[Αστάθμητος παράγων] Προσωπική μυθολογία

Από τις τελευταίες κιόλας τάξεις του Δημοτικού διδασκόμασταν χριστουγεννιάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Οι Ελληνόπαιδες τότε, κατά τη μακρινή δεκαετία του ’70, αντιλαμβάνονταν το κειμένο δίχως γλωσσάρια και λυσάρια. Χωρίς – προοδευτικούς δήθεν – γονείς να εξανίστανται ότι τα βλαστάρια τους ταλαιπωρούνται με την καθαρεύουσα, ο συγγραφέας πρέπει συνεπώς να υποστεί απλοποίηση, οι χύτρες του να γίνουν κατσαρόλες κι οι στρούθοι του σπουργίτια…

Καταλαβαίναμε μεν τη γλώσσα του, πώς τα κατάφερνε όμως ο Παπαδιαμάντης να μας συναρπάζει; Αφού ελάχιστα σημεία επαφής είχε εκ πρώτης όψεως με τα δικά μας βιώματα.

Η Πατησίων – με το φωταγωγημένο πολυκατάστημα Μινιόν και τον κλιματιζόμενο πορνοκινηματογράφο Αλάσκα ακριβώς απέναντί του, στα Χαυτεία – σε τίποτα δεν θύμιζε τα σοκάκια της Σκιάθου.

Η Πλάκα – άκρως τουριστική περιοχή με ταβέρνες που σέρβιραν τζατζίκι και Greek mousaka, καμάκια που χόρευαν συρτάκι, μα και με πρωτοποριακές μπουάτ όπου εμφανίζονταν ο Σαββόπουλος και ο Γιώργος Μαρίνος – καμιά σχεδόν σχέση δεν είχε με την Πλάκα του Παπαδιαμάντη.

Η δε Δεξαμενή στο Κολωνάκι, όπου στο καφενείο της είχε εκείνος φωτογραφιστεί ονειροπόλος μέχρι πένθους, έβριθε τώρα από αποφοίτους γαλλικών πανεπιστημίων με στρογγυλά γυαλιά, μουστάκια αρειμάνια ή τσιγγάνικα χαϊμαλιά.

Εγώ έμπαινα πλεισίστιος στην εφηβεία. Η πολυκατοικία όπου ζούσαμε στην Κυψέλη αποτελούσε ένα κοινωνικό καλειδοσκόπιο. Ο τέταρτος όροφος ανήκε ολόκληρος σε έναν πλούσιο εισαγωγέα, που η σύζυγός του έπινε καμπάρι στη Φωκίωνος Νέγρη και οι θυγατέρες του άκουγαν ντίσκο στη διαπασών και έστελναν με τη θυρωρό τις μίνι φούστες τους στο καθαριστήριο. Στον τρίτο κατοικούσε ένας λογιστής, ο οποίος δανειζόταν μαλλί από τα πλάγια του κρανίου του για να καλύπτει τη φαλάκρα του. Στον δεύτερο, η χήρα κάποιου στρατηγού «ανδραγαθήσαντος εν τω συμμοριτοπολέμω» και η σύζυγος ενός ναυτικού που διασκέδαζε την πλήξη της κατά τις πολύμηνες απουσίες του κάνοντας μανικιούρ σε κυρίους. Στον πρώτο, ο κουρέας της γειτονιάς και στο υπόγειο, σε κάτι καμαράκια πλάι στο καζάνι του καλοριφέρ, οι υπηρέτριες του μεγαλοεισαγωγέα. Δυο κοπέλες από τη Μαύρη Αφρική, με πολύχρωμα φορέματα και με περίτεχνες κομμώσεις που σε έπειθαν επί τη εμφανίσει τους ότι ο λευκός άνθρωπος, παρά την προνομιούχα θέση του, κάτι πολύ βαθύ χάνει ή αγνοεί.

  

Εγώ ζούσα όσο πιο έντονα επιτρεπόταν σε ένα αγόρι της ηλικίας μου και της μεσαίας τάξης μας, παρατηρούσα τον κόσμο γύρω μου, πήγαινα σινεμά και διάβαζα μανιωδώς. Εξίσου – αν όχι περισσότερο – από τον Παπαδιαμάντη με μάγευαν ο Ιούλιος Βερν και ο Μαρκ Τουέιν, ο Ισαάκ Ασίμοφ και ο Μ. Καραγάτσης. Οι γονείς μου μού είχαν δώσει ελεύθερη πρόσβαση στα βιβλία «για μεγάλους». Εάν εξαιρέσεις ωστόσο τα ερωτογραφήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου, «Ο Γιούγκερμαν» ήταν το μυθιστόρημα που ρούφηξα και ξαναρούφηξα επανειλημμένα.   

Οι κόσμοι των αγαπημένων μου βιβλίων πόρρω απείχαν από τον κόσμο μου. Συγκρίνοντας τις περιπέτειες των ναυαγών στη «Μυστηριώδη νήσο», την καλπάζουσα άνοδο του ρωσοφινλανδού ιλάρχου στη μεσοπολεμική Αθήνα, εύκολα θα κατέληγα στο συμπέρασμα ότι η δική μου καθημερινότητα ήταν η πληκτικότερη δυνατή. Θα με απορροφούσαν τότε πλήρως οι τυπωμένες σελίδες. Μονάχα μέσα τους θα έβρισκα διαφυγή και νόημα.

Ενιωθα ωστόσο πως και ό,τι εμένα περιέβαλλε – η Πατησίων και η Κυψέλη, και το σχολείο αρρένων, και τα κορίτσια που είχαμε αρχίσει να γλυκοκοιτάζουμε από απόσταση, και τα μπιλιάρδα της Πλατείας Βικτωρίας, και η μισάνοιχτη πόρτα του μπουρδέλου στην οδό Τροίας με το λευκό και όχι κόκκινο λαμπάκι – εκείνα κι άλλα τόσα, ακόμα και η ασπρόμαυρη τηλεόραση, ακόμα και το νέφος της αιθαλομίχλης που αιωρούνταν πάνω από τα κτίρια, μπορούσαν να γίνουν τα κομμάτια μιας προσωπικής μυθολογίας. Μπορούσαν να αποτυπωθούν σε λέξεις με τέτοιο τρόπο ώστε να φτιάχνουν μουσική. Μπορούσαν να μεταπλαστούν σε τέχνη.

Αυτό ακριβώς πασχίζω σαράντα σχεδόν χρόνια τώρα.