Ο πόλεμος των δικαιωμάτων

Η σκληρή ανακοίνωση της ΑΕΠΙ εναντίον του νομοσχεδίου για τα πνευματικά δικαιώματα που έθεσε (έως χθες) σε δημόσια διαβούλευση το υπουργείο Πολιτισμού ήταν το τελευταίο επεισόδιο σε μια μάχη χαρακωμάτων. Αρκεί από μόνη της η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Πνευματικής Ιδιοκτησίας για να εισπράξει τα δικαιώματα που ζητούν οι συνθέτες και οι στιχουργοί τους οποίους καλύπτει; Και ποιος ρόλος αναλογεί πλέον σε άλλους φορείς, όπως η Ερατώ (Ενωση Τραγουδιστών), ο Απόλλων (Πανελλήνιος Μουσικός Σύλλογος), η Gramma (των εταιρειών) που εισπράττουν τα λεγόμενα συγγενικά δικαιώματα;

Τα δεδομένα δείχνουν ότι μέχρι σήμερα η ΑΕΠΙ διαθέτει τον ισχυρότερο μηχανισμό είσπραξης, με δίκτυο οργανωμένο και ευρύ. Αλλωστε η Εταιρεία ιδρύθηκε πριν από 85 χρόνια από τον στιχουργό Μακρή. Ως γνωστόν, εισπράττει από δύο βασικές δεξαμενές: το playlist σε ραδιοφωνικούς ή τηλεοπτικούς σταθμούς και τις δημόσιες εκτελέσεις τραγουδιών (ταβέρνα, κέντρο, καράβι, αεροπλάνο, λόμπι ξενοδοχείων κ.λπ.). Σήμερα περίπου το 90% των δημιουργών ανήκει στην ΑΕΠΙ. Μόνο μια δεκάδα (ανάμεσά τους οι Γιάννης Γλέζος, Χρήστος Λεοντής) ανήκουν στην Αυτοδιαχείριση με βραχίονά της την ΕΜΣΕ (με ασθενές δίκτυο είσπραξης).

Ο πόλεμος για την εκπροσώπηση κρατά από παλιά, αλλά φούντωσε πριν από δύο χρόνια, μεσούσης της κρίσης. Οταν δηλαδή ήταν έκδηλο ότι η ΑΕΠΙ δυσκολεύεται να εισπράξει τα οφειλόμενα εξαιτίας της συρρίκνωσης του καλλιτεχνικού προϊόντος. Ο Σωκράτης Μάλαμας έχει δηλώσει σχετικά σε παλιότερη συνέντευξή του: «Η ΑΕΠΙ παίρνει ένα 7% επί των εισιτηρίων κάθε συναυλίας και μου επιστρέφεται δήθεν ένα ποσό – δεν ξέρω πόσο -, είναι αδιαφανή πράγματα αυτά. Πληρώνω για να λέω τα ίδια μου τα τραγούδια!».

Στο μεσοδιάστημα προέκυψαν νέοι φορείς για τη διαχείριση των δικαιωμάτων μεταξύ δημιουργών και ΑΕΠΙ. Ξεχωρίζουν η Seedpoint που εκπροσωπεί, μεταξύ άλλων, τα συμφέροντα των Χατζιδάκι και Τσιτσάνη (δηλαδή των πλέον ευπώλητων) και η εταιρεία Νίκου Οικονόμου (εκπροσωπεί την οικογένεια Γιάννη Παπαϊωάννου).

Σύμφωνα με αρκετούς καλλιτέχνες με τους οποίους μιλήσαμε, η νέα κοινοτική οδηγία θέλει να μετασχηματίσει την ΑΕΠΙ σε έναν οργανισμό συλλογικής διαχείρισης. Να ελέγχεται από τους ίδιους τους δημιουργούς. Υπάρχει ο φόβος ότι θα αφαιρεθούν από την Εταιρεία αρμοδιότητες και θα ενισχυθεί η προϊσταμένη Αρχή του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ), που σήμερα έχει μόνο διοικητικές αρμοδιότητες. Σημαίνει άραγε αυτό ότι πίσω από το νομοσχέδιο – εμπνεύσεως 1993, παρεμπιπτόντως όταν αναπληρώτρια υπουργός Πολιτισμού ήταν η Ντόρα Μπακογιάννη – υπάρχει το σχήμα ενός δημόσιου φορέα είσπραξης (κρατικοποίηση); Και αν συμβεί αυτό, θα ενισχυθούν άραγε μικρές ιδιωτικές αντι-ΑΕΠΙ;  

Οι έλληνες καλλιτέχνες δεν στοιχίζονται με τρόπο απόλυτο υπέρ του υπουργείου ή της ΑΕΠΙ. Οι τοποθετήσεις τους είναι κομμάτια μιας μεγαλύτερης εικόνας σε ένα τοπίο πολύπλοκο. Δώσαμε τον λόγο σε τέσσερις αντιπροσωπευτικούς όλων των τάσεων.

