Ο Κονσταντίν Μπογκομόλοφ στα «ΝΕΑ»: «Η Ρωσία θα αλλάξει όταν σεβαστεί την ατομικότητα»

Στην πόλη αυτή ο ήλιος «δεν ανατέλλει ποτέ», αλλά ο πάτερ φαμίλιας θα έδινε και τη ζωή του για να αποκτήσει την τέλεια ηλιοκαμένη επιδερμίδα. Γι’ αυτό και μπαινοβγαίνει σε ένα σολάριουμ μέχρι τελικής πτώσης. Ο Αλιόσα είναι μια πενηντάρα γυναίκα που παίρνει μια μοιραία απόφαση για τη ζωή του (της).

Μόλις διαβάσατε βασικά σημεία από τους «Αδελφούς Καραμάζοφ». Τουλάχιστον κατά την εκδοχή του Κονσταντίν Μπογκομόλοφ, που ανήκει στις ανερχόμενες και ανατρεπτικές δυνάμεις του σύγχρονου ρωσικού θεάτρου.

Με έδρα του το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας και εργογραφία που εκτείνεται από τον «Βασιλιά Ληρ» και τον «Ιδανικό σύζυγο» του Οσκαρ Ουάιλντ ώς την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», ο 40χρονος καλλιτέχνης τοποθετεί το τελευταίο χρονικά μυθιστόρημα του Ντοστογέφσκι στη σύγχρονη εποχή. Αλλά ακόμη κι αυτή η περιγραφή μοιάζει φτωχική μπροστά στους νεωτερισμούς της παράστασης, οι οποίοι προκάλεσαν τη σύγκρουσή του με το Θέατρο Τέχνης το 2013. «Ενα περιστατικό επώδυνο και για τις δύο πλευρές που θέλω ν’ αφήσω στο παρελθόν» όπως μας λέει από το Skype.

Ημουν 14 ετών, στο σχολείο. Δεν υπήρξε ποτέ το αγαπημένο μου. Το βιβλίο του Ντοστογέφσκι που θεωρώ αριστούργημα μέσα στην παγκόσμια λογοτεχνία είναι «Ο ηλίθιος». Θυμάμαι ότι κάποια μέρη των «Καραμάζοφ» μου φάνηκαν τρομερά ενδιαφέροντα – κάποια άλλα τα περνούσα γρήγορα.

Ναι. Είναι γνωστό ότι ο Ντοστογέφσκι ήθελε να δουλεύει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τα έργα του. Επρεπε να υποβάλλει χειρόγραφα στους εκδότες του επειδή θα πληρωνόταν γι’ αυτά. Δεν ήταν σαν τον Τολστόι που έγραφε σπανιότερα. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι στους «Καραμάζοφ» υπάρχουν σημεία στα οποία θα μπορούσε να σταματήσει, αλλά συνέχισε την πλοκή για να κερδίσει παραπάνω λεφτά. Προσωπικά δεν είχα ηθικό πρόβλημα να κόψω κάποια μέρη.

Στο μυθιστόρημα μπορεί να πει κανείς ότι συνυπάρχουν ο κόσμος της Εκκλησίας και ο άλλος κόσμος: της οικονομίας ή της καθημερινής ζωής. Η κεντρική ιδέα είναι ότι τους δύο κόσμους δεν τους χωρίζουν τελικά πολλά. Σε κανέναν από τους δύο δεν υπάρχει Θεός. Ο Θεός τούς εγκατέλειψε και είναι ανώφελο να τον αναζητά κανείς. Από την άλλη, εξίσου μεγάλη σημασία έχει το γεγονός ότι οι Καραμάζοφ είναι μια οικογένεια με όλα τα προβλήματα των πλουσίων. Οι γιοι του Φιόντορ ντρέπονται για την καταγωγή τους, αλλά την ίδια στιγμή χρησιμοποιούν όλα τα προνόμιά της. Μισούν τον πατέρα τους και ταυτόχρονα νιώθουν τυχεροί που έχουν τόσες ευκαιρίες.

Υπό μια έννοια, ναι. Απλώς δεν ήθελα να τους παρουσιάσω σαν φρικιά – όπως θεωρεί η κοινωνία του τον Φιόντορ. Στην παράσταση ήθελα να δείξω καθημερινούς «πολιτισμένους» ανθρώπους.

