Χρήστος Οικονόμου: «Δεν είμαι καταναλωτής βιβλίων»

Η βιβλιοθήκη που έχω στο γραφείο μου είναι η βασική. Τρεις από τους τέσσερις τοίχους, επτά ράφια σε κάθε τοίχο, από το πάτωμα μέχρι την οροφή, περίπου 1.200 βιβλία. Εχω άλλες δύο μικρότερες – μία σε ένα άλλο δωμάτιο του σπιτιού και μία στο πατρικό μου. Είναι η βασική βιβλιοθήκη, με την έννοια ότι εκεί βρίσκονται τα βιβλία που, για κάποιο λόγο, επιμένουν να μου θυμίζουν ότι τα διάβασα ή ότι πρέπει να τα διαβάσω.

Εχω κρατήσει μερικά από τα παιδικά και τα εφηβικά μου χρόνια. Μια «Μυστηριώδη νήσο» του Βερν, με την εικονογράφηση του Φερά, το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» από το 1974, έναν βασανισμένο «Καπετάν Μιχάλη», έναν «Ζαρατούστρα» του Νίτσε από το 1983, τον πρώτο «Φύλακα στη σίκαλη» που αγόρασα, το 1984, για 500 δραχμές.

Αγοράζω συνεχώς – από ελληνικά και ξένα βιβλιοπωλεία, φυσικά ή ηλεκτρονικά. Εχω το μόνιμο άγχος ότι θα ξεμείνω, ότι κάποια μέρα θα ψάξω να διαβάσω κάτι καινούργιο και δεν θα βρω τίποτα. Δεν ξέρω αν είναι σπάνια, αλλά έχω μια έκδοση του «Προμηθέα δεσμώτη», του 1902, «μετά σχολίων υπό Γεωργίου Μιστριώτου». Γενικά, πάντως, δεν με ενδιαφέρει να μαζεύω παλιά ή σπάνια βιβλία. Δεν είμαι συλλέκτης βιβλίων και – παρεμπιπτόντως – ελπίζω να μη γίνω ποτέ καταναλωτής βιβλίων.

Τα επιστημονικά και θεωρητικά βιβλία είναι χωρισμένα με βάση τη θεματική τους. Τα λογοτεχνικά με βάση την εθνικότητα του συγγραφέα. Και τα μεν και τα δε είναι ταξινομημένα με αλφαβητική και χρονολογική σειρά. Ταράζομαι όταν, καμιά φορά, διαπιστώνω την εισβολή κάποιου παρείσακτου σε λάθος ράφι ή σε λάθος θέση. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς γίνεται αυτό. Ωρες ώρες, περνάνε περίεργες σκέψεις από το μυαλό μου.

Αταξινόμητα είναι τα βιβλία που διαβάζω και ξαναδιαβάζω, χρόνια τώρα. Βρίσκονται στο πιο κοντινό ράφι ή είναι στοιβαγμένα πάνω στο γραφείο μου. Ολα είναι λογοτεχνικά: μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, συλλογές διηγημάτων. Τα ανοίγω, διαβάζω μερικές αράδες ή σελίδες στην τύχη, τα ξανακλείνω. Θέλω να αισθάνομαι γύρω μου την παρουσία ανύπαρκτων ανθρώπων. Ποτέ δεν δανείζομαι βιβλία – προτιμώ να τα αγοράζω – και ποτέ δεν δανείζω βιβλία – προτιμώ να τα χαρίζω.

Προσπαθώ να μην αφήνω τα σημάδια μου πάνω στα βιβλία που διαβάζω, αλλά είναι αναπόφευκτο. Το διάβασμα μοιάζει με πεζοπορία σε χιονισμένο τοπίο: είτε το θέλεις είτε όχι, θα αφήσεις τα ίχνη σου στο χιόνι. Πάντως, το πρώτο πράγμα που κάνω κάθε φορά που ανοίγω ένα καινούργιο βιβλίο, είναι να το μυρίζω. Σίγουρα είναι η ιδέα μου, αλλά μου φαίνεται πως το καθένα έχει διαφορετική μυρωδιά.

Δεν μπορώ να ξέρω τι ισχύει για άλλους ανθρώπους. Για μένα, η βιβλιοθήκη μου είναι, πολύ απλά, η καθημερινότητά μου και η ζωή μου. Αλλά δεν έχω αισθανθεί ποτέ ότι είναι ένα καταφύγιο ή ένας κόσμος περίκλειστος. Είναι ένας κόσμος ανοιχτός, χωρίς σύνορα – ή, μάλλον, ένας κόσμος με σύνορα που μεταβάλλονται διαρκώς.

Δεν έχω καμία σχέση με τα ηλεκτρονικά βιβλία, ούτε σκοπεύω να αποκτήσω. Αρκετές οθόνες υπάρχουν στη ζωή μου, δεν θέλω άλλες.

Με τα περισσότερα έχω βιωματική σχέση, τα βλέπω σαν πλάσματα ζωντανά. Διαβάζω επειδή θέλω να ζήσω περισσότερες από μία ζωές, επειδή η δική μου ζωή δεν μου φτάνει. Κάθε σημαντικό βιβλίο γίνεται κομμάτι του εαυτού σου και σε κάθε σημαντικό βιβλίο υπάρχει ένα κομμάτι του εαυτού σου. Δεν αρκεί να ανοίγεις ένα βιβλίο – πρέπει να ανοίγεσαι κι εσύ στο βιβλίο. Διαβάζω ένα βιβλίο σημαίνει ότι αφήνω και το βιβλίο να διαβάσει εμένα. Για μένα, σημαντικά βιβλία είναι εκείνα που με καλούν όχι να τα διαβάσω, αλλά να τα ξαναδιαβάσω, ανακαλύπτοντας κάθε φορά κάτι καινούργιο. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω τρία ή τέσσερα από αυτά, θα διάλεγα την Καινή Διαθήκη, επειδή μου έμαθε ότι η αλήθεια είναι ισχυρότερη από την πραγματικότητα, τις «Χίλιες και μία νύχτες», επειδή είναι το βιβλίο που διαβάζω κάθε νύχτα στην Ιουλία για να κοιμηθεί, και τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, του Τσέχοφ και του Κάρβερ, επειδή, ξαναδιαβάζοντάς τα, συνειδητοποιώ ότι, τελικά, τα βιβλία που μετράνε, τα βιβλία που είναι προορισμένα να γίνουν κομμάτι της ζωής μας και όχι μόνο της βιβλιοθήκης μας, δεν είναι γραμμένα με μελάνι αλλά με αίμα.