Ευχές από το Διάστημα

Είναι πολύ δύσκολο να προσπαθήσει κανείς να χωρέσει μια ζωή σε μια σελίδα. Ακόμη πιο δύσκολο αν η ζωή αυτή έχει την έκταση των 96 ετών. Και σχεδόν ακατόρθωτο όταν στη ζωή αυτή κάποιος κατόρθωσε να θεωρηθεί ο πατέρας μιας ολόκληρης ειδικότητας.

Βρέθηκα τα Χριστούγεννα στο Χιούστον για οικογενειακές γιορτές με τον γιο μου, ειδικευόμενο καρδιοχειρουργό στο Texas Heart Institute.  Διευθετήθηκε εύκολα το ραντεβού. Denton Cooley Building, 7ος όροφος. Δεν πήγα ως γιατρός. Επιθυμία μου ήταν να αποτυπώσω τις σκέψεις του. Να νιώσω πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος τέτοιου μεγέθους. Ισως να με βοήθησε το γεγονός ότι στην ηλικία αυτή η προσωπική επαφή και κουβέντα ήταν και για αυτόν καλοδεχούμενη. Μου αφιέρωσε μισή ώρα. Πράγμα αδιανόητο για χρόνια πριν.

Είχα ιδιαίτερα εντυπωσιαστεί από μία φωτογραφία που έδειχνε τον μεγάλο αυτό δάσκαλο να διδάσκει ανατομία της καρδιάς και τεχνικές σε τρεις νεαρούς γιατρούς. Μπήκα στο γραφείο του με σεβασμό και δέος. Υγιής με κινητικά προβλήματα της ηλικίας του, ευγενικός, προσηνής, ανθρώπινος. Κάθησα απέναντί του και δεν έκρυψα τον θαυμασμό μου και την πρόθεσή μου να μεταφέρω τον χαιρετισμό του στην πατρίδα μου και στους εναπομείναντες ασθενείς και μαθητές του. Για όσους λόγω ηλικίας ή απόστασης από τα καρδιοχειρουργικά δεν τον γνωρίζουν, θα πω λίγα μόνο.  

Ο Denton Cooley από το 1950 έως το 1990 αποτέλεσε τον πυλώνα της ανάπτυξης της καρδιοχειρουργικής με ένα αξεπέραστο ρεκόρ τόσο αριθμού ασθενών όσο και αριθμού μαθητών απ’ όλο τον κόσμο καθώς και ερευνητικών επιτευγμάτων.

Πρόσεξα τις φωτογραφίες του γραφείου του, αρκετές για ένα μουσείο παγκοσμίου ενδιαφέροντος. Για να μην αναφερθώ στο προσωπικό μουσείο με ενθύμια απ’ όλο τον κόσμο που κοσμούν έναν όροφο, όσο και για τον ανδριάντα του που στέκει περήφανος μπροστά στο αμφιθέατρο. Βλέπετε, η αθλητική του παρουσία με μακρά πορεία στο μπάσκετ έδιναν πάντα έναν θετικό τόνο.

Ξαφνικά ανακαλύπτω τη φωτογραφία που βλέπετε… «Για τα γενέθλιά σου χρόνια πολλά. Από τον Διαστημικό Σταθμό»… Τα ονόματα των αστροναυτών κορνίζα. Την κάρτα κρατά ο Scott Kelly. Ο Scott είναι ο κυβερνήτης του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού που πετά 220 μίλια πάνω απ’ τη Γη με ταχύτητα 17.500 μιλίων την ώρα και απολαμβάνει περισσότερες από δώδεκα ανατολές του ήλιου το 24ωρο. Εφυγε για το Διάστημα στις 27 Μαρτίου του 2015 και αναμένεται πίσω σε λίγες μέρες, στις 2 Μαρτίου του 2016, έχοντας κάνει ρεκόρ παραμονής στο Διάστημα. Ο δίδυμος αδελφός του Mark, επίσης αστροναύτης, είναι σύζυγος της γερουσιαστού Gabrielle Giffords από την Αριζόνα. Η γερουσιαστής πυροβολήθηκε ενώ εκφωνούσε λόγο από ένα περιθωριακό άτομο. Πάλεψε μήνες με τον εγκεφαλικό θάνατο και νίκησε…

Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς απ’ τους δύο. Είναι όμορφο να συναντάς ανθρώπους που ξέφυγαν από το σύνηθες. Από τις ανθρώπινες νόρμες. Από το καθιερωμένο. Δεν ξέρω αν είναι στο γονίδιό τους ή ευνοϊκές συμπτώσεις που ωθούν ανθρώπους πάνω από τα 36.000 πόδια. Που φτάνουν να πετούν σε ύψη ιλίγγου για μας. Σκέφτομαι πρώτα τον Cooley. Ξεκίνησε ιατρικές σπουδές από το Χιούστον αλλά με τις περιπέτειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κατέληξε στη φημισμένη Ιατρική Σχολή Johns Hopkins όπου συνάντησε τον μεγάλο καρδιοχειρουργό Alfred Blalock. Το αθλητικό του σύνολο βοηθά να γίνουν φίλοι στο χειρουργείο και στο γήπεδο τένις. Επειτα από πρωτοποριακές σπουδές, ειδίκευση κοντά του και στρατιωτική θητεία στην Αυστρία, καταλήγει στο γραφείο του δασκάλου Blalock. «Και τώρα ύστερα από εδώ Denton μπορείς να επιστρέψεις στο Χιούστον. Νομίζω ότι θα γίνεις ένας επιτυχημένος οικογενειακός γιατρός!». Ο καρδιοχειρουργός που άφησε τη σφραγίδα του σε όλα τα μεγάλα επιτεύγματα δεν πήρε την ενθάρρυνση από τον μέντορά του…

