«Ναι» στην ελπίδα, «όχι» στον φόβο

Ηταν η τελευταία ομιλία της θητείας του για την Κατάσταση της Ενωσης ενώπιον του Κογκρέσου. Και ο Μπαράκ Ομπάμα, η προεδρία του οποίου ολοκληρώνεται τις πρώτες μέρες του 2017, επέλεξε να σκιαγραφήσει μια ελπιδοφόρα εικόνα των ΗΠΑ έπειτα από τα επτά χρόνια διακυβέρνησής του και να καλέσει τους Αμερικανούς να μην υποκύψουν στον φόβο, να μην ενδώσουν στις σειρήνες της καταστροφολογίας και να μην επηρεασθούν από τη φετινή ιδιαίτερα αρνητική προεκλογική εκστρατεία. «Είμαστε η πιο ισχυρή χώρα του κόσμου. Τελεία» τόνισε ο 44ος πρόεδρος των ΗΠΑ. Αναφερόμενος στις σημαντικές αλλαγές που έχουν σημειωθεί στη χώρα – και ιδιαίτερα στα διαδοχικά μεταναστευτικά κύματα – δήλωσε: «Κάθε φορά, ορισμένοι σάς έλεγαν να φοβάστε το μέλλον. Και κάθε φορά νικήσαμε αυτούς τους φόβους».

Η αισιοδοξία ήταν έκδηλη στο μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του και θύμισε, σύμφωνα με τους αναλυτές, τα αισιόδοξα μηνύματα που τον έκαναν το 2008 τον πρώτο αφροαμερικανό πρόεδρο των ΗΠΑ και βοήθησαν τη χώρα να αντέξει την οικονομική κρίση. Ομως ο Ομπάμα δεν μπόρεσε να κρύψει και έναν πικρό τόνο, σημειώνοντας ότι θα αφήσει τη χώρα σε μεγαλύτερη πόλωση απ’ ό,τι όταν εγκαταστάθηκε στον Λευκό Οίκο. «Πρέπει να φτιάξουμε την πολιτική μας», διακήρυξε προειδοποιώντας ότι «η δημόσια ζωή παραπαίει όταν συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον μόνο οι ακραίες φωνές» – μία από τις πολλές έμμεσες αναφορές του στον υποψήφιο για το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών Ντόναλντ Τραμπ.

Η ομιλία του ήταν ουσιαστικά ένας απολογισμός των όσων έγιναν στις δύο θητείες του. Ο νεαρός πολιτικός που έγινε πρόεδρος με τις υποσχέσεις της ελπίδας και της αλλαγής και τη δέσμευση ότι θα άλλαζε την Ουάσιγκτον και την πολιτική, αποδέχθηκε την ευθύνη ότι δεν τα κατάφερε τόσο καλά όσο ήθελε. Και ανέφερε ένα από τα πράγματα για τα οποία μετανιώνει: ότι «η εχθρότητα και η δυσπιστία μεταξύ των δύο κομμάτων έχουν χειροτερεύσει αντί να βελτιωθούν. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ένας πρόεδρος με τα χαρίσματα του Λίνκολν ή του Ρούζβελτ θα μπορούσε να είχε γεφυρώσει το χάσμα», πρόσθεσε, «αλλά τουλάχιστον εγγυώμαι ότι θα προσπαθήσω να βελτιώσω την κατάσταση όσο παραμένω στον Λευκό Οίκο». Τα μέλη του Κογκρέσου επιβεβαίωσαν άμεσα με τη στάση τους αυτή του την παρατήρηση. Οι Δημοκρατικοί ξεσπούσαν διαρκώς σε χειροκροτήματα, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί παρέμεναν ακίνητοι στο μεγαλύτερο μέρος της.

Οι τελευταίες προτεραιότητες. Ο Μπαράκ Ομπάμα περιέγραψε το μέλλον που ονειρεύεται για τη χώρα του: την ελπίδα ότι οι ευκαιρίες θα είναι ίσες για όλους, τη χρήση της τεχνολογίας για το κοινό καλό, τη διατήρηση της ασφάλειας χωρίς να γίνουν και πάλι οι ΗΠΑ παγκόσμιος χωροφύλακας και την πρόοδο σε επιστημονικά επιτεύγματα, κυρίως στον τομέα της υγείας και στην εύρεση της θεραπείας για τον καρκίνο. Αναφέρθηκε στις δικές του προτεραιότητες για τη χρονιά που μόλις ξεκίνησε – την αύξηση του κατώτατου μισθού, τη βελτίωση του Μεταναστευτικού και τον μεγαλύτερο έλεγχο στις πωλήσεις όπλων -, αν και εμμέσως παραδέχθηκε ότι είναι δύσκολο να τα πετύχει, ιδιαίτερα καθώς οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν και τα δύο Σώματα του Κογκρέσου. «Ποιος ξέρει; Ισως εκπλήξουμε και πάλι τους κυνικούς» είπε χαμογελώντας.

Παρ’ όλα αυτά, ο Ομπάμα θέλησε να στείλει ένα θετικό μήνυμα. «Δεν υποκύψαμε, όπως έλεγε ο Λίνκολν, “στα δόγματα του ήρεμου παρελθόντος”. Σκεφτήκαμε καινοτόμα και πράξαμε ανάλογα. Προχωρήσαμε σε αλλαγές, ανοιχτήκαμε στα επόμενα όρια, ανοιχτήκαμε σε περισσότερους ανθρώπους. Είδαμε ευκαιρίες εκεί όπου οι άλλοι έβλεπαν κινδύνους. Και γίναμε καλύτεροι και πιο δυνατοί από πριν».

Ο λάθος δρόμος. Σε άλλη μια παρέμβαση στην προεκλογική εκστρατεία, καθώς κορυφώνεται η ξενοφοβική ρητορική των Ρεπουμπλικανών, ο Μπαράκ Ομπάμα υπενθύμισε ότι «υπάρχουν οι φωνές που θέλουν να χωριστούμε και πάλι σε ομάδες, να μετατρέψουμε σε αποδιοπομπαίους τράγους συμπολίτες μας που δεν μοιάζουν με εμάς, που δεν προσεύχονται όπως εμείς ή δεν ψηφίζουν όπως εμείς. Δεν μπορούμε να ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο. Δεν θα βοηθήσει ούτε στην οικονομία ούτε στην ασφάλεια και κυρίως θα έρθει σε κόντρα με όλα όσα θέλουμε να μας χαρακτηρίζουν».

Σε αυτή την ομιλία όπου ταυτόχρονα περιέγραψε το παρελθόν και το παρόν, ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν παρέλειψε να υιοθετήσει και τον λυρικό τόνο για τον οποίο είναι γνωστός. Ολοκλήρωσε λέγοντας: «Είμαι αισιόδοξος ότι η αλήθεια και η αγάπη χωρίς όρους θα έχουν τον τελευταίο λόγο. Γι’ αυτό έχω ελπίδα για το μέλλον. Εσείς μου τη δημιουργείτε. Πιστεύω σε εσάς».