Αισθανόταν την «αιωνιότητα» των έργων τέχνης

Στη Γιούλη

Ηρθε η ώρα να περιληφθεί και ο Παναγιώτης Τέτσης στις σελίδες του βιβλίου του «… εκ του θανάτου εις την ζωήν», όπου σε μια σειρά 50 επιμνημόσυνων κειμένων του εντυπωσιάζει η δύναμή του – αν και ζωγράφος – με μια φράση ή με λίγες λέξεις να δίνει το άπαν του νεκρολογούμενου φίλου. Είτε πρόκειται για τον Μανόλη Χατζηδάκη και τον Γιάννη Παππά είτε για τον Ανδρέα Νενεδάκη, τη Φραγκίσκη Καρόρη και την Ελζα Λαμπράκη, επιλέγοντας κάτι ελάχιστο, καθημερινό και άγνωστο, για να μας μπάσει στον πλούσιο, ψυχικά και καλλιτεχνικά κόσμο τους. Οπως για παράδειγμα, ενώ γράφει για τη συνάντηση της Ελζας Λαμπράκη με τον Ελευθέριο Βενιζέλο σε ένα εστιατόριο του Παρισιού, όταν ο εθνάρχης αντιλαμβανόμενος την αμηχανία της για το πώς τρώγεται το pample mousse τής υποδεικνύει πως είναι κάτι που γίνεται με το ειδικό κουταλάκι και πως δεν το στύβουμε.

Ποιο θα ήταν αυτό το ελάχιστο που θα μας γνώριζε σήμερα τον Παναγιώτη Τέτση και θα εξέπληττε τόσο ευχάριστα και τον ίδιον όσο και αν του αναγνώριζε κανείς πως η καλλιτεχνική του διαδρομή ορίστηκε από μια νοητή καμπύλη ή ευθεία που κλείνει μέσα της το ατελιέ της οδού Ξενοκράτους, την Υδρα και τη Σίφνο; Επρεπε να τον ακούσεις με πόσο καμάρι μιλούσε για τους εργαζομένους στη λαϊκή αγορά της Ξενοκράτους – που γινόταν και γίνεται κάθε Παρασκευή -, ότι είχαν θυμηθεί τα γενέθλιά του που ήταν στις 15 Ιουνίου και του είχαν ευχηθεί καθώς περνούσε ανάμεσα από τους πάγκους, για να αντιληφθείς ταυτόχρονα το νόημα της δυσφορίας που αισθανόταν όταν κάποιος τον υποχρέωνε να αναφερθεί σε ένα κείμενο ή σε μια κριτική που είχε γραφτεί με αφορμή μια έκθεσή του.

Τον ενδιέφερε η ζωή και η καθημερινότητα όσο ακριβώς και η ζωγραφική, γι’ αυτό και του ήταν αδύνατον να ζωγραφίσει για πέντε ή έξι συνεχείς ώρες – ξεκινώντας συνήθως νωρίς το απόγευμα -, αν δεν είχε προηγηθεί μια προετοιμασία κάθε άλλο παρά εικαστικής φύσεως. Να μαγειρέψει για τους φίλους που συχνά πυκνά καλούσε τα βράδια, να συμμαζέψει στο μπαλκόνι της Υψηλάντου ή στην αυλή του σπιτιού της Σίφνου ή του σπιτιού της Υδρας φυτά που είχαν θεριέψει, να ετοιμάσει μαρμελάδες και γλυκά του κουταλιού που θα τα έστελνε ως πεσκέσια καθώς γνώριζε σε ποιον και τι άρεσε ακριβώς, τέλος να καθαρίσει τον νεροχύτη πλένοντας τα πιάτα. Ή αν ήθελε να ζητήσει συγγνώμην για μια παράλειψή του, όπως έγινε με έναν φίλο συγγραφέα που του είχε στείλει το βιβλίο του με έντυπη αφιέρωση στον ίδιον και στη γυναίκα του Νίνα, και ο Τέτσης το πρόσεξε πολύ καθυστερημένα – ζύμωνε ψωμί, το έψηνε και έστελνε δύο ομοιόμορφα καρβελάκια στον άνθρωπο που αιτούνταν τη συγγνώμη του.

Ανεπανάληπτες κινήσεις ενός καλλιτέχνη προσγειωμένου που, δίχως μεταφυσικές ανησυχίες και με απαντημένο από τον ίδιον το ερώτημα τι γίνεται μετά θάνατον, η συμπεριφορά του είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός οπαδού μιας μυστικιστικής θεώρησης της ζωής. Αισθανόταν την αιωνιότητα του έργου τέχνης πολύ πιο προβληματική απ’ ό,τι τη διάρκεια μιας φιλεύσπλαχνης συμπεριφοράς, γνωστής μόνο σε εκείνον που την επιχειρούσε καθώς και στον ευεργετούμενο. Ισως το μαύρο των έργων της τελευταίας ζωγραφικής του περιόδου – ενός ζωγράφου που δόξασε το φως – να συμπίπτει με μια όψιμη ανακάλυψή του που ήθελε την επικράτεια του σκότους όχι μόνο να παίρνει επικές διαστάσεις αλλά να κυριαρχεί καθώς ένιωθε ότι καλούνταν πλέον ο ίδιος να αναμετρηθεί μαζί του. Γεγονός που έκανε τον συνάδελφό του Δημήτρη Μυταρά σ’ ένα ποίημά του με τον τίτλο «Το πρωσικό μπλε», αφιερωμένο στον Παναγιώτη Τέτση, σχεδόν προφητικό για τον ζωγράφο που αποχαιρετούμε σήμερα, να γράψει: «Κόκκινο βαθύ και μαύρο αδιαπέραστο./ Ψηλά, γκρίζα γαλάζια με κίτρινες γραμμές/ ανάμνηση ακτίνων που χάνονται».