«Με έχουν πει μεγαλοφυΐα, με έχουν πει και τσαρλατάνο»

Ο Γιαν Φαμπρ για ακόμη μια φορά κάνει εκείνο που ξέρει καλύτερα από κάθε άλλον. Προκαλεί και μάλιστα εις διπλούν. Τοποθετεί μέσα στον καθεδρικό ναό της γενέτειράς του Αμβέρσας το μπρούντζινο ομοίωμά του με έναν τεράστιο σταυρό μετά βίας να ισορροπεί στο δεξί του χέρι, ενώ εκείνος κοιτάζει προς τα αριστουργήματα του Ρούμπενς που κοσμούν τον ναό- μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.

Συναντήσαμε τον φλαμανδό και διεθνώς καταξιωμένο εικαστικό (αλλά και χορογράφο, περφόρμερ και σκηνοθέτη) λίγες ώρες πριν από την επίσημη παρουσίαση του έργου «Ο άνθρωπος που φέρει τον σταυρό», λίγες μόλις ημέρες μετά τα γεγονότα στο Παρίσι και ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη μια έκθεση-αναδρομή στη δραστήρια γκαλερί Ντεβίρ. «Οταν συνάντησα τον ιερέα ήταν πολύ ανοιχτός να βάλει σύγχρονη τέχνη στον ναό. Είναι πολύ θαρραλέα πράξη εκ μέρους της εκκλησίας» σχολιάζει ο γνώριμος στο ελληνικό κοινό καλλιτέχνης, ο οποίος μόλις τον Οκτώβριο έφερε στη Θεσσαλονίκη την 24ωρης διάρκειας παράστασή του «Ορος Ολυμπος». «Ο ιερέας υποστηρίζει πως ο ναός δεν απευθύνεται μόνο στους καθολικούς, αλλά ότι είναι ένας τόπος συνάντησης για τους ανθρώπους που ανήκουν σε οποιαδήποτε θρησκεία, ένας τόπος διαλόγου και περισυλλογής» συνεχίζει ο 58χρονος καλλιτέχνης για το έργο που έχει παραχωρηθεί από ιδιωτική συλλογή στον καθεδρικό ναό για 20 χρόνια.

Στο χέρι του όμως κρατά τον σταυρό, δεν κρατά για παράδειγμα την ημισέληνο.

Ο καθολικός σταυρός πριν γίνει το σύμβολο του χριστιανισμού συμβόλιζε το δέντρο της ζωής. Στον καθεδρικό υπάρχει μια εικόνα όπου ο σταυρός είναι ζωγραφισμένος με πράσινο χρώμα, για αυτόν ακριβώς τον λόγο και στα έργα μου ήδη από την αρχή της δεκαετίας του ’70 θα δείτε τον σταυρό με την ίδια έννοια, ως σύμβολο ζωτικότητας.

Πιστεύετε στον Θεό;

Δεν πηγαίνω στην εκκλησία. Η μητέρα μου μού έλεγε πολλές ιστορίες από τη Βίβλο, αλλά δεν πηγαίναμε στη λειτουργία επειδή ο πατέρας μου ήταν κομμουνιστής. Αυτό το έργο μιλάει για την αμφιβολία που έχουμε ως άνθρωποι: να πιστέψουμε, να μην πιστέψουμε; Οι εξτρεμιστές που αιματοκύλησαν το Παρίσι δεν αμφιβάλλουν. Οσοι έχουν αμφιβολίες δεν προβαίνουν σε τέτοιες πράξεις. Δεν είμαι θρησκευόμενος, ωστόσο αναλογίζομαι αυτό που είπε ο Χριστός, να στρέψουμε και το άλλο μάγουλο. Μόνο συγχωρώντας μπορούμε να πάμε παρακάτω. Δεν πιστεύω ότι στη βία πρέπει να απαντάμε με βία. Πρέπει να είμαστε θαρραλέοι, να συγχωρούμε και να προωθούμε τον διάλογο.

