«Τα βιβλία είναι οι φρουροί μου»

Είναι διάσπαρτα εδώ κι εκεί. Σε κάποια από τις βιβλιοθήκες, γιατί υπάρχουν πια σε όλα τα δωμάτια και κατά μήκος του διαδρόμου, κάτω από το κρεβάτι, στην κουζίνα, πάνω σε τραπέζια, στο πάτωμα. Γράφω σε αυτό το δωμάτιο και θα ήθελα να μην υπάρχουν καθόλου.

Στα ράφια που βρίσκονται κοντά στο γραφείο μπαίνουν εκείνα που πρέπει να έχω πρόχειρα ή κάποιο που θέλω να ξαναδιαβάσω. Ομως κάποιο άλλο μπαίνει μπροστά και το κρύβει κι ύστερα ένα άλλο κι άλλο. Μερικά βιβλία εξαφανίζονται για χρόνια. Πέρυσι πριν από μια μετακόμιση είχα ξεχωρίσει πέντε μικρά κιβώτια με τα πιο σημαντικά. Χρειάστηκε να λείψω την ημέρα της μεταφοράς, αλλά όταν επέστρεψα ως διά μαγείας τα κιβώτια είχαν ανοιχθεί και το περιεχόμενό τους άφαντο, σκορπισμένο από αόρατο χέρι. Απρόοπτα κάποιο εμφανίζεται.  

Διαθέτω μερικά σπάνια από τον πατέρα μου, ιστορικά κυρίως. Δεν ξέρω πού βρίσκονται. Θυμάμαι πολύ ζωντανά τη βιβλιοθήκη στο πατρικό μου σπίτι και επίσης στο σπίτι της γιαγιάς μου. Τα απαγορευμένα βιβλία. Τον τρόπο που με κοίταξαν οι δικοί μου όταν πολύ μικρή τούς είπα ότι είχα διαβάσει τη Λολίτα του Ναμπόκοφ κι έπειτα τον Εραστή της Λαίδης Τσάτερλι του Ντ. Χ. Λόρενς. Ενα βλέμμα θορυβημένο, εκφοβιστικό και ταυτόχρονα ανίσχυρο. Ηξερα ότι είχα νικήσει.

Σύστημα ταξινόμησης; Το σύστημα του χάους. Οταν τελείωσα το Δαμάζοντας το κτήνος, τα ταξινόμησα όλα, έβαλα σε τάξη χειρόγραφα, σημειώσεις κ.λπ. Υποσχέθηκα να το κάνω κάθε φορά που θα τελείωνα ένα βιβλίο – άλλη μια αθετημένη υπόσχεση. Αλλωστε, ύστερα από λίγους μήνες τα βιβλία αρχίζουν πάλι να σκαρφαλώνουν το ένα πάνω στο άλλο και να κρύβονται.

Το κάθε βιβλίο με τον τρόπο του είναι αταξινόμητο. Ιδιαίτερα εκείνα που είμαι δεμένη μαζί τους. Για το τελευταίο μου μυθιστόρημα «Τι μένει από τη νύχτα» χρειάστηκε να στηριχθώ σε μεγάλη βιβλιογραφία. Μετακινούσα τα βιβλία σε στοίβες από δωμάτιο σε δωμάτιο. Μετά μπήκαν σε βαλίτσες ή και σε κουτιά που τα είχα αραδιάσει ανοιχτά γύρω από το γραφείο μου – στο καθένα τους το υλικό αντιστοιχούσε σε συγκεκριμένο θέμα – αλλά πολύ σύντομα αυτό το σύστημα ταξινόμησης αποδείχτηκε άχρηστο. Αναγκάστηκα να τα μεταφέρω σε άλλο διαμέρισμα για να μην τα καταπιούν τα υπόλοιπα.

Δανείζω χωρίς να κρατάω λογαριασμό. Καμιά φορά τσακίζω τις σελίδες. Μ’ ενοχλεί κάποιος να σημειώνει τις σκέψεις του ή σχόλια στο περιθώριο. Μερικοί βάζουν θαυμαστικά, υποτίθεται ότι συγχαίρουν τον συγγραφέα, αν και στην ουσία επιδοκιμάζουν τον εαυτό τους για την έξυπνη ανάγνωση.

Θα προτιμούσα να γράφω σ’ ένα δωμάτιο γυμνό, χωρίς βιβλία. Είναι κάτι που αισθάνομαι έντονα, γι’ αυτό μου αρέσουν τα ξενοδοχεία, τα σπίτια των ξένων, οι απρόσωποι χώροι. Ισως είναι η ψευδαίσθηση της tabula rasa, η ανάγκη για ένα αμόλυντο ξεκίνημα κάθε φορά. Τα βιβλία με πνίγουν αλλά δεν θα μπορούσα να ζήσω χωρίς διάβασμα. Γράφει κανείς ανασύροντας σκέψεις, αισθήματα, μνήμες από αυτό το βαθύ υπόστρωμα που περιλαμβάνει όλα όσα έχει ζήσει και διαβάσει, με μια διαδικασία που δεν είναι απόλυτα ορθολογική. Η λογοτεχνία εμπνέεται από τη λογοτεχνία όσο και από την ίδια τη ζωή.

Δεν έχω οικειότητα με τα ηλεκτρονικά βιβλία και δεν ξέρω αν θα αποκτήσω. Μου αρέσει η αίσθηση του χαρτιού, να γυρίζω τις σελίδες, η ερωτική διάσταση της ανάγνωσης. Κλείνεις το βιβλίο, σκέφτεσαι λίγο κι όταν το ξανανοίγεις κάτι έχει αλλάξει, υπάρχει σαν μια μικρή μετατόπιση, μια διεύρυνση του εσωτερικού κόσμου, άσχετα αν συνεχίζεις να διαβάζεις εκεί που σταμάτησες στην ίδια σελίδα. Επειτα, όταν βαριέμαι κάποιο, δίνω μια και το πετάω, πέφτει όπου του αρέσει.

Δεν έχω κάποιο φετίχ μαζί τους. Ξεχωρίζω τα ποιήματα του Κάμινγκς, μια παλιά έκδοση του Εζρα Πάουντ σε μετάφραση Ηλία Κυζηράκου και το «Ερωτικό τραγούδι του Αλφρεντ Προύφροκ» του Ελιοτ. Τα ίδια πάντα βιβλία είναι μαζί μου από την εφηβεία. Εκείνη την εποχή ήταν η ασπίδα μου απέναντι σ’ έναν κόσμο μίζερο, εχθρικό, χωρίς φαντασία. Στάθηκαν δίπλα μου – νομίζω ακόμα και σήμερα είναι οι φρουροί μου.