο είναι πλέον ελάχιστη» παρατηρεί πικρά. «Κι εσύ αρκεί να δείξεις τη διαφορά δυναμικού μεταξύ της κανονικότητας μιας ευρωπαϊκής πρωτεύουσας και του αποτρόπαιου των παραλίων του Αιγαίου».

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΚΙΤΣΟΥ. «Ενα σκίτσο μπορεί να ισοδυναμεί με το κύριο άρθρο μιας εφημερίδας, με το πρώτο θέμα της» σημειώνει από τη δική του πλευρά ο Βασίλης Μητρόπουλος, ο οποίος έχει σχεδιάσει, ανάμεσα σε άλλα, μια βόμβα καρφωμένη στην «καρδιά» της Ευρώπης, από το εσωτερικό της οποίας ξεχύνεται κόσμος. Το αποτέλεσμα μιας πρωτοβουλίας, όπως μια έκθεση, δεν είναι προφανώς άμεσα μετρήσιμο, αλλά έστω κι έτσι «μιλάω για τον πόλεμο και την έκρηξη του Προσφυγικού που προκάλεσε και αφορά όλη την Ευρώπη».

Με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, οι τεχνοτροπίες και οι θεματολογίες πολλαπλασιάζονται. Σταχυολογώντας αναγκαστικά, ο Τάσος Αναστασίου και ο Σπύρος Δερβενιώτης, ο Κωνσταντίνος Ρουγγέρης και ο Πέτρος Ζερβός, ο Γιάννης Ιωάννου και ο Μιχάλης Κουντούρης, ο ΚΥΡ ή ο Κώστας Μητρόπουλος, ο Ανδρέας Πετρουλάκης και ο Στάθης, η Μαρία Τζαμπούρα ή ο Δημήτρης Χαντζόπουλος συμπληρώνουν μαζί με μερικά αξέχαστα σκίτσα του Γιάννη Καλαϊτζή (όπως εκείνο για τη σύγχρονη Γκερνίκα του Αιγαίου) ένα ψηφιδωτό τόσο ευρύ που εκείνο το ερώτημα για τον αντίκτυπο της δουλειάς τους επανέρχεται εντονότερο. «Μακάρι να άλλαζαν στάση οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι τόσο εύκολα» εύχεται η Εφη Ξένου που βλέπει πάντως και τη θετική πλευρά: «Η έκθεση καλύπτει τόσα θέματα, από την αλληλεγγύη των ανθρώπων μέχρι την αναλγησία των κρατών, που όποια και αν είναι η θέση σου θα συγκινηθείς» λέει. Ο Soloup δεν διαφωνεί ιδιαίτερα: «Το πέρασμά της από νησιά και πόλεις είναι σαν νεύμα συμπαράστασης στους κατοίκους» εξηγεί. «Στις Βρυξέλλες, όμως, τα σκίτσα θα παρουσιάσουν την ελληνική ματιά πάνω στο τραγικό της υπόθεσης και στην αλληλεγγύη που επιδεικνύεται. Ισως να ξενίσουν κάπως όλα αυτά κάποιους γραφειοκράτες. Ισως είναι μακριά από τη σκέψη τους».

INFO
Τα εγκαίνια της έκθεσης σκίτσων «Tο μετέωρο βήμα» θα πραγματοποιηθούν τη Δευτέρα 7 Μαρτίου στις 18.30, στο Νεστορίδειο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Δήμου Ροδίων, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο. Η έκθεση αποτελεί συνδιοργάνωση της Περιφέρειας Νότιου Αιγαίου και της Λέσχης Ελλήνων Γελοιογράφων και θα περιοδεύσει σε νησιά του Αιγαίου, στην Αθήνα και σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, για να καταλήξει στις Βρυξέλλες. Συμμετέχουν με 116 έργα οι Γιάννης Καλαϊτζής (εκλιπών), Τάσος Αναστασίου, Κώστας Βλάχος, Δημήτρης Γεωργοπάλης, Κώστας Γρηγοριάδης, Σπύρος Δερβενιώτης, Dranis, Πάνος Ζάχαρης, Πέτρος Ζερβός, Γιάννης Ιωάννου, Μιχάλης Κουντούρης, ΚΥΡ, Ηλίας Μακρής, Πάνος Μαραγκός, Παναγιώτης Μήλας, BAS, Κώστας Μητρόπουλος, Παναγιώτης Μητσομπόνος, Εφη Ξένου, Βασίλης Παπαγεωργίου, Βαγγέλης Παυλίδης, Ανδρέας Πετρουλάκης, Κωνσταντίνος Ρουγγέρης, Soloup, Στάθης, Μαρία Τζαμπούρα, Δημήτρης Χαντζόπουλος, Βαγγέλης Χερουβείμ.