Ελληνικά Γ’

Σημείωσα και στα προηγούμενα πως είναι αδιανόητο ιδιαίτερα σ’ αυτή την εποχή που κατά τη γνώμη μου πέρα από την οικονομική κρίση (που όπως όλες που προηγήθηκαν θα περάσει) η βαθύτερη και σχεδόν τραγική είναι η κρίση αξιών, ηθικών και πνευματικών, το ελληνικό θέατρο να γυρίζει την πλάτη στους συγγραφείς του, παλιότερους και σύγχρονους, που κατά τεκμήριο αλλά και με τη μαρτυρία της Ιστορίας ήταν και είναι πάντα μαζί με τους ποιητές και τους συνθέτες αλλά και τους μυθιστοριογράφους και τους δοκιμιογράφους οι παλμογράφοι κάθε εποχής από την εποχή του Αισχύλου έως του Καμπανέλλη και των διαδόχων του.
Οι συγγραφείς του 19ου αιώνα π.χ. έκαναν το καθήκον τους και κατέγραψαν τις παθογένειες του καιρού τους. Σημειώνω τον Χουρμούζη, τον Βυζάντιο, τον Καρύδη, τον Ραγκαβή, τους Σούτσους, τον Αγγελο Βλάχο, τον Καπετανάκη, τον Μισιτζή, τον Κορομηλά και βέβαια τον Αντ. Μάτεσι.

Από τον «Χαρτοπαίκτη» έως τον «Υποψήφιο βουλευτή» και από τη «Βαβυλωνία» στον «Φιάκα» και από την «Κόρη του παντοπώλου» στου «Κουτρούλη τον γάμο» και από την «Τύχη της Μαρούλας» στη «Βεγγέρα» και τον «Γενικό Γραμματέα» και στον αριστουργηματικό «Χάση» και στον «Βασιλικό» και μόνο μέσα σε εβδομήντα χρόνια έχουν την από σκηνής καταλυτική κριτική των ηθών, τη διαπλοκή, την έκπτωση των ιδεών και των αξιών, τον ευτελισμό των θεσμών και την καταρράκωση των εκπαιδευτικών ιδεών, αξιών και μεθόδων. Η τοιχογραφία συμπληρώνεται με κερδοσκόπους, αλητήριους, χρεοκόπους, απατεώνες, ψεύτες, κλέφτες και επίορκους πολιτευτές και δημόσιους λειτουργούς.

Αλλά και η γενιά του 1900-1950 από τον Ξενόπουλο και τον Μελά έως τον Χορν, τον Μπόγρη, τον Λιδωρίκη, τον Καγιά και τον Ψαθά, τον Ρούσσο, τον Σακελλάριο, τον Τσιφόρο, τον Γιαλαμά, τον Πρετεντέρη, τον Σκουλούδη, τον Τζαβέλλα, τον Τσεκούρα αναδίπλωσαν τη θεματογραφία των προηγουμένων μέσα στις νέες συνθήκες που διαμόρφωσαν δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, η Μικρασιατική Καταστροφή, τρεις δικτατορίες, τρεις πτωχεύσεις, μία Κατοχή και ένας Εμφύλιος.

Με τον Νότη Περγιάλη, τον Κώστα Κοτζιά, τον Σταύρου και εν συνεχεία με τον Καμπανέλλη και τους Μουρσελά, Σκούρτη, Ζιώγα, Καρρά, Κεχαΐδη, Μάτεσι, Ποντίκα, Μανιώτη, Αρμένη, Τσικληρόπουλο, Ευθυμιάδη, Διαλεγμένο, Χριστοφιλάκη, Αναγνωστάκη και τους νεότερους το ελληνικό θέατρο είναι όπως ο Σαίξπηρ το εννοούσε «ο καθρέπτης όπου η κοινωνία βλέπει τον εαυτό της».

Ναι, το ελληνικό θέατρο είναι καθρέπτης και ως εκ τούτου ηθογραφία. Κι όχι με την υπονομευμένη έννοια του όρου αλλά κριτική, ανάλυση, καταγραφή και καταγγελία των πολιτικών, αξιακών, οικονομικών, πολιτιστικών και ηθικών στρεβλώσεων μιας κοινωνίας που οργανώθηκε στο πόδι, μιμήθηκε τα χειρότερα πρότυπα, εξευτέλισε τη μεγάλη παράδοση των αρχαίων ελληνικών ιδεών και ιδεωδών και γελοιοποίησε κάθε σοβαρή προσπάθεια ορθολογικής και τίμιας μεταρρυθμιστικής απόπειρας.

ΜΑΪΜΟΥΔΙΣΜΟΣ. Δεν υπάρχει ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ αρνητικός ανθρωπολογικός τύπος που να μην έχει αποτελέσει τον κεντρικό χαρακτήρα ενός νεοελληνικού δράματος ή κωμωδίας. Από τον «Τυχοδιώκτη» και τη «Χαρτοπαίχτρα» έως τον «Φαταούλα» και τον «Φον Δημητράκη». Κι όμως πληγές που ακόμη είναι ανοιχτές δεν βρήκαν διέξοδο στη σκηνή γιατί τα τελευταία χρόνια το θέατρό μας μαϊμουδίζει. Πού είναι τα έργα για τους συνεργάτες της χούντας, τους βασανιστές, το σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου, τις απάτες και τα λαμόγια στην παράγκα του ποδοσφαίρου, την τραγωδία των ντοπαρισμένων ολυμπιονικών.

