Εσείς σε ποια ταράτσα θα κάνατε πάρτι;

Ο Λαβύρινθος της Κυψέλης

Δροσοπούλου και Τενέδου γωνία. Στο κέντρο του περιφραγμένου οικοπέδου ξεπροβάλλει ένα αλλόκοτο μηχανικό φυτό ανάμεσα στα αληθινά. Ενας άνδρας με μακριά καμπαρντίνα κινείται ρυθμικά γύρω από την εγκατάσταση ενώ δεκάδες περαστικοί περιεργάζονται τη σκηνή ακουμπισμένοι πίσω από τον φράκτη. Η περφόρμανς αυτή ήταν κομμάτι του «Λαβυρίνθου της Κυψέλης». Πρόκειται για ένα εφήμερο καλλιτεχνικό πρότζεκτ που στήθηκε στους δρόμους μιας από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αθήνας. Σκοπός του εγχειρήματος που ολοκληρώθηκε την περασμένη εβδομάδα ήταν τα έργα τέχνης να μεταμορφώσουν το αστικό τοπίο της Κυψέλης.

Γι’ αυτό και οκτώ καλλιτέχνες έστησαν τις δουλειές τους σε άδεια οικόπεδα, μαγαζιά, ταράτσες και υπόγεια, γεμίζοντας τους χώρους με εικαστικές εγκαταστάσεις, χορογραφίες και αυτοσχέδιες ορχηστικές περφόρμανς. «Η ιδέα υπήρξε λόγω της δικιάς μας ανάγκης να δούμε ως καλλιτέχνες ένα τόσο επιβαρημένο σημείο της Αθήνας από το Μεταναστευτικό, τη χρήση των κλειστών χώρων από ανθρώπους που προσπαθούν να βρουν να μείνουν, καμιά φορά χωρίς ηλεκτροδότηση ή νερό. Θέλαμε να δείξουμε ότι μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον δημιουργεί ο κάθε καλλιτέχνης τη δική του έκφραση και δίνει το στίγμα του σε αυτή την περιοχή» τονίζει ο Γεράσιμος Αβλάμης, εικαστικός και ιδιοκτήτης του πειραματικού χώρου τέχνης bhive που έγινε το επίκεντρο των δράσεων.

Ο ίδιος μαζί με τον Γιάννη Αντωνίου και τον Σταύρο Αποστολάτο είχαν την επιμέλεια του event, έστησαν συνολικά επτά σημεία τέχνης και κάλεσαν τα μέλη της κοινότητας της Κυψέλης να εμπλακούν στα καλλιτεχνικά δρώμενα, δημιουργώντας έτσι έναν πόλο έλξης σε κάθε τετράγωνο της περιοχής. «Ολα έγιναν εξαιτίας μιας ανάγκης δικιάς μας να επαναοικειοποιηθούμε τον δημόσιο χώρο και να δείξουμε την τέχνη μας σε ανθρώπους που δεν είναι μέσα στα στενά πλαίσια του κόσμου που πηγαίνει σε εκθεσιακούς χώρους. Είναι απλοί άνθρωποι που βγαίνουν στα μπαλκόνια τους και βλέπουν κάτι που συμβαίνει στη διπλανή τους πόρτα» αναφέρει ο Γεράσιμος.

Αν και αντιλαμβάνεται τη δυσκολία τού να αλλάξει ξαφνικά η γενικότερη κατάσταση στην περιοχή μέσα από τη μεμονωμένη δράση του «Λαβυρίνθου», αισθάνεται πως το πρώτο βήμα προς τη θετική κατεύθυνση έγινε. «Μέσα σε αυτόν τον ένα, ενάμιση μήνα, οι κάτοικοι είδαν ανθρώπους να κινούνται για έναν διαφορετικό λόγο στη γειτονιά τους. Προέκυψαν γνωριμίες με ανθρώπους που έμεναν δίπλα δίπλα κι επειδή έβγαιναν στα μπαλκόνια τους και κοίταζαν τα πράγματα γνωρίστηκαν κιόλας. Σίγουρα κάποιοι από αυτούς μπορεί τον επόμενο μήνα να έχουν μεταναστεύσει, να έχουν φύγει από τα σπίτια τους και να έχουν πάει να ζήσουν σε μια άλλη περιοχή ή να το έχουν ξεχάσει, αλλά αυτό που νομίζω ότι γίνεται είναι ότι αφήνεις έναν μικρό σπόρο και σιγά σιγά αυτός φυτρώνει» παρατηρεί.  

