Θα φέρει αστάθεια το τέλος του δικομματισμού;

Εξαρτάται από την οπτική γωνία. Αυτό που συμβαίνει σήμερα πολιτικά στην Ευρώπη μπορεί να περιγραφεί και ως το τέλος του δικομματισμού. Αλλά μπορεί να χαρακτηριστεί και εποχή των συμμαχιών. Από όποια πλευρά και να το δει κανείς, πάντως, η αλλαγή είναι εμφανής. Και η Ισπανία ήταν το τελευταίο δείγμα αυτής της νέας τάσης. Κι εκεί τα παραδοσιακά κόμματα, όπως το Λαϊκό και το Σοσιαλιστικό, υπέστησαν μεγάλες απώλειες. Ενώ νέοι σχηματισμοί, όπως το Podemos και οι Ciudadanos, έγιναν πρωταγωνιστές και  ρυθμιστές του πολιτικού σκηνικού.

Στην Ισπανία επαναλήφθηκε ουσιαστικά αυτό που με διαφορετικές αποχρώσεις είχε συμβεί στην Ιταλία, στη Γαλλία, στη Βρετανία και φυσικά στην Ελλάδα. Στις τελευταίες ιταλικές εκλογές το 2013 το λαϊκιστικό Κίνημα Πέντε Αστέρων του κωμικού Μπέπε Γκρίλο πήρε 8,7 εκατ. ψήφους και κατέκτησε τις περισσότερες έδρες στη Βουλή, ενώ σήμερα είναι αυτό ο πιο υπολογίσιμος αντίπαλος για την Κεντροαριστερά του Ματέο Ρέντσι και όχι η Δεξιά του Μπερλουσκόνι. Στη Γαλλία το ακροδεξιό Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν έχει ξεπεράσει σε εκλογική δύναμη τα παραδοσιακά κόμματα τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς. Στη Βρετανία, πριν επιστρέψει η χώρα στην παράδοση των μονοκομματικών κυβερνήσεων, ο Ντέιβιντ Κάμερον συγκυβέρνησε με τους Φιλελευθέρους. Ενώ ακόμη και στη Γερμανία, όπου το πολιτικό σκηνικό διατηρεί τη φυσιογνωμία του 20ού αιώνα, το SPD, το αρχαιότερο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Ευρώπης, περνάει μια παρατεταμένη φάση εκλογικής παρακμής. Και οι Χριστιανοδημοκράτες της Ανγκελα Μέρκελ ζουν με τον φόβο μιας πίεσης από τα δεξιά, που μπορεί να λάβει απρόβλεπτες διαστάσεις.

Ο κανόνας και η Ιταλία. Οπως πάντως επισημαίνει στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» ο πολιτικός επιστήμων Αντζελο Πανεμπιάνκο, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο κανόνας είναι οι κυβερνήσεις συνεργασίας και όχι οι μονοκομματικές. Είναι μια παράδοση που δεν ισχύει μόνο για τις μικρές δημοκρατίες (Ελβετία, Βέλγιο, Ολλανδία, Φινλανδία), αλλά και για τις μεγάλες όπως είναι η Γερμανία, η οποία είχε πάντα κυβερνήσεις συνασπισμού. Η σταθερότητά τους, τουλάχιστον έως σήμερα, ήταν καρπός δύο προϋποθέσεων: η μία ήταν η θεσμική ισχύς της κυβέρνησης και η άλλη η παρουσία ενός κόμματος καθαρά μεγαλύτερου από τα άλλα, το οποίο είχε πρωτεύοντα ρόλο στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Από το 1994 έως το 2008 η Ιταλία γνώρισε μια περίοδο διπολικού ανταγωνισμού ανάμεσα στην Αριστερά και στη Δεξιά, η οποία πάντως δεν επέτρεψε, εξαιτίας του εσωτερικού κατακερματισμού και των δύο πόλων, τον σχηματισμό μονοκομματικών κυβερνήσεων. Η ανάδυση του Κινήματος Πέντε Αστέρων, σημειώνει ο ιταλός ειδικός, έθεσε τέλος σε αυτόν τον εύθραυστο δικομματισμό, ο οποίος ούτως ή άλλως δεν είχε βαθιές ρίζες στη χώρα.

Ο κίνδυνος για την Ελλάδα. Οι περιπτώσεις της Ισπανίας όπως και της Ελλάδας είναι διαφορετικές. Ο δικός τους δικομματισμός ήταν βαθιά ριζωμένος από την πτώση των αντίστοιχων δικτατοριών και τη γέννηση της δημοκρατίας στα μέσα της δεκαετίας του 1970 έως σήμερα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ισπανική Δημοκρατία (όπως και η ελληνική) μοιάζει καταδικασμένη να περάσει από μια φάση σταθερότητας σε μια ενδημική αστάθεια. Εκτός αν το πολιτικό σύστημα στην Ισπανία υιοθετήσει αυτό που φαίνεται ζητούμενο στην Ελλάδα: μια κουλτούρα συναίνεσης και συμφωνιών που επιβάλλεται πλέον από τα πράγματα.