Στην εντατική η Συνθήκη του Σένγκεν

Κάπου στο Νοτιοανατολικό Λουξεμβούργο, στο σημείο όπου συναντώνται τα σύνορα της χώρας με εκείνα της Γαλλίας και της Γερμανίας, υπάρχει ένα χωριό το όνομα του οποίου θα αγνοούσαν σίγουρα οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αν δεν είχε υπογραφεί εκεί, το 1985, μια διάσημη συνθήκη – η Συνθήκη του Σένγκεν. Μόλις πέντε κράτη έβαλαν αρχικά την υπογραφή τους: Βέλγιο, Γερμανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία. Σταδιακά όμως η συμφωνία επεκτάθηκε φτάνοντας να προσφέρει σε 400 εκατομμύρια Ευρωπαίους από 26 διαφορετικές χώρες, ανάμεσά τους και τέσσερις που δεν είναι κράτη-μέλη της ΕΕ, μια από τις τέσσερις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές ελευθερίες που θέσπιζε η Συνθήκη της Ρώμης ήδη από το 1957 – την ελεύθερη διακίνηση των προσώπων, χωρίς ελέγχους, χωρίς διαβατήρια, μέσα στο κοινό ευρωπαϊκό «σπίτι».

Αλλά η ζώνη Σένγκεν, το σύστημα Σένγκεν, βρίσκεται επί του παρόντος «σε ημι-κωματώδη κατάσταση»: το ομολόγησε προ ημερών ο ίδιος ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Το κύμα των προσφύγων από τη Συρία, οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, η αποκάλυψη πως τουλάχιστον δύο από τους τζιχαντιστές που χτύπησαν τη γαλλική πρωτεύουσα στις 13 Νοεμβρίου μεταμφιέστηκαν ύπουλα σε πρόσφυγες προκειμένου να εισέλθουν στην Ευρώπη, οι κορόνες των απανταχού εθνολαϊκιστών, οι πιέσεις της κοινής γνώμης, η αδυναμία της Ευρώπης να εγκαθιδρύσει ένα αποτελεσματικό σύστημα αλληλεγγύης και ένα αποτελεσματικό σύστημα ασφαλείας – όλα αυτά είχαν και εξακολουθούν να φέρνουν ως αποτέλεσμα ολοένα και περισσότερα σύνορα, φράχτες και τείχη εκεί όπου πριν δεν υπήρχαν.

Ο κίνδυνος. Οι προειδοποιήσεις πέφτουν βροχή. Η ΕΕ κινδυνεύει να έχει την ίδια μοίρα με τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία αν δεν ανακτήσει τον έλεγχο των συνόρων της και δεν σταματήσει τη μαζική εισροή προσφύγων, προειδοποίησε χθες ο Μαρκ Ρούτε, ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας, της χώρας που αναλαμβάνει την προεδρία της ΕΕ τον Ιανουάριο. «Οπως όλοι γνωρίζουμε από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, οι μεγάλες αυτοκρατορίες καταρρέουν αν τα σύνορά τους δεν είναι καλά προστατευμένα» επεσήμανε. «Η ΕΕ πρέπει να πει πως δεν μπορεί να υποδέχεται πλέον τόσους πρόσφυγες, δεν είναι εφικτό. Ο έλεγχος των εξωτερικών συνόρων της είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της. Αν δεν το πράξουμε, τότε οι λαοί θα πουν: “αρκεί με την Ευρώπη!”» προειδοποίησε την Τετάρτη ο γάλλος πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς. Στον ευρωπαϊκό Τύπο δημοσιεύονται ήδη συχνά – πυκνά σενάρια επί χάρτου για το μέλλον της ζώνης Σένγκεν: οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» περιελάμβαναν χθες στα πιθανά σενάρια από την εκδίωξη της Ελλάδας, «αχιλλείου πτέρνας της Σένγκεν», μέχρι την επιστροφή της Σένγκεν στις μίνι ζώνες που είχαν προηγηθεί – όλες στον ευρωπαϊκό Βορρά.

