Οι δύο όψεις της ισπανικής οικονομίας

Το νόμισμα έχει δύο όψεις. Η μία γράφει ότι η οικονομική ανάπτυξη θα φτάσει φέτος το 3,2% (ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά στην Ευρώπη), ότι δημιουργήθηκαν ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας μέσα σε δύο χρόνια, ότι το έλλειμμα μειώθηκε στο μισό μέσα σε μια τετραετία και ότι ο τουρισμός φυσάει. Η άλλη όψη αποτυπώνει μια διαφορετική εικόνα. Πάνω από το 29% των πολιτών βρισκόταν πέρυσι στα όρια ή κάτω από τα όρια της φτώχειας, ένα ποσοστό που είναι κατά δύο μονάδες μεγαλύτερο σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο και αποτελεί ρεκόρ. Η ανεργία μπορεί να μειώθηκε, αλλά παραμένει τεράστια: 21,2% του ενεργού πληθυσμού, 49% των νέων. Οι περισσότερες από τις θέσεις εργασίας που δημιουργούνται έχουν διάρκεια μικρότερη των τριών μηνών και πολύ χαμηλές αμοιβές. Το πραγματικό εισόδημα του μέσου Ισπανού μειώθηκε από την αρχή της κρίσης κατά 25%.

Αυτή είναι η σημερινή Ισπανία. Ο Μαριάνο Ραχόι παρουσίασε στους Ισπανούς μόνο τη μία όψη του νομίσματος. Αλλά δεν τους έπεισε. Και σε αυτό συνέβαλαν οι πολύ σοβαροί οικονομολόγοι τους οποίους επιστράτευσαν τα δύο νέα κόμματα της ισπανικής πολιτικής σκηνής. Το Podemos «προσέλαβε» μεταξύ άλλων τον Γάλλο Τομά Πικετί, συγγραφέα του παγκόσμιου μπεστ σέλερ «Το κεφάλαιο τον 21ο αιώνα». Δική του είναι η ιδέα να καθιερωθεί ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ύψους 600 ευρώ για όλους, το κόστος του οποίου (15 δισεκατομμύρια ευρώ) θα χρηματοδοτηθεί από την αύξηση του φορολογικού συντελεστή για τα εισοδήματα άνω των 300.000 ευρώ από 45% σε 55% και από την πάταξη της φοροδιαφυγής. Και οι Ciudadanos έφεραν πίσω από το LSE τον Λουίς Γκαρικάνο, ίσως τον πιο γνωστό οικονομολόγο της Ισπανίας. Αυτός συντόνισε την επεξεργασία του προγράμματός τους και διαμόρφωσε την ιδεολογική τους γραμμή. Αλλά ούτε αυτός κατάφερε να πείσει τους Ισπανούς.

Συναντήσαμε τον 48χρονο οικονομολόγο στο αρχηγείο των Ciudadanos μία ώρα πριν ανακοινωθεί το έξιτ πολ. Ηταν χαμογελαστός, πολύ θερμός, αλλά φυσικά ήξερε τι ερχόταν. Και αυτά που μας είπε ήταν ουσιαστικά η ανάλυση μιας ήττας.

Οι προτάσεις. Δύο είναι τα βασικά μέτρα που προτείνει ο Γκαρικάνο για την καταπολέμηση της ανεργίας και των κοινωνικών ανισοτήτων.

Το ένα είναι η θέσπιση μιας ενιαίας σύμβασης εργασίας, που θα συνοδεύεται από μια αποζημίωση σε περίπτωση απόλυσης ανάλογη με τα χρόνια εργασίας. Με τον τρόπο αυτόν θα αντιμετωπιστεί η τεράστια επέκταση της μερικής απασχόλησης, που καθιστά την Ισπανία πρωταθλήτρια Ευρώπης στο πεδίο αυτό μετά την Πολωνία.

Το άλλο μέτρο είναι η καθιέρωση ενός μισθολογικού συμπληρώματος που θα αντιγράφει το αμερικανικό μοντέλο της φορολογικής πίστωσης για τα χαμηλά και μεσαία στρώματα (Earned Income Tax Credit). Εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το μοντέλο αυτό – που συνιστά ουσιαστικά μια «αρνητική φορολογία» – εφαρμόζεται με επιτυχία στις σκανδιναβικές χώρες και στη Βρετανία. Αλλά τα άλλα πολιτικά κόμματα, με πρώτο το Λαϊκό που ανήγαγε τους Ciudadanos σε βασικότερο αντίπαλό του, το κατήγγειλαν. «Οι δεξιοί μάς χαρακτήρισαν αριστερούς και οι αριστεροί δεξιούς» είπε χαμογελώντας πικρά ο Γκαρικάνο, που από το 2008 ώς το 2013 διατηρούσε ένα πολύ δημοφιλές οικονομικό μπλογκ με τον τίτλο «Τίποτα δεν είναι δωρεάν».

Οι πλούσιοι και το χρέος. Η αλήθεια είναι πως είναι πιο απλό να υπόσχεσαι αύξηση της φορολογίας των πλουσίων (κι ας γνωρίζεις ότι αυτό θα είχε νόημα μόνο σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλιώς οι πλούσιοι θα μετακομίσουν απλώς σε άλλη χώρα όπως ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ) από το να προσπαθείς να εξηγήσεις πώς θα μεταρρυθμίσεις έναν εργασιακό νόμο που δημιουργεί δύο κλάσεις εργαζομένων: αυτούς που είναι αδύνατο να απολυθούν κι εκείνους που είναι καταδικασμένοι να εργάζονται μόνο με μερική απασχόληση. Οπως είναι πιο απλό να μιλάς για κούρεμα του χρέους από το να παλεύεις να αλλάξεις ένα αναπτυξιακό μοντέλο που βασίζεται σε μεγάλα, δημόσια προγράμματα υποδομής και γεννάει σκάνδαλα διαφθοράς.

Η αλήθεια όμως είναι επίσης ότι τα καλά πράγματα πρέπει να ξέρεις και να τα επικοινωνείς.