Επέστρεψε στο Χιούστον όταν ο Michael Debakey είχε ήδη ιδρύσει την Καρδιοχειρουργική Κλινική του Baylor. Από εκεί αρχίζει μια ατελείωτη αναμέτρηση των δύο που θα οδηγήσει στο τελικό επιστημονικό τους διαζύγιο. Δύο γίγαντες της χειρουργικής που δεν ξεφεύγουν από τα ανθρώπινα, απότοκοι της ατελείωτης άμιλλας και του ανεξέλεγκτου υπερεγώ.

Ο Coοley θα ιδρύσει το Texas Heart Institute με βάση το St Lukes Hospital. Πρώτος στη χειρουργική ανευρυσμάτων, καρωτίδων, βαλβίδων, επαναιμάτωσης των στεφανιαίων (By pass) και πρώτος στη μεταμόσχευση καρδιάς και εμφύτευσης τεχνητής καρδιάς σε ολόκληρη την Αμερική. Το Houston και ο Cooley γρήγορα γίνονται συνώνυμα της Καρδιοχειρουργικής αλλά και της ανάπτυξης μεγάλων κέντρων μετά το 1990. Το 2000 συμπληρώνει 100 χιλιάδες εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς και αναρίθμητες εγχειρήσεις θώρακος και περιφερικών αγγείων. Γίνεται δεκτός από τους ισχυρούς της Γης και αφιερώνει τον χρόνο του στους χιλιάδες ασθενείς του.

Θυμάμαι το πανδαιμόνιο γύρω στα 1980 στην Πάντειο Σχολή, όταν ήρθε στην Ελλάδα και συγκέντρωσε τους ασθενείς του. Δεν έχω δει παρόμοια κοσμοσυρροή χιλιάδων ανθρώπων και τέτοιο επίπεδο ευγνωμοσύνης.

Αμέτρητες επιτυχίες με την πρόσμειξη της θλίψης που τ’ αστέρια ανακατώνουν για να μην παίρνουμε εμείς οι κοινοί θνητοί τα επάνω μας. Μεταμοσχεύσεις καρδιάς με αποτυχία των πρώτων 20, μια και δεν υπήρχε η ανοσοκαταστολή. Τοποθέτηση της πρώτης τεχνητής καρδιάς με ατελείωτη ψυχολογική περιπέτεια, μια και απέτυχε όπως αναμενόταν.

Σαράντα χρόνια μετά, περνώντας από το σπίτι του Debakey και γνωρίζοντας ότι είναι κατάκοιτος, ύστερα από πολύμηνη περιπέτεια υγείας, χτυπά την πόρτα του σπιτιού του. Μήνες μετά δίνουν τα χέρια ξανά. Είναι 95 ετών ο δάσκαλος και 85 ετών ο μαθητής. Μαζί τελειώνουν μια διαδρομή όπως την άρχισαν. Ο Scott συνεχίζει να γυρίζει γύρω από τη Γη. Παίρνει φωτογραφίες, αντλεί επιστημονικά δεδομένα. Αντιλαμβάνεται καλύτερα από εμάς πόσο ασήμαντοι είμαστε. Βλέπει τη Γη μας μια κουκκίδα στο άπειρο. Βλέπει πόσο τυχεροί είμαστε να έχουμε αέρα, νερό, τροφή, ύπαρξη. Πόσο σημαντικοί ώστε να ζούμε στην εποχή του Internet και του έξυπνου τηλεφώνου. Αναλογίζεται πόσο ολίγιστοι είμαστε όταν βλέπει να απογειώνονται αεροπλάνα με σκοπό να βομβαρδίσουν ανθρώπους.

Μέσα στον καταιγισμό των σκέψεων και την έλλειψη γήινης επιρροής και βαρύτητας,  παίρνει ένα φύλλο χαρτί και στέλνει ένα μήνυμα κάτω στη Γη σε κάποιον που θεωρεί σημαντικό και ξεχωριστό.

«Ευτυχισμένα γενέθλια

Dr Cooley

Απ’ τον Διαστημικό Σταθμό».

Αισθάνεστε πατέρας της Καρδιοχειρουργικής; Τον ρωτώ στο τέλος.

«Πατέρας; Μάλλον όχι! Ισως μαία, γιατί βοήθησα πολλούς να φέρουν στο φως το έργο τους και το ταλέντο τους…».

Σας ευχαριστώ για την τιμή της συνάντησης Dr Cooley.