«Το δάπεδο είναι σαν το καθαρτήριο»

Διαθέτω τέσσερις βασικές βιβλιοθήκες (ελληνική λογοτεχνία, ξένη λογοτεχνία, ιστορία – φιλοσοφία – δοκίμιο, κινηματογράφος), μια βοηθητική (ασφαλώς «βοηθητική», αλλά δεν ξέρω αν μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε «βιβλιοθήκη») που περιλαμβάνει πολύτομες εγκυκλοπαίδειες και έναν σκασμό λεξικά, διαγλωσσικά και μη, στα οποία ανατρέχω κάθε δυο και λίγο (με γοητεύουν κάτι ετυμολογικοί και εννοιολογικοί θησαυροί που περιμένουν με όλη τους την έντυπη καρτερικότητα να μου αποκαλυφθούν σαν μονάκριβα μυστικά), μια ναρκισσιστική (όλα τα βιβλία που έχω γράψει και έχω μεταφράσει) και μια πολύτιμη, όπου συνοικούν: όλος ο Μπόρχες (στο πρωτότυπο και σε όλες τις γλώσσες που κατέχω), όλος ο Περέκ, το Ou.Li.Po., ο Κενό και οι αγαπημένοι μου ποιητές: ο Ελιοτ, ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Εγγονόπουλος, ο Σινόπουλος – ο ιδιωτικός μου Πύργος της Βαβέλ.

Από την παιδική μου ηλικία έχω κρατήσει μόνο βιβλιακές αναμνήσεις: όχι μόνο οπτικές, αλλά και απτικές (οι ανάγλυφοι τίτλοι στις κοκκινόδετες, συναρπαστικές, καθαρεύουσες περιπέτειες με πλοηγό τον Ιούλιο Βερν) και οσφρητικές: η μυρωδιά των «Κλασσικών Εικονογραφημένων».

Εχω τιμήσει δεόντως τα ταμεία βιβλιοπωλείων. Εδώ και κάποια χρόνια, με τιμούν δεόντως συγγραφείς, στέλνοντάς μου τα βιβλία τους. Απ’ όπου και αν προέρχονται, οι νεήλυδες τόμοι σωρεύονται σε επισφαλείς επιδαπέδιες στοίβες, το καθαρτήριό τους, ώσπου να έρθει η στιγμή (κάθε δύο – τρία χρόνια) κατά την οποία ο κάτοχός τους θα αποφασίσει να αναδιευθετήσει αυτόν τον μαγικό ξυλοπαγή κόσμο, η στιγμή της έσχατης κρίσης αλλά και της έσχατης κόπωσης: η (ανα)ταξινόμηση των βιβλίων είναι μια επίμοχθη, επώδυνη και σισύφεια δοκιμασία. Δεν γνωρίζω άλλη διαδικασία όπου συχνά η επιλεγείσα μέθοδος εργασίας σπεύδει ν’ αποδειχθεί αναποτελεσματική, καμιά φορά δε αυτοακυρώνεται τη στιγμή που εφαρμόζεται. Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στις έξοχες «Μικρές σημειώσεις για την τέχνη και τον τρόπο να τακτοποιούμε τα βιβλία μας» του Ζορζ Περέκ.

Πρέπει να επινοήσω τον όρο «φιλόβιβλος» για ν’ αυτοχαρακτηριστώ, ώστε να με διακρίνω από τον βιβλιόφιλο. Ως βιβλιοφάγος, έχω τραφεί με χιλιάδες βιβλία, αλλά δεν έφαγα ποτέ τον κόσμο για να βρω κάποιο σπάνιο βιβλίο ή, ακόμα πιο ποτέ, μια βιβλιοφιλική έκδοση. Ωστόσο, χωρίς να το έχω επιδιώξει, παραλίγο ν’ αποκτήσω μια σπάνια έκδοση του «Κερέλ από τη Βρέστη» του Ζαν Ζενέ, με σχέδια του Ζαν Κοκτό, όμως ο γάλλος φίλος που μου την είχε τάξει αναγκάστηκε, στριμωγμένος σ’ ένα ασφυκτικό οικονομικό και υπαρξιακό αδιέξοδο, να την πουλήσει για ένα Johnnie Walker, λίγες μέρες πριν πηδήξει από το παράθυρο.

Παλιά, σημείωνα τα βιβλία μου, υπογράμμιζα, έγραφα στα περιθώρια, τσάκιζα τις βολικές πάνω γωνίες τους. Θα είχε γούστο να αναδιφούσα στα πιο παλιά μου βιβλία για να δω τι στο διάολο μπορεί να σκεφτόταν εκείνος ο έφηβος όταν άφηνε το χειρόγραφο περιθωριακό του στίγμα στον «Ξένο» του Καμί ή σε μια βαθιά σελίδα της «Τζαστίν» του Ντάρελ. Κάποτε, σε μια τραγική περίοδο της ζωής μου, μακριά απ’ το σπίτι μου και τα παιδιά μου, είχα υπογραμμίσει μία από τις χιλιάδες φράσεις οι οποίες συνάρθρωσαν αυτό το μαγικό βιβλίο που τιτλοφορείται «Εκατό χρόνια μοναξιά», και το ‘στειλα, σημαδεμένο, στη γυναίκα μου. Πολλά χρόνια αργότερα, ένας πολυαγαπημένος φίλος το δανείστηκε για να το διαβάσει – και το έχασε. Οσο κι αν τον παρηγόρησα, παραμένει απαρηγόρητος.

Παρόλο που χρησιμοποιώ την τεχνολογία για να γράψω, μου είναι αδύνατον να διαβάσω οτιδήποτε μακροσκελές στην οθόνη του υπολογιστή. Θεωρώ την ηλεκτρονική ανάγνωση κάτι αντίστοιχο με το virtual sex, όπου η βασική ερωτική αίσθηση, η αφή, τελεί εν αχρηστία.

Οσο για την ερώτηση «Μπορείτε να διαλέξετε τρία βιβλία από τη βιβλιοθήκη σας που ξεχωρίζουν για όποιο λόγο θέλετε εσείς;», επειδή δεν έχει μεσολαβήσει τίποτα από την τελευταία φορά που μου την έκαναν, ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη από τον ερωτώντα, αλλά θα επαναλάβω τη (σχεδόν) στερεότυπη απάντησή μου, εν γνώσει του κινδύνου να μου σημειώσει την κόλλα επειδή αντιγράφω τον εαυτό μου ή / και να με μηδενίσει επειδή διαλέγω έξι βιβλία και όχι τρία: «Το “Labyrinths” [μια συλλογή πεζών και δοκιμίων μεταφρασμένων στα αγγλικά, γιατί ήταν η πρώτη (αποκαλυπτική) επαφή μου με το έργο του Μπόρχες], το “Τζαστίν” του Ντάρελ (γιατί στοίχειωσε τα μετεφηβικά μου χρόνια), το “Τρία κρυφά ποιήματα” του Σεφέρη (γιατί με απάλλαξε από κάποιες εμμονές, άσχετα αν μου φόρτωσε άλλες), το “Ζωή οδηγίες χρήσεως” του Περέκ (γιατί με βοήθησε να ξεπεράσω την πιο δύσκολη χρονιά της ζωής μου), το “Εκατό χρόνια μοναξιά” (γιατί έκλαιγα με λυγμούς όταν το τελείωσα, ακριβώς επειδή είχε τελειώσει), το “Η βουή και το πάθος” του Φόκνερ (γιατί είναι η βουή και το πάθος του Φόκνερ)».