Η Αθήνα του ’24, ο Εμφύλιος και ο Αγγελόπουλος

Λειτουργούσε στην οδό Κανάρη 1. Είχε μυήσει στην έβδομη τέχνη γενιές σινεφίλ, όπως είχαν κάνει και οι προκάτοχοί της στο Εμπασσυ τη δεκαετία του ’80 (όταν τις προβολές ταινιών του Μπέργκμαν διέκοπτε η αναγγελία του θανάτου του Τσιτσάνη) ή στο Αστυ την περίοδο της χούντας (όταν ο πρόλογος μιας ταινίας από τον Γιάννη Μπακογιαννόπουλο συνιστούσε πολιτική πράξη). Το 1997, ωστόσο, το νεοκλασικό κτίριο που τη στέγαζε καταστράφηκε μερικώς από πυρκαγιά. Ετσι, η Μικρή Λέσχη της Ταινιοθήκης της Ελλάδος διέκοψε τη λειτουργία της και παρόλο που το 2009 η ίδια η Ταινιοθήκη μετακόμισε σε νέες εγκαταστάσεις στον Κεραμεικό, εκείνη χρειάστηκε να περιμένει. Μέχρι τις 14 Ιανουαρίου για την ακρίβεια, οπότε το άνοιγμα των θησαυρών της εθνικής κινηματογραφικής συλλογής θα την αναβιώσει. Τα εγκαίνιά της θα πραγματοποιηθούν με το αφιέρωμα «Ταινιοθήκη της Ελλάδος: Μια ιστορία σε εικόνες», που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2015 στο 37ο Cinéma du Réel του Παρισιού.

Εκείνο είναι ένα φεστιβάλ που τιμά εθνικές ταινιοθήκες, αγωνιζόμενες να σώσουν την κληρονομιά τους σε δύσκολες συνθήκες και που πέρυσι τίμησε την ελληνική προβάλλοντας τα καλύτερα ντοκιμαντέρ του αρχείου της. Τα ίδια, προσαυξημένα κατά μερικούς τίτλους ακόμα (φτάνοντας συνολικά τους 17, συμπεριλαμβανομένης της παλαιότερης σωζόμενης ταινίας της συλλογής, ηλικίας 88 ετών), θα αναδείξουν και εδώ το έργο της μέσα από 8 θεματικές ενότητες. Σταχυολογώντας, στα «Διαμάντια της συλλογής» περιλαμβάνονται το βωβό «Οι περιπέτειες του Βιλάρ» (Ζόζεφ Χεπ, 1924), το «Αθήνα ή τρεις επισκέψεις στην Ακρόπολη» (Θεόδωρος Αγγελόπουλος, 1983) ή οι «Αθήναι» (Εύα Στεφανή, 1995). Στις «Πολιτικές» ανήκουν τα «Μέγαρα» (Γιώργιος Τσεμπερόπουλος, Σάκης Μανιάτης, 1974) ή το «Γελεκάκι» (Ιρις Ζαχμανίδη, 1976). «Μορφές αρχειοθέτησης» σημαίνει «Μοναστηράκι» (Γκαίη Αγγελή, 1976). Ο «Μακεδονικός γάμος» (Τάκης Κανελλόπουλος, 1960) μας περνάει «Από την αρχαιολογία στην εθνογραφία», ενώ η «Ιστορία στην οθόνη», καταγράφει την «Ηλικία της θάλασσας» (Τάκης Παπαγιαννίδης, 1978) ή τις «Εκατό ώρες του Μάη» (Φώτος Λαμπρινός, Δήμος Θέος, 1960).

ΑΡΧΕΙΟ ΒΩΒΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ. Η βάση για το αρχείο των βωβών ταινιών τέθηκε στη δεκαετία του ’60, όταν ξεκίνησαν οι πρώτες δωρεές και αγορές. Παράλληλα, πέρα και από τα βωβά επίκαιρα, η Ταινιοθήκη κατάφερε να διατηρήσει και να διαφυλάξει έναν μεγάλο αριθμό ελληνικών ντοκιμαντέρ του ομιλούντος κινηματογράφου και ειδικότερα από το 1960 έως το 2012. Οπως και να έχει, «η επιλογή ταινιών αντανακλά τη δημιουργία και εξέλιξη του Αρχείου ξεκινώντας από μια ενθουσιώδη ομάδα τη δεκαετία του ’50, με πρωτεργάτρια την Αγλαΐα Μητροπούλου, μέντορας της οποίας υπήρξε ο Ανρί Λανγλουά, φτάνοντας τον 21ο αιώνα να αποτελεί τον διεθνώς αναγνωρισμένο εθνικό φορέα διαφύλαξης της κινηματογραφικής κληρονομιάς» σημειώνει με αφορμή το αφιέρωμα η γενική γραμματέας της Ταινιοθήκης Μαρία Κομνηνού. Χωρίς να ξεχνάει και τις δυσκολίες όλων αυτών των χρόνων: το Αρχείο αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα «λόγω της έλλειψης σταθερής κρατικής πολιτικής για τη διαφύλαξη της οπτικοακουστικής κληρονομιάς από τις εκάστοτε ελληνικές κυβερνήσεις».

Εστω κι έτσι, από τις 14 ώς τις 17 Ιανουαρίου το αφιέρωμα θα συνοψίσει μια ιστορία 88 ετών μέσα από φιλμ που συνήθως παραμένουν αδίκως άγνωστα στο ευρύ κοινό. Εκείνο το βωβό «Οι περιπέτειες του Βιλάρ» λ.χ. είναι μοναδικό στην απεικόνιση της Αθήνας της δεκαετίας του ’20, τη στιγμή που το «Γράμμα από το Σαρλερουά» (Λάμπρος Λιαρόπουλος, 1965) καταγράφει τη μαζική μετανάστευση των Ελλήνων προς τη Δυτική Ευρώπη. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος ενορχηστρώνει ένα λυρικό ποίημα για την Αθήνα στο «Τρεις επισκέψεις στην Ακρόπολη», εμπνεόμενος από Σεφέρη, Τσαρούχη, Χατζιδάκι και Κακογιάννη, ενώ ο Ροβήρος Μανθούλης, σε μια προβολή ελεύθερη για το κοινό, παρουσιάζει με την ταινία «Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος» (1997) όχι μόνο στελέχη, αλλά και απλούς εμπλεκομένους των δύο πλευρών. Τέλος, οι «Καρβουνιάρηδες» (1975) της Αλίντας Δημητρίου συμπυκνώνουν τον κοινωνικό προβληματισμό της σκηνοθέτριας, ενώ η «Μπέττυ» του Δημήτρη Σταύρακα (1979) φιλοτεχνεί το πορτρέτο μιας αθηναίας τραβεστί, αποφεύγοντας τη φτηνή ηδονοβλεψία.

INFO
«Ταινιοθήκη της Ελλάδος: Μια ιστορία σε εικόνες», 14-17/1, Ιερά Οδός 148 & Μ. Αλεξάνδρου 134-136. Η είσοδος στην έναρξη επιτρέπεται μόνο στους κατόχους των καρτών μέλους ή προσκλήσεων. Γενική είσοδος για τις υπόλοιπες ημέρες: 5 ευρώ (η είσοδος για τους κατόχους των καρτών μέλους είναι δωρεάν), www.tainiothiki.gr