«Κάθε γενιά ακούει τον δικό της Καββαδία»

Σταυρός του Νότου, ξανά; Το ερώτημα ακούστηκε λίγο απότομο, ίσως και λίγο αγενές όσο και επιτακτικό. Αλλά δεν μπορούσα να το αποφύγω, τετ α τετ με τον Θάνο Μικρούτσικο, λίγες ώρες αφού και ο 40.000ός – εν μέσω κρίσης! – θεατής της μουσικής παράστασης του (βουλευτή) Θέμη Μουμουλίδη «Ταξίδι στο Σταυρό του Νότου» είχε χειροκροτήσει, στο Θέατρο Badminton, τους πιανιστικούς αυτοσχεδιασμούς του πάνω στους «7 νάνους στο S/S Cyrenia».
Αλλωστε, το ομολογώ, ήθελα να ακούσω πώς θα υπερασπιστεί τις αξίες ενός έργου που έχει γραφτεί στο DNA των ακροατών μερικές δεκαετίες τώρα και χειροκροτείται από τουλάχιστον τρεις γενιές. «Για να αποφύγω κάθε παρεξήγηση, δεν υποστηρίζω ότι ο “Σταυρός του Νότου” είναι ο σημαντικότερος κύκλος τραγουδιών που έχει γραφτεί. Σπουδαίοι συνθέτες έχουν γράψει σπουδαία έργα. Ειδικά οι δύο πυλώνες της ελληνικής μουσικής, Χατζιδάκις και Θεοδωράκης: «Ορνιθες», «Καταραμένο φίδι», «Κύκλος του CNS», «Αξιον εστί», «Κατάσταση πολιορκίας». Τα έργα αυτά θα παίζονται, κατά τη γνώμη μου, έως το 2154 μ.Χ. διότι είναι το χνάρι μιας εποχής. Της εποχής που γράφτηκαν. Οπως η Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν είναι το χνάρι εκείνης της εποχής. Ολα αυτά θα εκφράζουν λοιπόν μιαν εποχή που πέρασε και δεν γυρίζει πια».

ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Τι συμβαίνει με τον «Σταυρό του Νότου» του Νίκου Καββαδία; «Υστερα από χιλιάδες συναυλίες παρατηρώ κάθε φορά τη νέα γενιά να τον προσεγγίζει ως δικό της έργο και όχι ως έργο μνήμης του παρελθόντος. Αρα, τίποτα δεν φαίνεται να σταματάει αυτό το ταξίδι του προς το μέλλον. Ενας λόγος αφορά τον Καββαδία και την ποίησή του και ένας τη μελοποίηση, που αποκάλυψε έναν άλλο Καββαδία. Ο χρόνος αποκάλυψε στο έργο του, που αφορά τη ναυτική ζωή, τα λιμάνια, τους εξωτικούς τόπους, όσα κρυμμένα δεν είχαν δει ούτε καλοπροαίρετοι κριτικοί της ποίησής του στην εποχή του».
Ο Καββαδίας, πιστεύει ο Θάνος Μικρούτσικος, σε αυτό το έργο έχει δύο φράσεις-κλειδιά: «“Λυπήσου αυτούς που δεν ονειρεύονται” και “Τα καράβια δεν τα πάμε, μας πάνε”. Αυτό σημαίνει ότι, για οποιονδήποτε λόγο και αν μπαρκάρει κάποιος, γρήγορα γίνεται κυνηγός του ονείρου και του αέναου ταξιδιού. Αν προσθέσουμε σε αυτό και τον στίχο του “Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία”, που δεν είναι μια εικόνα αλλά μια πρόσκληση στον νέο να ξεπεράσει τα όριά του και να κατακτήσει το αδύνατο, δαμάζοντας το πιο ανθεκτικό ζώο στον πλανήτη, καταλαβαίνουμε τι βλέπουν οι νέοι στο έργο αυτό. Και γιατί υπάρχει “καββαδιομανία”! Από την άλλη, η μουσική μου εκτός του ότι συνετέλεσε στην αποκάλυψη αυτού του Καββαδία, συνεχώς μεταβάλλεται μέσα στα χρόνια αβίαστα. Και δεν εννοώ τις νέες ενορχηστρώσεις. Εννοώ την πλήρη μεταβολή των δομικών στοιχείων, ενώ ο πυρήνας παραμένει ο ίδιος».
Τα τρία αυτά σημεία «είναι βαθύτατα πολιτικά μηνύματα, όχι μόνο για την παρούσα συγκυρία. Γι’ αυτό έχω τη βεβαιότητα ότι το ταξίδι με τον Νίκο Καββαδία θα συνεχίζεται αενάως. Θυμίζω άλλωστε το βασικό σύνθημα του Μάη του ’68: “Ας είμαστε ρεαλιστές, ας κατακτήσουμε το αδύνατο”».

