Περιουσιολόγιο: Η τέχνη να διώχνεις τα έργα τέχνης

Μέχρι τώρα κρέμονταν σε περίοπτη θέση στο σαλόνι. Καμάρι του ιδιοκτήτη τους, αποτελούσαν απόδειξη του γούστου, της καλλιέργειας και της οικονομικής του κατάστασης. Από εκεί που ήταν τοποθετημένα μονίμως κάτω από ειδικά φώτα, στραμμένα αποκλειστικά πάνω τους, και με τη συζήτηση συχνά να περιστρέφεται γύρω τους, τώρα οι πίνακες, αλλά και τα κάθε είδους έργα τέχνης σε σπίτια ή γραφεία, αλλάζουν θέση.

Οι ιδιοκτήτες τους πλέον αποφεύγουν να μιλούν για την ύπαρξή τους, κάποια αποκαθηλώνονται από τους τοίχους και κάποια άλλα ήδη συσκευάζονται και βγάζουν διαβατήριο για το εξωτερικό. Η αιτία είναι μία. Και λέγεται περιουσιολόγιο.

Μπορεί η ανακοίνωση για την εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου – περί δήλωσης όλων των κοσμημάτων και έργων τέχνης – να τάραξε ελαφρώς τα νερά, καθώς ήταν σαφές ότι ήταν πρωτόλεια. Οταν όμως οι πρώτες υποψίες άρχισαν να παρουσιάζονται ως ενδεχόμενα και ως προτάσεις του νομοσχεδίου με σαφή χαρακτηριστικά – η πιο πρόσφατη εκδοχή που έπεσε στο τραπέζι έκανε λόγο μόνο για ασφαλισμένα έργα τέχνης αξίας άνω των 30.000 ευρώ – τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο σοβαρά, χωρίς κι αυτό το όριο να έχει οριστικοποιηθεί ενόψει του σχετικού νομοσχεδίου που αναμένεται να κατατεθεί.

Και οι πρώτες επιπτώσεις όχι μόνο να συζητούνται, αλλά να γίνονται ήδη ορατές στην αγορά. «Είναι ό,τι χειρότερο μπορούσε να ανακοινωθεί μέσα στην περίοδο των εορτών. Αψυχολόγητη κίνηση. Ηταν η χαριστική βολή σε μια ήδη νεκρή αγορά» μας λέει η ιδιοκτήτρια της γκαλερί Μέδουσα Μαρία Δημητριάδη. «Δεν πιστεύω ότι θα δηλώσει κανείς τα έργα του. Πρόσφατα συλλέκτης μού εκμυστηρεύτηκε ότι προτιμά να κάψει τους πίνακές του στην Πλατεία Κολωνακίου παρά να ξαναπληρώσει φόρο, από τη στιγμή που είχε πληρώσει ΦΠΑ 13% για έργα που είχε αγοράσει από την γκαλερί και 23% για δευτερογενείς αγορές ή έργα καλλιτεχνών που δεν βρίσκονται εν ζωή». «Είναι έντονη η ανασφάλεια στον χώρο. Ο τρόμος είναι πιο δυνατός από οποιαδήποτε πραγματικότητα και έχει επηρεάσει κυρίως εκείνους που θέλουν να αγοράσουν, οι οποίοι προς το παρόν λένε “άσε να δούμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση”» λέει ο ιδιοκτήτης του οίκου δημοπρασιών Πέτρος Βέργος.