Δεν θα έλεγα ότι είναι ένα σχόλιο μόνο για τη σύγχρονη Ρωσία. Βλέπω τη χώρα μου ως έναν πολιτισμό που δεν αλλάζει στο πέρασμα των αιώνων όσα συστήματα κι αν επέλθουν: καπιταλισμός, σοσιαλισμός, κομμουνισμός, νέος καπιταλισμός, αυτοκρατορία, Κοινοβούλιο. Μοιάζει με έναν «παγωμένο» χώρο μέσα στην Ιστορία, όπου ο χρόνος έχει σταματήσει. Σαν να ψάχνουμε μια διέξοδο, αλλά την ίδια στιγμή ο παγωμένος χρόνος μάς τραβάει κοντά του. Νομίζω ότι γι’ αυτό το αδιέξοδο μιλούν όλοι στους «Καραμάζοφ». Ψάχνουν τον Θεό, δηλαδή την αρμονία και την ομορφιά, αλλά συνεχώς διαφεύγουν. Οχι επειδή δεν υπάρχει Θεός, αλλά επειδή το εσωτερικό χάος δεν επιτρέπει την πρόσβαση σ’ αυτόν. Οποιοσδήποτε από τους σύγχρονους Ρώσους κανονικά θα αναγνώριζε κάτι από τη φύση των Καραμάζοφ στον εαυτό του: την ακατανίκητη επιθυμία να ανακαλύψουν τον Θεό και την ίδια στιγμή να αναγνωρίσουν το κακό μέσα τους.

Ελπίζω ότι η πατρίδα μου θα αρχίσει να σέβεται και να κατανοεί την ατομικότητα ως αξία. Οχι την κοινωνία, ούτε την κοινότητα, ούτε το κράτος. Οταν θα ξεκινήσει αυτό, η οικονομία και η ιδεολογία θα μπουν σε δεύτερη μοίρα.

Νομίζω ότι το πρόβλημα ξεκινά με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Επειδή τα πράγματα χειροτέρευσαν ύστερα από αυτό το γεγονός, έχει επικρατήσει η αντίληψη ότι ο κόσμος πριν από το 1917 – που χάθηκε για πάντα – ήταν αθώος, ευγενικός και όμορφος. Ξεχνάμε ότι η δουλοπαροικία στη Ρωσία, για παράδειγμα, καταργήθηκε μόλις πριν από 150 χρόνια (σ.σ. επισήμως το 1861). Νομίζω ότι η Δύση διαβάζει τη ρωσική ιστορία με υπεραπλουστεύσεις. Θεωρεί τη Ρωσία πιο κοντά στις αξίες της απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Ξεχνά ότι αυτός ο τεράστιος πολιτισμός – με τη λογοτεχνία, τη μουσική και τις τέχνες – συνυπήρχε με ένα οργανωμένο σύστημα δουλείας.

Κατ’ αρχάς να πω ότι πρόκειται για την εξαιρετική ηθοποιό Ρόζα Καϊρουλίνα.Ο Αλιόσα, λοιπόν, είναι παιδί της μητέρας του, που ήταν διανοητικά άρρωστη – είναι μια λεπτομέρεια στην οποία συνήθως δεν δίνουμε σημασία. Ο Αλιόσα πάσχει από την ίδια ασθένεια, όπως του καταλογίζει ο πατέρας του. Οπότε ήθελα να δημιουργήσω έναν νέο χαρακτήρα με βάση αυτά τα στοιχεία. Δεν ήθελα τον Αλιόσα νέο – η Ρόζα είναι 50 ετών – ούτε αγγελικό, όπως συνήθως περιγράφεται. Είναι ένας χαρακτήρας αδιαμόρφωτος ακόμη: σχεδόν άχρονος και χωρίς φύλο.

Εχω την αίσθηση ότι το θεατρικό ακροατήριο στη Μόσχα είναι πλέον έτοιμο να αποδεχθεί τους πειραματισμούς. Από αλλού προέρχονται συνήθως οι βολές: λόγω της πολιτικής κατάστασης θα περίμεναν πολλοί ότι το θέατρο πρέπει να ενισχύσει το στοιχείο της αισιοδοξίας και του θριάμβου. Οπότε ένα «σκοτεινό» έργο όπως οι «Καραμάζοφ» γεννά υποψίες ότι ο σκηνοθέτης δεν αγαπά τη χώρα του.

Γιατί όχι; Φαντάζομαι ότι εξαρτάται από τον κύκλο που διοικεί γύρω του πώς θα του περιγράψει την παράσταση. Πάντως έχει παρακολουθήσει ήδη παράσταση του Ρίμας Τούμινας (σ.σ. ο καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου Βακντάνγκοφ της Μόσχας), όπου η Ρωσία δεν παρουσιαζόταν και τόσο «πολιτισμένη». Εγώ απ’ την πλευρά μου θα έλεγα ότι οι παραστάσεις μου δεν αφορούν την πολιτική, αλλά την αισθητική της κοινωνίας. Οι κυβερνήσεις έρχονται και φεύγουν. Το στοιχείο που ιντριγκάρει περισσότερο τους θεατές είναι να σχολιάζεις την αισθητική του συστήματος.

info
Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, Λ. Συγγρού 107
3-6/1/2016 στις 19.00
(διάρκεια 5 ώρες με δύο διαλείμματα)
Κρατήσεις στο τηλ. 210-9005.800
Εισιτήρια 15-45 ευρώ
Στις 5/1 masterclass θεάτρου με τον σκηνοθέτη