Στα βιβλιοπωλεία πλέον το μανιφέστο του Χίτλερ

Εμπάργκο τέλος. Με τη συμπλήρωση 70 χρόνων από τον θάνατο του Αδόλφου Χίτλερ απελευθερώθηκαν στη Γερμανία από το 2016 και τα πνευματικά δικαιώματα για το βιβλίο του «Mein Kampf» («Ο αγών μου»), το ιδεολογικό εργαλείο προπαγάνδας του ναζιστικού καθεστώτος και ευαγγέλιο των πάσης φύσεως σημερινών νεοναζιστών. Με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και τον θάνατο του Χίτλερ το 1945 οι νικήτριες δυνάμεις εκχώρησαν το copyright στο κρατίδιο της Βαυαρίας, το οποίο έκτοτε απαγόρευσε την έκδοσή του. Στις 31 Δεκεμβρίου έπαψε να ισχύει το εκδοτικό μονοπώλιο του κράτους. Η κυβέρνηση της Βαυαρίας, για να προλάβει ένα εκδοτικό αλαλούμ, το 2012 ανέθεσε στο Ινστιτούτο Ιστοριογραφίας με έδρα το Μόναχο το έργο μιας σχολιασμένης έκδοσης του βιβλίου. Επιχορήγησε αρχικά την έκδοση, αλλά μετά αποστασιοποιήθηκε για να αποφευχθεί οποιοσδήποτε συσχετισμός του επίσημου κράτους με την έκδοση του βιβλίου. Η έκδοση προχώρησε και το βιβλίο διατίθεται από χθες στα βιβλιοπωλεία της χώρας.

Δύο ήταν οι στόχοι, λέει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Ιστοριογραφίας του Μονάχου καθηγητής Αντρέας Βίρσινγκ: «Αφενός, να υπάρξει επιστημονική έκδοση μιας από τις σημαντικότερες πηγές του εθνικοσοσιαλισμού και της πορείας του Αδόλφου Χίτλερ. Αφετέρου, να ανταποκριθούμε σε ένα πολιτικό και ηθικό καθήκον μετά την εκπνοή του εκδοτικού εμπάργκο». Η έκδοση είναι ένα «πολιτικό και ηθικό αντίβαρο με κριτικές παρατηρήσεις, οι οποίες δείχνουν και τις πολιτικές συνέπειες της ναζιστικής ιδεολογίας».

«Το “Mein Kampf” είναι προϊόν μιας ήττας» λέει ο επικεφαλής της πενταμελούς εκδοτικής ομάδας, ιστορικός Κρίστιαν Χάρτμαν. Της ήττας του Χίτλερ στην απόπειρα να καταλάβει την εξουσία με το αποτυχημένο πραξικόπημα στο Μόναχο τον Νοέμβριο του 1923. Ο Χίτλερ συνέγραψε το βιβλίο του μεταξύ 1924 – 1926 σε δύο τόμους. Τον πρώτο, φυλακισμένος στο Λάντμπεργκ αμ Λεχ της Βαυαρίας, με έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα όπου δίνει το περίγραμμα της ιδεολογίας του, «χωρίς ιδιαίτερη θεωρητική θεμελίωση» λέει ο Χάρτμαν. Εκεί προσπαθεί να δώσει και νέα προοπτική στο απαγορευμένο κόμμα του DAP (Γερμανικό Κόμμα Εργατών), πρόδρομο του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος NSDAP, με το οποίο κατέλαβε αργότερα την εξουσία. Ο δεύτερος τόμος εκδόθηκε το 1926 και περιλαμβάνει το προγραμματικό σχέδιο του εθνικοσοσιαλισμού. «Το βιβλίο συνολικά έχει χαρακτήρα αυτογνωσίας για τον ίδιο τον Χίτλερ, που είναι στη φάση αυτή απολύτως αποτυχημένος και προσπαθεί να επαναπροσδιοριστεί πολιτικά, προαναγγέλλοντας και όσα θα ακολουθήσουν αργότερα» λέει ο Χάρτμαν. Με την ανακήρυξη του Χίτλερ σε καγκελάριο του Ράιχ τον Ιανουάριο του 1933 οι δύο τόμοι ενοποιήθηκαν στο «Mein Kampf». Μέχρι το 1945 είχε μεταφραστεί σε 18 γλώσσες και είχαν πουληθεί πάνω από 12 εκατ. αντίτυπα.

Η σημερινή σχολιασμένη έκδοση περιλαμβάνει το αυθεντικό πρωτότυπο με τις επιστημονικές παρατηρήσεις και τα κριτικά σχόλια. «Δεν υπάρχει ούτε μία σελίδα του πρωτότυπου χωρίς σχολιασμό» λέει ο Χάρτμαν, απαντώντας σε όσους φοβούνται ότι θα εργαλειοποιηθεί η έκδοση από ακροδεξιούς νεοναζί.

Στόχος, πάντως, δεν ήταν μια έκδοση αυστηρά επιστημονική αλλά ένα βιβλίο προσιτό στο ευρύ κοινό. «Για αυτό στον κριτικό σχολιασμό εξετάζονται και κομβικά ζητήματα υπό το πρίσμα της πολιτικής που ακολούθησε ο Χίτλερ μετά την ανάληψη της εξουσίας το 1933» λέει ο καθηγητής Βίρσινγκ. Πρωτότυπη είναι και η σελιδοποίηση του βιβλίου. «Πρακτικά περικυκλώνεται το πρωτότυπο της πρώτης έκδοσης του Χίτλερ με τις επιστημονικές παρατηρήσεις και ιστορικές αντιπαραβολές» λέει ο Βίρσινγκ. «Ετσι εξυπηρετούνται τόσο ο στόχος της επιστημονικής προσέγγισης όσο και η δυνατότητα παραπομπής στην αυθεντική πρώτη έκδοση» προσθέτει.

Οι καμουφλαρισμένες εκδόσεις
Η έκδοση λύνει εν μέρει και το πρόβλημα που υπήρχε διεθνώς με το απαγορευμένο μετά τον πόλεμο «Mein Kampf», καθώς υπήρξαν οι πιο απίθανες εκδόσεις με μεγάλη επιτυχία στις αραβικές χώρες, ενώ αρκετές ήταν οι καμουφλαρισμένες εκδόσεις. «Βρέθηκα σε ένα ιταλικό βιβλιοπωλείο που είχε δύο μεγάλες στοίβες βιβλίων» λέει ο Βίρσινγκ, «το ένα με τίτλο “Αδόλφος Χίτλερ, η ζωή μου”, το άλλο “Αδόλφος Χίτλερ, η ιστορία του NSDAP”, ούτε εγώ δεν κατάλαβα με την πρώτη ματιά ότι επρόκειτο για το “Mein Kampf” χωρισμένο ξανά σε δύο τόμους».