«Στα 14 μου κρυφάκουγα τον Πάρκερ»

Οπως συμβαίνει με αρκετούς τζαζ μουσικούς της γενιάς του, συστημένους στο ευρύ κοινό όταν το είδος τους ανοιγόταν πια ποικιλοτρόπως, ο Γκάρι Μπαρτζ ανατράφηκε σε ένα περιβάλλον χωρίς σπάνη σε βινύλια ή ραδιόφωνα. Πολλά ακούσματα τα πήρε στη γενέτειρα Βαλτιμόρη από έναν θείο του που ντυνόταν στην πένα και εκτός από ιστορίες με σαξοφωνίστες είχε και ισάριθμους δίσκους. Σε αρκετά τζαμαρίσματα βρέθηκε είτε συνοδεία του πατέρα του είτε κρυφά: κάποιες μέρες του 1955, 14χρονος τότε, τις πέρασε στημένος έξω από τις συναυλίες του Τσάρλι Πάρκερ, μπας και γευτεί λίγο από τον απαγορευμένο για την ηλικία του καρπό. «Ακουγα Πάρκερ, Νατ Κινγκ Κόουλ, Ντίνα Ουάσιγκτον, η μουσική όμως δεν είχε όνομα, ήταν απλά σπουδαία» λέει ο αμερικανός άλτο σαξοφωνίστας. «Ούτε είπα ότι ήθελα να γίνω τζαζ μουσικός. Ηθελα να γίνω μουσικός. Η λέξη τζαζ δεν μου λέει τίποτα, όπως δεν έλεγε και σε πολλούς μεγάλους. Είναι μια λέξη για μπίζνες».

Εκείνος σκεφτόταν αλλιώς. Επειτα από κάποιες εμφανίσεις σε ψυχωφελή νεοϋορκέζικα κλαμπ και ένα πέρασμα από το Julliard School, στις αρχές του ’60, έγινε μέλος του Jazz Workshop του Τσαρλς Μίνγκους. Ενα βράδυ στη Βαλτιμόρη, κλήθηκε να αντικαταστήσει τον σαξοφωνίστα τού Αρτ Μπλέικι. Και αυτές ήταν οι πρώτες συνεργασίες σε έναν κατάλογο με ονόματα όπως Μάιλς Ντέιβις, Τζιν Αμονς ή Μακόι Τάινερ. Σύντομα, το παίξιμό του αποδεικνυόταν τόσο ανάλαφρο και στυλάτο όσο και γήινο ή κοσμοπολίτικο: ενώ στο «Members Don’t Git Weary» του Μαξ Ρόουτς έκανε συνθέσεις όπως το «Effi» να ακούγονται σαν τα γλυκόλογα κάποιου ομώνυμου κοριτσιού, στο «Juju Street Songs» ενσωμάτωνε επιρροές από Μέση Ανατολή, Αφρική ή Καραϊβική. Αυτό που δεν συμπαθούσε ήταν ο αυτοσχεδιασμός. «Μελετώ πενήντα χρόνια, ξέρω όλα όσα πρόκειται να παίξω, η μόνη στιγμή λοιπόν που αυτοσχεδιάζω είναι όταν κάνω λάθος» εξηγεί σήμερα. «Θεωρώ τον εαυτό μου συνθέτη. Ακόμα και μια μαϊμού μπορεί να αυτοσχεδιάσει».

ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΩΔΕΙΑ. Παράξενες απόψεις για έναν πρωταγωνιστή της μετα-μπίμποπ εποχής, που ωστόσο δεν αναιρούν τη σημασία των αυθόρμητων μουσικών ανταλλαγών. Συγκρίνοντας λ.χ. την αξία των χρόνων στο Julliard με εκείνων στο πλευρό του Μάιλς Ντέιβις, τονίζει την τάση του τρομπετίστα να συνδυάζει αρετές διαφόρων γενεών: «Κάθε μεγάλη μπάντα έχει ένα μείγμα μεγαλύτερων και νεότερων, ώστε οι μεν να φέρνουν ενέργεια και ιδέες και οι δε εμπειρία και γνώση». Ούτε τον πειράζει που η σύγχρονη τζαζ μπήκε σε σχολές. «Το κακό είναι ότι δεν υπάρχουν μπάντες για τους νέους» πιστεύει ο Αμερικανός. «Τώρα έχεις ομάδες μουσικών και ακροατές που έρχονται να ακούσουν είτε μια πρόβα είτε ένα τζαμάρισμα. Γιατί αν δεις να παίζουν από παρτιτούρες, σημαίνει ότι δεν κατέχουν τη μουσική και άρα πρόκειται για πρόβα. Αν παίζουν ό,τι παίζουν όλοι, πρόκειται για τζαμάρισμα».

Ισως πάλι να ανήκει σε εκείνο το είδος μουσικών που εκτός από τα αφτιά τους έχουν και το μυαλό τους ανοιχτό σε όσα συμβαίνουν έξω από τα στούντιο. Οι πρόσφατες αναταραχές στη Βαλτιμόρη που πυροδοτήθηκαν από την αστυνομική βία κατά των μαύρων μόνο αδιάφορο δεν τον άφησαν. «Αν και σιχαίνομαι τον διαχωρισμό με βάση το χρώμα, νομίζω ότι οι περισσότεροι λευκοί, με την αστυνομία να έχει το μεγαλύτερο πρόβλημα, ενοχλούνται που έχουμε μαύρο πρόεδρο – παρότι η σκλαβιά έχει υποτίθεται εξαλειφθεί» παρατηρεί πικρά. Σχολιάζοντας το Προσφυγικό λέει ότι «είναι λυπηρό, ταξιδεύοντας αυτές τις μέρες στην Ευρώπη, να βλέπεις πόσο άσχημα συμπεριφέρονται οι άνθρωποι». Ψηλαφίζοντας, τέλος, μια μακρά καλλιτεχνική διαδρομή με πιο πρόσφατη στάση την επετειακή τουρνέ για τα 75α γενέθλιά του, σχεδόν βγάζει τον εαυτό του από το κάδρο. «Είναι η πρώτη μεγάλη περιοδεία που κάνουμε εδώ και καιρό» λέει. «Η μουσική όμως είναι η σπουδαία. Σπουδαιότερη από μένα και από οποιονδήποτε».

info
Half Note Jazz Club, Τριβωνιανού 17, 13-16/11, τηλ. 210-9213.310. Είσοδος: 20 – 30 ευρώ