Αρνητικές συνέπειες φαίνεται πως έκαναν την εμφάνισή τους και στην ασφαλιστική αγορά μετά τις πρώτες ακυρώσεις συμβολαίων. Κι αυτές μοιάζουν η αρχή μιας σειράς κακών. «Είναι ένα μέτρο εντυπώσεων και όχι ουσίας. Θα αποδειχθεί καταστροφικό και θα τραυματίσει θανατηφόρα την ασφαλιστική αγορά, καθώς πολλοί θα επιλέξουν να ασφαλίσουν τα έργα τους στο εξωτερικό και το κράτος θα χάσει χρήματα και από τον ΦΠΑ των ασφαλίστρων, αλλά και από τη φορολογία των εταιρειών και των εργαζομένων τους, που θα μειωθούν δραματικά» λέει ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Καραβίας – Μεσίτες Ασφαλίσεων, που ειδικεύεται σε ασφαλίσεις έργων τέχνης, Γιώργος Καραβίας.

Κι αν αυτές είναι οι αντιδράσεις των ανθρώπων της αγοράς που πλήττονται άμεσα από την ενδεχόμενη εφαρμογή του μέτρου, ποια είναι η γνώμη ενός συλλέκτη; «Το θέμα σε αυτή την περίπτωση είναι να βρουν εκείνους που έχουν κάνει αγορές στο παρελθόν και δεν μπορούν να τις δικαιολογήσουν από τα εισοδήματά τους. Επειδή δεν εμπίπτω σε αυτή την κατηγορία θα εκτιμήσω την κατάσταση πριν προβώ σε οποιαδήποτε πράξη διότι δεν μου ζητούν να πληρώσω, αλλά να τα δηλώσω.

Εκτιμώ ότι αυτή η ιστορία θα ανοίξει την όρεξη στο οικονομικό επιτελείο, ώστε να προχωρήσει και σε φόρο επί της περιουσίας. Με όλα αυτά τα ανοιχτά ενδεχόμενα φεύγει και το τελευταίο υπόλειμμα εμπιστοσύνης που είχα προς το κράτος» λέει ο δικηγόρος και συλλέκτης έργων σύγχρονων ελλήνων ζωγράφων, Σωτήρης Φέλιος, που παραδέχεται ότι έχει βάλει «ελαφρώς χειρόφρενο» στις αγορές του, όχι όμως λόγω του περιουσιολογίου, αλλά επειδή δεν θέλει, όπως λέει, να εκμεταλλεύεται τις προσφορές των καλλιτεχνών που έχουν ανάγκη.

Εστω όμως ότι το  πάγωμα της ήδη προβληματικής αγοράς έργων τέχνης και η μειωμένη δραστηριότητα των ασφαλιστικών εταιρειών είναι ελάχιστες συνέπειες μπροστά στο κυνήγι της φοροδιαφυγής. Πόσα είναι αυτά τα έργα που κοστίζουν πάνω από 30.000 ευρώ; Ποιος θα καθορίσει την αυθεντικότητα και την αξία τους; Και τελικά ποιος θα τα καταγράψει ώστε τουλάχιστον οι συνέπειες από την εφαρμογή του περιουσιολογίου να είναι θετικές; «Πριν από την κρίση προς 30.000 πωλούνταν έργα των Τέτση, Βασιλείου, Φασιανού» λέει η Μαρία Δημητριάδη, ενώ ο Γιώργος Καραβίας προσθέτει ότι «δεν μιλάμε για μεγάλο ποσοστό των έργων που υπάρχουν στην ελληνική αγορά σε αυτές τις τιμές.

Τα περισσότερα έργα κυμαίνονται από 5.000 έως 15.000 ευρώ. Στους παλιούς ζωγράφους – Γύζη, Λύτρα, Βολανάκη, Μόραλη – συναντούσαμε αυτά τα ποσά» συνεχίζει. «Εστω ότι υπάρχουν 1.000 πίνακες στην Ελλάδα που κοστίζουν από 30.000 ευρώ και άνω. Το θέμα είναι ποιος θα τους κοστολογήσει και θα πει ποια είναι η πραγματική αξία τους; Με βάση τις τιμές των δημοπρασιών; Κι εκεί όμως υπάρχουν έργα που ξεπερνούν την αρχική εκτίμηση και άλλα που δεν θα καταφέρουν να πωληθούν. Και μετρούν μόνο τα μεμονωμένα αντικείμενα αξίας από 30.000 ευρώ;