Διαβάζω πως όχι ένας και δύο υπάλληλοι (μισθολογικά προνομιούχοι – έως πρόσφατα με 16 μισθούς) είχαν πλαστά διπλώματα. Και μόλις προχθές η οδός Ομήρου το βράδυ ήταν αδιαπέραστη γιατί χιλιάδες γονείς ανέμεναν τα παιδιά τους που έδιναν εξετάσεις στο Γερμανικό Ινστιτούτο για να πάρουν το Αμπιτούρ και να ξενιτευτούν στη Γερμανία!

Κάτι τέτοια ανάλογα θέματα οι αμερικανοί, οι άγγλοι, οι ιρλανδοί και οι ρώσοι, πολωνοί και τσέχοι δραματουργοί ή σεναριογράφοι τα έχουν ξεψαχνίσει.

Καιρός δεν είναι να ξαναδούμε, οι νεότεροι τουλάχιστον με μαζική προσέλευση μετά τα σχολεία τους και τα πανεπιστήμια κάτι ανάλογο με το παλιό εργατικό εισιτήριο τη «Νίκη» της Αναγνωστάκη, τους «Φίλους» του Μουρσελά, τους «Εκτελεστές» του Σκούρτη, την «Εξορία» του Μάτεσι, τα «Εγκαίνια» του Χρυσούλη, τους «Κάφρους» του Ζιώγα, τη «Γυναίκα του Λωτ» του Ποντίκα, την «Κοινή Λογική» του Μανιώτη; Ευτυχώς παίζεται Κεχαΐδης και Χαβιαρά εις διπλούν (Στοά και Μουσούρη) αλλά περιμένουν τη σειρά τους «Οι Νυχτοφύλακες» του Καρρά, ο «Κύριος» του Τσικληρόπουλου, το «Σόι» του Αρμένη, το καινούργιο αριστουργηματικό έργο του Διαλεγμένου και τα αθάνατα για την αποκαλυπτική δύναμη της διείσδυσης «Κομμάτια και θρύψαλα» του Σκούρτη.

Να το πω άλλη μια φορά για να δώσω την ευκαιρία στον βλάκα της αγοράς να με χαρακτηρίσει Μισέλληνα!: τίποτε το ελληνικό μεταπολεμικό δράμα δεν έχει να ζηλέψει από το αγγλικό και το ισπανικό και το ιρλανδικό γιατί οι υπόλοιπες πλην εξαιρέσεων ευρωπαϊκές θεατρικές παραδόσεις έχουν μπει στην εντατική.

Δεν πρέπει να ξαναδούν οι νεότεροι το «Γάλα» και το «Καλιφόρνια Ντριμ» του Κατσικονούρη; Στο συρτάρι του Σκούρτη «κοιμάται» ένα μικρό αριστούργημα: «Η υπόθεση Κ.Κ.», όπου Κ.Κ. Κώστας Καραγεώργης! Ποιος φοβάται πλέον σ’ αυτόν τον τόπο τη δική μας Βιρτζίνια Γουλφ;

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Σε μερικές από τις θαυματουργές οπισθοφυλακές του θεάτρου μας όπως το θέατρο Altera Pars όπου παίζεται, όπως έγραψα ήδη, «Η Αυλή των θαυμάτων», στο θέατρο Επί Κολωνώ που ιερουργεί η Ελένη Σκότη με τον Χατζηνικολάου γενικό διευθυντή και εικαστικό καλλιτέχνη ανέβηκε ένα μικρό αριστούργημα. Πρόκειται για το έξοχο κείμενο του Γιάννη Τσίρου «Αγριος σπόρος», όπου ο συγγραφέας καταγράφει με τρόπο αφοπλιστικά καίριο ό,τι θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει οδυσσεϊκό πνεύμα, την αιώνια περιπλάνηση, τις μεταμορφώσεις, τις προσποιήσεις, τις αποδράσεις, και τις καταφυγές ενός λαού θύτη και θύματος, κυνηγού και κυνηγημένου, κυνικού και ευαίσθητου, προδομένου και προδότη, μάρτυρα και καταδότη.

Σκέφτομαι πως όλη η μεταπολεμική τουλάχιστον δραματουργία μας δεν επαληθεύεται από τον τραγικό αιωνίως επίκαιρο στίχο του Εμπεδοκλέους: «Φυγάς θεόθεν και αλήτης». Ητοι «Εξόριστος μακριά από τον θεό και ασκόπως περιπλανώμενος, χαμένος και ανέστιος».

Ο Σταύρος του έργου έρχεται να επαληθεύσει το πρώτο μεταπολεμικό μας καλούπι ελληνικής ιθαγένειας και ήθους: τον Στέλιο της «Αυλής των θαυμάτων». Η πολλοστή εξαίσια εκδοχή του.

Η Σκότη μέσα στο λιτό και συνάμα λειτουργικό σκηνικό του Χατζηνικολάου, φωτισμένη από τον Αντώνη Παναγιωτόπουλο και τη μουσική του Στέλιου Γιαννουλάκη, δίδαξε ό,τι μόνο αυτή ξέρει να διδάσκει σήμερα στο θέατρό μας: θέατρο συμπεριφοράς, ό,τι δόξασε η σχολή του Actor’s Studio.

Τι ρυθμός, τι παύσεις, τι υπόγειο χιούμορ, τι αδρότητα χαρακτήρων και τι επικοινωνιακός οίστρος.

Ο Τάκης Σπυριδάκης ενσαρκώνει (κυριολεκτικά) ένα αναγνωρίσιμο ελληνικό υβρίδιο υποκριτικό διαμάντι ανθολογίας.

Η Ντάνη Γιαννακοπούλου λάμπει με αξιοθαύμαστη καθαρότητα μέσων και θα λάμψει προσεχώς με ό,τι καταπιαστεί.

Ο Ηλίας Βαλάσης είναι λιτός και αδρός σ’ έναν ρόλο ευαίσθητης συναισθηματικής ισορροπίας.