«Το πρόβλημα με τη Σένγκεν είναι πως μέσα σε μερικές εβδομάδες έχασε το μεγαλύτερο ατού της – την εμπιστοσύνη του πληθυσμού» επεσήμαινε στην ίδια εφημερίδα ο Βόλφγκανγκ Μίνχαου. Για τον Μίνχαου, υπάρχουν, επί της αρχής δύο πιθανές λύσεις. Η μια είναι η «επιδιόρθωση της Σένγκεν». Και η άλλη, η επιστροφή στα εθνικά σύνορα. «Η πρώτη θα ήταν οικονομικά αποδοτική, αλλά πολιτικά δύσκολη. Η δεύτερη είναι πολιτικά πιο εύκολη, αλλά εξαιρετικά επώδυνη οικονομικά, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα». Πεπεισμένος πως οι Ευρωπαίοι είναι ανίκανοι να κάνουν οτιδήποτε άλλο πέραν μιας «τσαπατσούλικης επιδιόρθωσης» της Σένγκεν και δεδομένου πως ένα από τα πιο σημαντικά κοινά αγαθά που μπορεί να προσφέρει η ΕΕ στους πολίτες της είναι η εσωτερική ασφάλεια, ο Μίνχαου κατέληγε υπέρ της επιστροφής στα εθνικά σύνορα.

«Μην τη σκοτώνετε!». Στον αντίποδα, ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν Ζακ Ντελόρ. «Μη σκοτώνετε τη Σένγκεν!» ήταν ο τίτλος άρθρου που συνυπέγραψε προ ημερών με τον πορτογάλο πρώην επίτροπο Αντόνιο Βιτορίνο. Εξ ορισμού, υπενθύμισε, η Σένγκεν δεν είναι η κατάργηση των συνόρων αλλά μόνο η μετατοπισή τους. Ενα κράτος χωρίς σύνορα, μια ένωση χωρίς σύνορα είναι καταδικασμένα. Οι Ευρωπαίοι ξεχνούν συχνά πως η πλειονότητα των 141 άρθρων της συνθήκης εφαρμογής της Σένγκεν αφορούν την οργάνωση της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας ανάμεσα στις εθνικές Αρχές. Ξεχνούν επίσης πως «κανείς δεν πρέπει να αγνοεί την αποστολή της περιφρούρησης των κοινών μας συνόρων». Σένγκεν δεν σημαίνει μόνο περισσότερη ελευθερία, σημαίνει και περισσότερη ασφάλεια, αποτελεί στην πραγματικότητα «την προϋπόθεση της ασφάλειάς μας: για να νικήσουμε την τρομοκρατία, εν τη ενώσει η ισχύς – η διχόνοια φέρνει αδυναμία». Παραμονή της κρίσιμης συνόδου της ΕΕ με την Τουρκία για την αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών, με την απειλή της τρομοκρατίας να πλανάται πάντα πάνω από το ευρωπαϊκό μας «σπίτι», ο επονομαζόμενος και «σοφός οραματιστής της Ευρώπης» είπε όσα έπρεπε να ειπωθούν.  

Επιστροφή στα συρματοπλέγματα
Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία, Σουηδία έχουν επαναφέρει ελέγχους στα σύνορά τους. Και εκείνη η πρωτοβουλία για την οποία τόσο κατακεραυνώθηκε ο ούγγρος εθνολαϊκιστής πρόεδρος Βίκτορ Ορμπάν κοντεύει να γίνει κοινή πρακτική. Η Σλοβενία ξετυλίγει συρματοπλέγματα στα σύνορά της με την Κροατία, η Αυστρία κατά μήκος των συνόρων της με τη Σλοβενία (και οι δύο αυτές χώρες βρίσκονται εντός Σένγκεν), Κροατία, Σερβία και ΠΓΔΜ (χώρες εκτός Σένγκεν) βάλθηκαν τις τελευταίες ημέρες να «φιλτράρουν» τους μετανάστες, επιτρέποντας τη διέλευση μόνο σε Σύρους, Ιρακινούς και Αφγανούς.