«Τα βιβλία φέρουν τραύματα πάλης»

Η βιβλιοθήκη του σπιτιού μου κουβαλάει πάνω από 12.000 τόμους. Στον μόνο χώρο που δεν έχω βιβλία (προσώρας) είναι η τουαλέτα – κι αυτό λόγω της υγρασίας. Αν κάποτε ανακαλυφθεί το «αδιάβροχο βιβλίο», σίγουρα θα τη γεμίσω με ράφια. Εχω όμως και τρεις «βοηθητικές» βιβλιοθήκες: στα γραφεία μου στο Κολλέγιο, στον Πατάκη και στο εξοχικό μου στην Τήνο. Συνολικά οι βιβλιοθήκες μου αυτή τη στιγμή φιλοξενούν πάνω από 14.000 τόμους. Περισσότεροι από 3.000 αφορούν αποκλειστικά την αγγλοσαξονική ποίηση και πεζογραφία, αντίστοιχος αριθμός αφορά την ελληνική. Προσθέτω το αυτονόητο: τα βιβλία δεν αναπαύονται πλέον μόνο στα ράφια των βιβλιοθηκών. Καταλαμβάνουν όλους τους χώρους (γεγονός που ανέκαθεν προκαλούσε εκνευρισμό στην οικογένειά μου) – τραπέζια, καρέκλες, κομοδίνα, καλοριφέρ… Το πάτωμα φυσικά έχει αρχίσει κι αυτό να σηκώνει τα δικά του βάρη.

Παρά τις αλλεπάλληλες μετακινήσεις και μετακομίσεις μου επιβίωσαν πολλά βιβλία γραμμένα στα ιταλικά που τα διάβαζα μικρός, όταν ζούσα στη Ρώμη – παραμύθια όπως Μαίρη Πόπινς, Πινόκιο, μυθιστορήματα του Βερν και του Δουμά. Επίσης η εγκυκλοπαίδεια «Britannica» και η «Encyclopedia dello Spettacolo», τις οποίες η μητέρα μου θεωρούσε πολύτιμα αποκτήματα. Εγώ φυσικά τις φυλλομετρούσα για να χαζέψω απλώς τις υπέροχες παράξενες εικόνες που περιείχαν. Και όταν έμαθα στα οκτώ μου πως ο παππούς μου αρρώστησε στους πνεύμονες (η λέξη «καρκίνος» ήταν απαγορευμένη στο σπίτι), θυμάμαι με τι αγωνία έσπευσα στην «Britannica», στο λήμμα «anatomy», για να καταλάβω πού ακριβώς είχε εγκατασταθεί «το κακό». Περιείχε εκπληκτικές διαφάνειες με όλα τα όργανα του σώματος λεπτομερώς αποτυπωμένα, τις οποίες είχα ανακαλύψει τυχαία έναν χρόνο νωρίτερα και μάλιστα είχα αντιγράψει σε τετράδιο ιχνογραφίας.

Λαμβάνω βιβλία σχεδόν καθημερινά, κυρίως νέων συγγραφέων. Μα δεν σταμάτησα ποτέ να αγοράζω βιβλία κάθε είδους. Τα τελευταία χρόνια βέβαια, λόγω του βιβλίου που ετοιμάζω για τον Χίτλερ και τις συνθήκες συγγραφής του «Mein Kampf», αυξήθηκαν δραματικά όσα αφορούν τον ναζισμό, τον αντισημιτισμό, τον αποκρυφισμό και τις πολιτικές εξελίξεις στη Γερμανία και στην Ευρώπη την εποχή εκείνη. Η κόρη μου μού είπε χαρακτηριστικά: «Μπαμπά, αν κάποιος έμπαινε ξαφνικά στο γραφείο σου, με τόσες σβάστικες που θα έβλεπε στα εξώφυλλα των βιβλίων που έχεις γύρω σου, θα νόμιζε πως είσαι στέλεχος της Χρυσής Αυγής!».

Οταν ήμουν φοιτητής στην Οξφόρδη πήγαινα συχνά σε παλαιοβιβλιοπωλεία (έχει πολλά η πόλη) και σε δημοπρασίες για να αγοράζω παλαιές εκδόσεις – συνήθως βιβλία ποίησης και Ιστορίας. Ανάμεσα στα βιβλία που αγαπώ πολύ είναι οι πρώτες εκδόσεις των «Τεσσάρων Κουαρτέτων» του Ελιοτ, των «ΧΧΧ Κάντος» του Πάουντ, των «Aπάντων» του Γέιτς, του Ντίλαν Τόμας και του Οντεν. Ασφαλώς θα συμπεριελάμβανα στον κατάλογο των «σπάνιων βιβλίων» όσα μου έχουν αφιερώσει αγαπημένοι ποιητές, από τον Γκάτσο, τον Αναγνωστάκη, τον Καρούζο, τη Βακαλό, τον Λεοντάρη, τη Ρουκ έως τον Ασμπερι, τον Μέριλ, τον Κόουκ, τον Χίνι, τον Λόνγκλεϊ και την Κάρσον.

Τα βιβλία τα ταξινομώ με κριτήριο το περιεχόμενό τους και τις χώρες έκδοσής τους. Βρίσκονται χωριστά η Ποίηση και η Πεζογραφία, αλλού η Ιστορία, χωριστά η Φιλοσοφία, η Φιλολογία, η Πολιτική Θεωρία, η Ψυχανάλυση. Στη συνέχεια χωρίζω την ποίηση, ας πούμε, σε ελληνική, αμερικανική, αγγλική, γαλλική, γερμανική, ιταλική κ.λπ. Είναι όμως τόσο πολλά τα βιβλία, που εντέλει μόνο με το μάτι ξέρω πού βρίσκεται τι. Αν κάποιος για οποιονδήποτε λόγο τα μετακινήσει, θα χάσω τον έλεγχο. Και νομίζω πως σε μεγάλο βαθμό τον έχω ήδη χάσει. Τυχαίνει πολλές φορές να αγοράσω βιβλία που είμαι σίγουρος ότι τα είχα, αλλά πλέον δεν μπορώ να τα εντοπίσω στις βιβλιοθήκες μου.

Δανείζω βιβλία σπάνια πια. Οπως έλεγε ο Ανατόλ Φρανς: «Ποτέ μη δανείζεις βιβλία. Τα μόνα βιβλία που έχω στη βιβλιοθήκη μου είναι όσα έχω δανειστεί από άλλους».

Τα βιβλία φέρουν επάνω τους τα τραύματα της πάλης μου μαζί τους. Υπογραμμίσεις, σημειώσεις στο περιθώριο, τσακισμένες σελίδες, λεκέδες από καφέ. Το μόνο που δεν κάνω είναι να σκοτώνω έντομα με αυτά – προτιμώ παλιές εφημερίδες ή κάποιο αδιάφορο έντυπο. Βέβαια έτσι αδικώ το έντομο, γιατί άλλο το μέλλον σου να γίνει ξαφνικά επίπεδο επειδή σε πλάκωσε ο «Βράχος» του Στίβενς κι άλλο επειδή σε πλάκωσε ένα διαφημιστικό της Hoover.

Η βιβλιοθήκη είναι το τρίτο μάτι του συγγραφέα. Το πιο πολύτιμο. Και όπως είπε ο Σαλάμοφ, «η αθανασία του».