Πολιτικά βραβεία, «χλιαρό» φεστιβάλ

Η Λαμπεντούζα (που ονομάζεται και Λαμπηδούσα – αυτό για τους έλληνες ναυτικούς) βρίσκεται μεταξύ της Σικελίας και των ακτών της Τυνησίας. Ο Στράβων και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος πάλι την αναφέρουν ως Λεπάδουσσα, η οποία ανήκε στη συστάδα των Πελαγίων Νήσων. Τα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μεταμορφώθηκε από τον Μουσολίνι σε βασικό ναύσταθμο του ιταλικού στόλου καλύπτοντας ανάγκες εξόρμησης και ανεφοδιασμού – μέχρι που συνετρίβη από τις συμμαχικές δυνάμεις. Τα τελευταία χρόνια, η κρίση στη Μέση Ανατολή μετέτρεψε τη Λαμπεντούζα σε βασικό προορισμό για χιλιάδες πρόσφυγες. Πολλοί εξ αυτών, όπως γνωρίζουμε δυστυχώς κι εμείς, δεν κατορθώνουν να φτάσουν μέχρι τις ακτές.

Η ΧΡΥΣΗ ΑΡΚΤΟΣ. Μία ταινία ξεχωρίσαμε στις ανταποκρίσεις μας, μία ταινία πήρε τη Χρυσή Αρκτο, κι ας την έθαψαν οι γερμανοί κριτικοί (όπως καταγράφηκε στον συγκεντρωτικό πίνακα των αστεριών που δημοσίευε σε καθημερινή βάση το «Hollywood Reporter»). Το «Fuocoammare» («Φωτιά στη θάλασσα») του Τζιανφράνκο Ρόζι (το «Sacro GRA» του οποίου, βραβευμένο με Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία προ διετίας, προβλήθηκε εδώ σε άδειες αίθουσες) κατέγραψε με ακέραιη, κινηματογραφική ματιά το προσφυγικό δράμα όπως διαδραματίζεται στη Λαμπεντούζα. Το κοινό καταχειροκρότησε μια απόφαση που γνώριζε λίγο – πολύ από την πρώτη προβολή του φιλμ. Αλλωστε, σε ένα φεστιβάλ τόσο χλιαρό και αδιάφορο όσο αυτό της φετινής Μπερλινάλε, λίγες ήταν οι ταινίες που ξεχώριζαν.

Κατά τα άλλα, ο Ντάνις Τάνοβιτς με τον καλοσκηνοθετημένο αλλά διδακτικό «Θάνατο στο Σαράγεβο» κέρδισε την Αργυρή Αρκτο και το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής – ίσως αυτό αποτελέσει και μια πιο ουσιαστική διεθνή αφετηρία για την ταινία του -, ενώ η Μία Χάνσεν Λοβ κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας για το «L’ Avenir». Βραβείο ανδρικής ερμηνείας στον Ματς Μαστουρά για το συμπαθέστατο «Hedi» του Τυνήσιου Μοχάμεντ Μπεν Ατία (που άνοιξε το διαγωνιστικό πρόγραμμα) και αντίστοιχης γυναικείας για την Τρίνε Ντίρχολμ του ενδιαφέροντος «The Commune» του Τόμας Βίντερμπεργκ (με τον οποίο είχαμε και μια εξαιρετική κουβέντα που θα δημοσιευτεί όταν με το καλό η ταινία βρει τη θέση της στις ελληνικές αίθουσες). Το βραβείο σεναρίου, τέλος, πήγε στα χέρια του Πολωνού Τόμας Βασιλέφσκι για το «United states of love», μια ιστορία τεσσάρων γυναικών στις εργατικές πολυκατοικίες της μετακομμουνιστικής Πολωνίας.

ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ. Να δώσουμε λίγο χώρο και στον Λαβ Ντίαζ, τον φιλιππινέζο σκηνοθέτη της «Μπαλάντας για ένα θλιμμένο μυστήριο» που κέρδισε το βραβείο πρωτοπορίας. Η οκτάωρη ταινία του ήταν η μόνη που είχε ουσιαστικό λόγο ύπαρξης στο διαγωνιστικό πρόγραμμα, τουλάχιστον σε αισθητικούς όρους. Σε μια εποχή κατά την οποία το σινεμά φτωχαίνει διαρκώς (θυμίζουμε την τραγική απώλεια του Αντρέι Ζουλάφσκι λίγες ημέρες πριν), με τις πολυεθνικές να ορίζουν πλέον και τη γραμμή του ανεξάρτητου κινηματογράφου, καθώς όλα λίγο – πολύ περνούν μέσα από τα κλιμάκιά τους, τα μεγάλα διεθνή φεστιβάλ παραμένουν το καταφύγιο ενός κινηματογράφου που δεν σταματά να αναζητά τα όρια του μέσου, ακόμα και σε μια εποχή που το κοινό δείχνει να τον έχει εγκαταλείψει.

     

Ο ΡΟΖΙ. Στο τέλος της μεγάλης βραδιάς του Σαββάτου, ο πάντα στυλάτος Ρόζι ανέβηκε να παραλάβει το βραβείο από τα χέρια μιας εμφανώς συγκινημένης Μέριλ Στριπ, αφιερώνοντάς το σε εκείνους που δεν έφτασαν ποτέ στις ακτές της Λαμπεντούζα. Θυμίζουμε πως ο σκηνοθέτης επρόκειτο αρχικά να σκηνοθετήσει ένα δεκάλεπτο φιλμ – πλάνο που άλλαξε με την άφιξή του στο νησί: «Με το που βρέθηκα εκεί, ανακάλυψα πως η πραγματικότητα απέχει κατά πολύ από αυτό που μας παρουσιάζουν τα ΜΜΕ ή η πολιτική αφήγηση. Δεν υπάρχουν “επείγοντα περιστατικά” στη Λαμπεντούζα. Κάθε μέρα είναι επείγουσα. Για είκοσι χρόνια τώρα, η τραγωδία αυτή – η χειρότερη που έπληξε την ανθρωπότητα μετά το Ολοκαύτωμα – συνεχίζεται μπροστά στα μάτια μιας συνένοχης Ευρώπης. Είναι δυνατόν 500 εκατομμύρια άνθρωποι να μην μπορούν να διασώσουν δύο ή τρία εκατομμύρια πρόσφυγες; Δεν μπορούμε άλλο να κοιτάζουμε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Δεν μπορούμε να δεχόμαστε άλλο αυτό το έγκλημα». Να πούμε, τέλος, πως η φετινή διοργάνωση προσέφερε δωρεάν εισιτήρια σε πρόσφυγες, ενώ η διεύθυνση προσέλαβε και περιζήτητο σεφ, τα πιάτα του οποίου διανεμήθηκαν δωρεάν σε επιλεγμένα σημεία της πόλης. Αρτος και θέαμα στην πιο σινεφιλική του εκδοχή.