Ισως γι’ αυτό και από την πρώτη στιγμή, ο «Λαβύρινθος» απευθύνθηκε τόσο στους Ελληνες όσο και στους αλλοδαπούς της περιοχής. «Σε συνεργασία με τον χώρο Βαβέλ που προσφέρει στήριξη ιατρική, ψυχολογική και οτιδήποτε χρειάζονται οι άνθρωποι που έρχονται από ξένη χώρα, μεταφράσαμε τα δελτία Τύπου στα αραβικά, φαρσί, αγγλικά, γαλλικά και τα δώσαμε σε ανθρώπους που είχαν τα μαγαζιά τους στις περιοχές και ήταν από τον αραβικό κόσμο, την Αφρική, ώστε να έρθουν κι αυτοί μαζί μας. Στην αρχή υπήρχε μια δυσπιστία γιατί δεν καταλάβαιναν τι κάνουμε. Ωστόσο, σταμάταγαν αρκετοί στον δρόμο και τους άρεσε να επεξεργάζονται όλο το πρότζεκτ. Δυσκολεύονταν βέβαια να μπουν σε κλειστό χώρο. Τους άρεσαν περισσότερο τα έργα στον δημόσιο χώρο γιατί ένιωθαν ότι μπορούν ανά πάσα ώρα και στιγμή να το δουν, να φύγουν, να ξανάρθουν»  τονίζει.

Με το κλείσιμο του πρότζεκτ, προέκυψε ο στόχος να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς στο μέλλον για παρόμοιες δραστηριότητες που ενδεχομένως θα αναπτυχθούν σε διαφορετικές γειτονιές της πρωτεύουσας. «Ενα από τα ενδιαφέροντά μας ήταν να δημιουργήσουμε μια καταγραφή. Οταν τέλειωσε το έργο το καταγράψαμε και θέλουμε να το λειτουργήσουμε σαν εγχειρίδιο. Να πούμε τις δυσκολίες που παρουσιάστηκαν, τι τελικά ήταν διαφορετικό από αυτό που είχαμε φανταστεί αλλά στην τελική μπορούμε να δείξουμε πράγματα για να ξαναγίνει αυτό στην ίδια περιοχή ή σε μια άλλη περιοχή της Αθήνας ή και της ίδιας της Ελλάδας ή του κόσμου ολόκληρου» υπογραμμίζει ο εικαστικός.

Αιγάλεω Σίτι

Την περιγραφή της τοπικής πολυπολιτισμικής κοινωνίας του Αιγάλεω μέσω της τέχνης επιχείρησε να κάνει το πρότζεκτ έρευνας και συνεργασίας «Αιγάλεω Σίτι» που παρουσίασε ο ανεξάρτητος οργανισμός σύγχρονης τέχνης locus Athens πέρυσι τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Για τις ανάγκες της δράσης που δανείστηκε το όνομά της από τη διάσημη φράση που αποδίδεται στον Γιώργο Ζαμπέτα συνεργάστηκαν ετερόκλητες ομάδες της περιοχής, η καθεμία εκ των οποίων ανέλαβε την εκπόνηση μοναδικού έργου. Εγχείρημα που συνάδει με τον χαρακτήρα του ίδιου του προαστίου, μιας και προέκυψε ως αστική δομή μέσα από τη μετοίκηση πληθυσμών διαφορετικών προελεύσεων. Αν και φαινομενικά τα παράλληλα προγράμματα ήταν διαφορετικού χαρακτήρα συμπλήρωναν το ένα το άλλο στο πλαίσιο μιας αποσπασματικής λογικής που είχε το γενικότερο πρότζεκτ, αναδεικνύοντας έτσι τις πολλές πλευρές της ίδιας πόλης.