Τι συμβαίνει με τις συλλογές μικροαντικειμένων, η συνολική αξία των οποίων μπορεί να υπερβαίνει το όποιο ποσό οριστεί; Για ακόμη μία φορά βάζουν τους ιδιώτες – τις ασφαλιστικές εταιρείες δηλαδή – να βγάλουν το φίδι από την τρύπα» υποστηρίζει ο Πέτρος Βέργος, που τονίζει όχι μόνο ότι δεν υπάρχει σύστημα καθορισμού τιμών, αλλά ούτε και μηχανισμός καταγραφής. «Δεν υπάρχει όμως και κανείς να πιστοποιήσει ότι ένα έργο που έχει κάποιος στην κατοχή του είναι αυθεντικό» προσθέτει ο Γιώργος Καραβίας. «Μπορεί ο καθένας να δηλώνει ότι αυτό που έχει στην κατοχή του είναι ένα απλό αντίγραφο, χωρίς να μπορεί να τον επιβεβαιώσει ή να τον διαψεύσει κάποιος κρατικός φορέας». Και ο Σωτήρης Φέλιος προσθέτει: «Οι απώλειες δεν θα αποφευχθούν διότι αν η τιμή ενός πίνακα είναι υψηλή, ο υποψήφιος αγοραστής θα κάνει συμφωνία με τον καλλιτέχνη και την γκαλερί και θα δηλώνει ότι πλήρωσε μικρότερο ποσό για να μην υποχρεωθεί να δηλώσει το απόκτημά του».

Αλλωστε αυτή δεν είναι η μόνη «εναλλακτική» που φαίνεται ότι θα ακολουθηθεί – αν δεν ακολουθείται ήδη – από όσους θα θελήσουν να αποφύγουν την τσιμπίδα του περιουσιολογίου. Η «έξοδος κινδύνου» είναι απλή. «Στήνονται εταιρείες τόσο στην Κύπρο όσο και στα Βαλκάνια, όπου η φορολογία είναι ευνοϊκότερη και τα έργα τέχνης περνούν στην κατοχή των συγκεκριμένων εταιρειών, οπότε το ελληνικό κράτος χάνει και τον ελάχιστο φόρο που θα μπορούσε να εισπράξει. Είναι επόμενο όμως όταν δεν υπάρχει μια σταθερή φορολογική πολιτική» εξηγεί ο έμπειρος δημοπράτης.

Τα προβλήματα δεν φαίνεται να σταματούν εδώ. Γκαλερίστας με χρόνια εμπειρίας στον χώρο μάς αποκαλύπτει ότι υπάρχουν καλλιτέχνες που αν σκέφτονταν μία φορά να δείξουν τη δουλειά τους, επειδή πλέον η αγοραστική κίνηση έχει μειωθεί δραστικά λόγω της κρίσης, τώρα προτιμούν να αναβάλλουν τις προγραμματισμένες ατομικές εκθέσεις τους μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Η ανακοπή της εκθεσιακής πολιτικής στις γκαλερί όμως είναι μία παράμετρος με ίσως λιγότερες συνέπειες σε σχέση με εκείνες που ενδέχεται να έχει η εφαρμογή του περιουσιολογίου εν γένει στις εκθέσεις. «Οι περισσότερες περιοδικές εκθέσεις για να υλοποιηθούν χρειάζονται έργα από ιδιωτικές συλλογές τα οποία είθισται να ασφαλίζονται σε τιμές πολλαπλάσιες της αξίας τους, ώστε να είναι καλυμμένος ο ιδιώτης σε περίπτωση ζημίας. Ποιος θα ξαναδανείσει έργο του σε μουσείο, όταν θα ξέρει ότι η Εφορία θα χρησιμοποιήσει το ασφαλιστήριο ως τεκμήριο;» είναι το ερώτημα που θέτει ο Πέτρος Βέργος.