«Συμφέρω ως εμπόρευμα»
Την ίδια ώρα ο Θάνος Μικρούτσικος προτείνει και δύο λόγια έργα του, που έχουν γνωρίσει κάπου 200 παραστάσεις ή συναυλίες (σε μορφή κοντσερτάντε), σε σκηνοθεσία Ανρί Ρονς, στο Εθνικό Θέατρο του Βελγίου και αλλού, με διθυραμβικές κριτικές: «Νύχτα με σκιές χρωματιστές» και «Βαρνά» σε ποίηση Πολ Βιλέμς. Και όταν λέμε «προτείνει», εννοούμε με τη Μικρή Αρκτο, σε μορφή 100σέλιδου βιβλίου και CD, με εικαστικά του Ανρί ντε Κορντιέ και φιλολογική επιμέλεια της Τιτίκας Δημητρούλια, υπό τον τίτλο «Στον δρόμο για τις Βρυξέλλες». Με την υπογραφή της Καμεράτας με τον Αλέξανδρο Μυράτ και του Κουαρτέτου Εγχόρδων Razumowsky, με τις Σόνια Θεοδωρίδου και Irene Jarsky. Ο ίδιος εξηγείται, χαριτολογώντας: «Οπως ξέρεις, είμαι μάλλον η περίπτωση δύο σε ένα. Συμφέρω δηλαδή ως εμπόρευμα. Από μικρός πορευόμουν και στη λόγια μουσική και στον χώρο του τραγουδιού. Εχω δε παρατηρήσει ότι όταν πέφτω με τα μούτρα στον έναν τομέα, τελειώνοντας τρέχω ολοταχώς στον άλλον. Είναι σαν ανάγκη».
Η έκδοση σημαίνει πολλά για τον ίδιο. «Τα έργα αυτά στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 με επανέφεραν έπειτα από τη θυελλώδη δεκαετία του ‘70 στις αρχές της μουσικής. Αυτό δεν θα το ξεχάσω και στο εξής θα επανέρχομαι σε αυτή την περίοδο». Ανάμεσα σε Καββαδία και Βιλέμς, λοιπόν. «Και αν υπάρχει σχέση μεταξύ τους δεν είναι εμφανής. Με τον Βιλέμς όντως ταξίδεψα. Είναι ένας αριστοκράτης και πολύ προοδευτικός άνθρωπος, με αναγεννησιακή κουλτούρα, που στο αγρόκτημά του στην Αμβέρσα πριν από το δείπνο μού έπαιζε μια σονάτα του Χάιντν». Σε ένα τοπίο λέξεων που άφηνε – κι αυτό – «χαραμάδα στο αέναο ταξίδι».
Και το σήμερα; Πού χωράει στον Βιλέμς ή τον Καββαδία; «Τέτοια έργα δεν παίζουν με την επικαιρικότητα» αποκρίνεται ο Θάνος Μικρούτσικος. Ασχολούνται, όπως θέλει και ο ίδιος, με την περιπέτεια του homo sapiens. «Να μην παρεξηγηθώ. Δεν εννοώ ότι τα έργα μου θα μείνουν διαχρονικά μνημεία. Απλώς η πρόθεσή μου είναι να παίξω με την περιπέτεια του ανθρώπου και όχι με μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή».

INFO
«Ταξίδι στον Σταυρό του Νότου» στο Badminton (Ολυμπιακά Ακίνητα, Γουδή) έως τις 6/3, σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. «Στον δρόμο για τις Βρυξέλλες», δύο έργα σε ποίηση Πολ Βιλέμς, από τη Μικρή Αρκτο (έκδοση με CD)