Οι επιμελήτριες της πρωτοβουλίας Ολγα Χατζηδάκη και Μαρία – Θάλεια Καρρά ετοίμασαν ξενάγηση από την Ιερά Οδό έως τις σύγχρονες γειτονιές της πόλης με τη συνδρομή μιας αρχαιολόγου την ώρα που πολιτιστικοί σύλλογοι της περιοχής οργάνωσαν εργαστήρια τέχνης που συνδύασαν την παράδοση και την τεχνολογία. Παράλληλα, μια ομάδα αρχιτεκτόνων ετοίμασε μια πρόταση για την ανάπλαση σημείων του δημόσιου χώρου της πόλης, όπως είναι οι εργατικές κατοικίες. Το πρότζεκτ ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία μιας ταινίας μικρού μήκους που αφηγείται μια ιστορία για το Αιγάλεω. Μιας και το υλικό που συγκεντρώθηκε ύστερα από πολύμηνη έρευνα και ανταλλαγή πληροφοριών με εκπροσώπους της τοπικής κοινωνίας όπως ήταν οι σύλλογοι, τα μουσεία, οι εκπαιδευτικοί και οι καλλιτέχνες δεν αξιοποιήθηκε ολόκληρο στην πρώτη φάση του πρότζεκτ, η locus Athens σκοπεύει να λανσάρει και δεύτερο μέρος την άνοιξη του 2016.

Το «πονηρό» Χαλάνδρι

Σε «Πονηρή Γη» μεταμορφώνει το Χαλάνδρι για περίπου δέκα ημέρες τον χρόνο το φεστιβάλ Terra Furba. Στην καρδιά των εκδηλώσεων βρίσκονται οι εμπορικοί χώροι της περιοχής που αλλάζουν χρήση και αποκτούν καλλιτεχνική υπόσταση. Ετσι, εικαστικές εκθέσεις, dj sets, παραστάσεις stand up comedy και ζωντανές εμφανίσεις τραγουδιστών φιλοξενούνται σε παγωτατζίδικα, γραφεία τελετών, κομμωτήρια, φαρμακεία και sex shop. «Με τον συνεργάτη μου που έχουμε το Spiti Cocktail Bar, μιας και είμαστε Χαλανδραίοι και ζούμε μια κανονικότητα της γειτονιάς, αποφασίσαμε να κάνουμε μια φάση απλή,
να ενεργοποιηθεί ο κόσμος, να αλλάξει η διάθεσή του
και να δει ότι συμβαίνουν πράγματα στην περιοχή» αναφέρει ο ιθύνων νους του φεστιβάλ Δημήτρης Παπαϊωάννου.

Στην παρθενική του εμφάνιση το Φεστιβάλ, τον Ιούνιο του 2014, στο πρόγραμμά του είχαν συμπεριληφθεί επιλεγμένοι χώροι ώστε να δοκιμαστούν τα καλλιτεχνικά πλαίσια της διοργάνωσης. Η θετική ανταπόκριση, ωστόσο, από την τοπική κοινωνία και τους επισκέπτες του Χαλανδρίου ανάγκασαν φέτος τον Δημήτρη Παπαϊωάννου να πολλαπλασιάσει τους χώρους στους οποίους φιλοξενήθηκαν οι εκδηλώσεις το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου. Σκοπός του είναι κάθε χρόνο να εντάσσει ολοένα και πιο διαφορετικά καταστήματα στο πρόγραμμα του Τerra Furba με δωρεάν πάντα είσοδο για το κοινό.

Η Θεσσαλονίκη αλλιώς

Η ιδέα να εορτασθούν τα 20 χρόνια λειτουργίας του free press Parallaxi με εναλλακτικό τρόπο το καλοκαίρι του 2010 έγινε η αφορμή για να αποκτήσει η Θεσσαλονίκη τη δική της δράση, που έκτοτε παρεμβαίνει με δημιουργικό τρόπο στην καθημερινότητα της πόλης. Η ομάδα Η Θεσσαλονίκη Αλλιώς μέσω της σύμπραξης με θεσμικούς φορείς της Βόρειας Ελλάδας, καλλιτεχνικά σχήματα, ιδιωτικές πρωτοβουλίες και εθελοντικές οργανώσεις καταθέτει προτάσεις αξιοποίησης του δημόσιου χώρου από τους ίδιους τους πολίτες, αναλαμβάνει έργα που στοχεύουν στη βελτίωση του περιβάλλοντος και στην ανάδειξη του πολιτισμού της συμπρωτεύουσας. Κοινό στοιχείο όλων των δράσεων είναι το γεγονός πως αφήνουν κάθε φορά πίσω τους υποδομές και νέους θεσμούς που μπορεί να αξιοποιήσει η πόλη στο μέλλον. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά πρότζεκτ που επιμελούνται είναι η εβδομάδα design «Made in Thessaloniki» που κάθε χρόνο αναδεικνύει τις νέες δημιουργικές δυνάμεις της Θεσσαλονίκης μέσα από την αισθητική μεταμόρφωση δημόσιων χώρων.