Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης διχάζει τους Γάλλους

Μια μεγάλη, φορτισμένη συζήτηση έχει πυροδοτήσει στη Γαλλία η πρόθεση της κυβέρνησης Ολάντ να εγγράψει στο Σύνταγμα την κατάσταση έκτακτης ανάγκης που κήρυξε τη νύχτα των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, πριν ακόμα εισβάλουν οι τζιχαντιστές στο Bataclan, και την οποία το γαλλικό Κοινοβούλιο παρέτεινε ομόφωνα για τρεις μήνες στις 20 Νοεμβρίου. Εννέα άρθρα γνώμης, τα περισσότερα με την υπογραφή νομικών, δημοσίευσε χθες, παραμονή της εξέτασης του σχετικού σχεδίου συνταγματικής αναθεώρησης από το υπουργικό συμβούλιο, η εφημερίδα «Λε Μοντ» – και όλα απέπνεαν ανησυχία, έναν φόβο πως το κράτος δικαίου κινδυνεύει να συμπεριληφθεί στα θύματα της τρομοκρατίας.

Ο γαλλικός νόμος του 1955 που προέβλεπε την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης επέτρεπε την προσωρινή αναστολή ορισμένων δικαιωμάτων συνταγματικά κατοχυρωμένων, όπως είναι ο δικαστικός έλεγχος των αστυνομικών μέτρων, καθώς επίσης τις έρευνες σε ιδιωτικούς χώρους και τον κατ’ οίκον περιορισμό ατόμων με απλή απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών. Ο επίμαχος νόμος χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Αλγερίας, στη συνέχεια το 1985 στη Νέα Καληδονία και το 2005 στη μητροπολιτική Γαλλία μετά την επονομαζόμενη εξέγερση των μπανλιέ. Επτά ημέρες μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι με τους 130 νεκρούς, τροποποιήθηκε διευρύνοντας τα «όπλα» της κυβέρνησης στους δύο βασικούς τομείς, όπου ήθελε να δράσει γρήγορα και σθεναρά: τον κατ’ οίκον περιορισμό και τη διάλυση πολιτιστικών συλλόγων.

Ολοι στο στόχαστρο. Ο νόμος του 1955 επέτρεπε στο γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών να θέτει σε κατ’ οίκον περιορισμό άτομα «των οποίων η δραστηριότητα αποδεικνύεται επικίνδυνη για την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη». Εφεξής, δεν είναι πλέον απαραίτητο να αποδειχθεί μια οποιαδήποτε επικίνδυνη δραστηριότητα. Στο στόχαστρο μπορεί να μπει οποιοδήποτε άτομο «για το οποίο υπάρχουν σοβαρές υποψίες πως η συμπεριφορά του συνιστά απειλή για την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη». Ενας υπερβολικά ασαφής ορισμός που επιτρέπει, σύμφωνα με νομικούς, αυθαιρεσίες και ευνοεί τα σφάλματα στην επιλογή των στόχων. Παράπονα έχουν διατυπωθεί για πολλές από τις 300 περιπτώσεις κατ’ οίκον περιορισμού και τις 2.700 έρευνες που έχουν διενεργηθεί χωρίς τη σύμφωνη γνώμη δικαστή μετά τις επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου. Αντιδράσεις μεταξύ της κοινότητας των νομικών προκαλεί και το ζήτημα της δυνατότητας διάλυσης πολιτιστικών συλλόγων, που διευρύνθηκε κυρίως με στόχο να μπορούν οι Αρχές να κλείνουν τα τεμένη όπου φέρεται να κηρύσσεται το τζιχάντ. Διότι ο νόμος βάζει στο στόχαστρο, πάλι με ασαφή τρόπο, «τους συλλόγους ή τις ενώσεις που συμμετέχουν στη διάπραξη ενεργειών που απειλούν τη δημόσια τάξη ή των οποίων οι δραστηριότητες διευκολύνουν ή υποκινούν αυτή τη διάπραξη».

Το σχέδιο εγγραφής της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στο Σύνταγμα, σημειώνουν έντεκα νομικοί σε κοινή παρέμβασή τους με τον τίτλο «Οχι στη μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης», δεν έχει στόχο να πλαισιώσει αποτελεσματικότερα τις επιπλέον εξουσίες που παραχωρούνται στην κυβέρνηση, αλλά να τις ενισχύσει προσφέροντάς τους μια συνταγματική βάση που θα τις προφύλασσε έναντι οποιασδήποτε προσφυγής στο Συνταγματικό Συμβούλιο. Την ίδια άποψη διατυπώνει και η Κατρίν Αγκενό-Μουαζάρ, καθηγήτρια Δημόσιου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου: «Αν το καθεστώς της έκτακτης ανάγκης εγγραφεί στο Σύνταγμα, θα είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί η συνταγματικότητα των νόμων που κηρύσσουν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης καθώς και των αποφάσεων που λαμβάνονται σε εφαρμογή αυτών των νόμων» επισημαίνει. Η Γαλλία, προειδοποιεί η ίδια νομικός, κινδυνεύει να γίνει μεμονωμένη περίπτωση στον δημοκρατικό κόσμο: «Μόνο η Αίγυπτος που ζει σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης σχεδόν συνεχόμενα από το 1981, έχει το καθεστώς αυτό θεμελιωμένο πάνω σε μια προεδρική πράξη και εφαρμοζόμενο από τον ίδιο τον πρόεδρο».

Ενισχυμένη η αστυνομία. Ο Φρανσουά Ολάντ σκόπευε να συμπεριλάβει στην ίδια συνταγματική αναθεώρηση την αφαίρεση της υπηκοότητας από «γεννημένους Γάλλους» με διπλή υπηκοότητα που καταδικάζονται για τρομοκρατικές ενέργειες. Οι αντιδράσεις της αριστεράς της Αριστεράς καθώς και τμήματος των Σοσιαλιστών τον έπεισαν να μην το κάνει τελικά – παρότι με τον τρόπο αυτό, όπως σημειώνει το περιοδικό «Λ’Εξπρές», κινδυνεύει να ερεθίσει τη Δεξιά. Η συνταγματική αναθεώρηση χρειάζεται τις ψήφους των τριών πέμπτων των γάλλων βουλευτών και γερουσιαστών προκειμένου να περάσει. Παράλληλα, προετοιμάζονται δύο νέα νομοσχέδια, το ένα ενισχύει ακόμα περισσότερο τις εξουσίες της αστυνομίας όσο διαρκεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης, το άλλο ενισχύει τα νομικά και τεχνικά μέσα της αστυνομίας και της εισαγγελίας στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας εκτός κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Ανάμεσα στα άρθρα γνώμης που φιλοξενήθηκαν χθες στη «Μοντ», ήταν και ένα υπογεγραμμένο από μια 34χρονη Γαλλίδα η οποία επέζησε της επίθεσης στο Bataclan. «Η ελευθερία» αποφάνθηκε, «είναι το πιο δύσκολο καθήκον».