Δήμητρα Γαλάνη

«Η νέα κοινοτική οδηγία είναι κάτι που περιμένουμε για να βάλει τάξη στο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων. Ο νόμος είναι προς διαβούλευση, ενδεχομένως να προκύψουν βελτιώσεις και αλλαγές αλλά σίγουρα είμαι θετικά διακείμενη».

Στάθης Δρογώσης

«Είχαμε δύο χρόνια μπροστά μας να συμμορφωθούμε με την κοινοτική οδηγία και το αφήσαμε τελευταία στιγμή, με τον κλασικό ελληνικό τρόπο. Το πώς γίνεται αυτή η προσαρμογή είναι μεγάλο ζήτημα. Εγώ θα εστιάσω στο μέρος του νόμου που μιλάει για τη διαιτησία. Υπάρχει ένα πρόβλημα: μια συμφωνία μεταξύ της ΑΕΠΙ με ένα επιμελητήριο μπορεί να τη δεσμεύει, όμως δεν δεσμεύει το κάθε μαγαζί που είναι στο επιμελητήριο. Ενας νόμος μπορεί να είναι θαυμάσια γραμμένος αλλά να μην αναφέρεται στην ελληνική κοινωνία. Σε αυτόν τον νόμο υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα: λέει ότι η ΑΕΠΙ δεν θα μπορεί να βγάλει ένα αμοιβολόγιο όπως θέλει, αλλά θα υπάρχει συνεννόηση με τους χρήστες (μουσικές σκηνές, εστιατόρια). Εάν προκύψει διαμάχη θα προσφεύγουν στα δικαστήρια. Το πρόβλημα με τη διαιτησία είναι ότι ακόμη και αν συμφωνήσει η ΑΕΠΙ με τα επιμελητήρια θα φτιάξουν ένα κείμενο που στην ουσία δεν θα δεσμεύει τα μαγαζιά. Υπάρχει μια ετεροβαρής συμφωνία. Αρα το νομοσχέδιο σε ό,τι αφορά τη δημόσια εκτέλεση είναι σε λάθος κατεύθυνση».

Μανώλης Φάμελλος

«Το νομοσχέδιο αυτό περιέχει θετικές διατάξεις όπως την εισαγωγή της εισφοράς του 2% στις πωλήσεις επί συσκευών που χρησιμοποιούνται για ιδιωτική αναπαραγωγή έργων. Από την άλλη, η εισαγωγή της διαιτησίας σε ό,τι αφορά την τιμολογιακή πολιτική απειλεί να τινάξει στον αέρα ένα πολύ εύθραυστο οικοδόμημα – όσον αφορά τη διαχείριση και την είσπραξη των πνευματικών δικαιωμάτων. Νομίζω ότι είναι μια θέση που όλους τους δημιουργούς μάς βρίσκει αντίθετους. Ακόμη και αυτοί που έχουν ανοιχτά μέτωπα με την ΑΕΠΙ, ή δικαιολογημένα θέλουν να εκπροσωπούνται στα δρώμενα του οργανισμού, αντιλαμβάνονται ότι αυτή η πρόβλεψη του νομοσχεδίου τούς απειλεί. Θα πρέπει να τονίσουμε επίσης ότι στο νέο νομοσχέδιο θα έπρεπε να υπάρχει μέριμνα για το ελληνικό ρεπερτόριο το οποίο δοκιμάζεται και από την κρίση και από την κατάργηση της δισκογραφίας. Κινδυνεύει να βρεθεί και αυτό στο περιθώριο».

Νικήτας Κλιντ

«Η δική μου θέση και άλλων καλλιτεχνών είναι ότι γενικά η ΑΕΠΙ λειτουργεί ανεξέλεγκτα πολλά χρόνια στην Ελλάδα. Η δράση αυτή δεν έρχεται σε αντίθεση μόνο με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Στις περισσότερες χώρες υπάρχουν συλλογικοί οργανισμοί που ελέγχονται από τους δημιουργούς και όχι από εταιρείες ΑΕ που προστατεύουν νομικά το μονοπώλιό τους. Ολοι θέλουμε να είναι δίκαια τα πράγματα. Αλλά θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν στο πλαίσιο των αλλαγών οδηγήσουν την ΑΕΠΙ σε κλείσιμο. Είναι σημαντικό να μην αφήσουμε την ΑΕΠΙ να πάρει τα λεφτά και να φύγει. Να δημιουργηθεί μια επιτροπή που θα εποπτεύσει αυτή τη διαδικασία. Υπάρχει ανάγκη να γίνουν εκλογές στην ΑΕΠΙ και να αλλάξει το διοικητικό συμβούλιο που όλα αυτά τα χρόνια ήταν μια βιτρίνα, ώστε να συνεχίσει η εταιρεία να λειτουργεί κάτω από νέους όρους. Είναι μεγάλο ζήτημα το τι θα γίνει ύστερα από τη συμμόρφωση με την κοινοτική οδηγία: τι θα συμβεί αν αποφασιστεί να κλείσει; Πρέπει να σταθούμε απέναντι σε αυτή την εξέλιξη και οι δημιουργοί και το κράτος. Να συνεχίσει δηλαδή να λειτουργεί κάτω από επιτήρηση».