Εσείς αμφιβάλλετε;

Βεβαίως. Εχω αμφιβολίες, ψάχνω, σκάβω μέσα μου, προσπαθώ να κάνω πνευματική δουλειά με τον εαυτό μου.

«Ο άνθρωπος που φέρει τον σταυρό» βρίσκεται απέναντι από τις δημιουργίες του Ρούμπενς. Τολμάτε να συγκριθείτε;

Εκείνοι είναι μεγάλοι δάσκαλοι κι εγώ ένας νάνος γεννημένος σε μια χώρα γιγάντων.

Πρόσφατα ήλθατε στην Ελλάδα, σε μια χώρα όπου ο κόσμος ψάχνει φαγητό στα σκουπίδια, καθημερινά χιλιάδες πρόσφυγες αναζητούν διέξοδο στην Ευρώπη. Ποια ήταν η δική σας αίσθηση;

Στην Ελλάδα συμβαίνει ό,τι και στη χώρα μου και σε όλη την Ευρώπη. Κι εγώ ως νέος καλλιτέχνης έψαχνα στα σκουπίδια στις επτά το πρωί να βρω αντικείμενα που να με εμπνεύσουν, όχι για να φάω. Πρέπει να είμαστε δυνατοί και γενναιόδωροι προς τους πρόσφυγες. Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από την κατάσταση, ούτε μπορούμε να τους απαγορεύσουμε την είσοδο στη χώρα, γι’ αυτό πρέπει να  αντιμετωπίσουμε την κατάσταση.

Πού οφείλεται η κρίση;

Στο ότι σταματήσαμε να καταλαβαίνουμε ότι για να πάμε παρακάτω πρέπει να ανανεωθούμε. Είναι πνευματική η κρίση. Πρέπει να ανανεωθούμε για να είμαστε ανταγωνιστικοί. Τώρα πάμε προς τα πίσω, αλλά έτσι συμβαίνει σε περιόδους κρίσης. Πρέπει να ξαναπάμε μπροστά.

Πώς θα επιτευχθεί αυτό;

Με διάλογο, με το να είμαστε ανοικτοί, με το να σκεφτόμαστε, με το να βρίσκουμε μαζί λύσεις και όχι απλώς να λέμε στον άλλον είσαι ο κακός. Δεν βοηθά να λέτε εσείς οι Γερμανοί είναι κακοί και οι Γερμανοί να λένε οι Ελληνες είναι κακοί. Πρέπει να συνεργαστείτε.

Την ώρα που το εντυπωσιακό μπρούντζινο γλυπτό τού Γιαν Φαμπρ βρήκε τη θέση του στον καθεδρικό της Αμβέρσας, σε μια κωμόπολη μιάμιση ώρα μακριά από την Αμβέρσα, σε ένα παλιό εργοστάσιο ταπητουργίας που έχει μετατραπεί σε μια εξαιρετικής αισθητικής γκαλερί, μπορεί να δει κάποιος μια επιλογή έργων των τελευταίων 30 χρόνων του Γιαν Φαμπρ επ’ αφορμή της 30ετούς συνεργασίας του γκαλερίστα – συνταξιούχου ταπητοβιομηχάνου Mαρκ Ντεβίρ και του καλλιτέχνη.

Στο κέντρο δεσπόζουν γλυπτά από μάρμαρο ή σιλικόνη – η τελευταία λέξη στη δουλειά του Γιαν Φαμπρ – τα οποία απεικονίζουν το μυαλό τρυπημένο από βέλη σαν να ήταν καρδιά.

Τριάντα χρόνια καριέρας σε επτά δωμάτια. Ποια είναι η αίσθησή σας;

Οτι είμαι έμβρυο.

Μετανιώνετε;

Ποτέ. Είμαι ένα λάθος εκ γενετής.

Εχετε δημιουργήσει το αριστούργημά σας;

Δεν ξέρω. Κάποιες φορές ο κόσμος λέει ότι έχω φτιάξει ένα αριστούργημα και ότι είμαι μεγαλοφυΐα κι άλλες φορές ότι είμαι τσαρλατάνος. Νομίζω το καλύτερό μου δεν θα το υλοποιήσω ποτέ.