Το Νομπέλ των φτωχών

Το φετινό Νομπέλ Ιατρικής – Φυσιολογίας είναι εξαιρετικό και ιδιαίτερο. Δύο βασικά χαρακτηριστικά το διαφοροποιούν από τα ελιτίστικα βραβεία που δόθηκαν μέχρι σήμερα. Το πρώτο είναι ότι οι ανακαλύψεις που βραβεύτηκαν εφαρμόζονται ήδη και σώζουν καθημερινά εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές. Το δεύτερο είναι ότι αφορούν τη ζωή ανθρώπων στον Τρίτο Κόσμο. Φτωχούς οι οποίοι δεν έχουν πρόσβαση σε θεραπείες και πεθαίνουν ή μένουν ανάπηροι από το τσίμπημα ενός μολυσμένου εντόμου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γεώργιος Παπανικολάου δεν πήρε Νομπέλ Ιατρικής, αν και ήταν δύο φορές προτεινόμενος. Και ας έχει σώσει με τη μέθοδο του τεστ Παπ εκατομμύρια γυναίκες. Τα συγκεκριμένα βραβεία μέχρι σήμερα είχαν χαρακτήρα χλιδής και διέκριναν σπουδαίες επιστημονικές ανακαλύψεις, κάποιες από τις οποίες όμως δεν έχουν καμία πρακτική εφαρμογή. Για παράδειγμα, το 2014 το Νομπέλ δόθηκε στην ανακάλυψη για το «GPS του εγκεφάλου», δηλαδή για τον τρόπο που προσανατολιζόμαστε. Το 2011 απονεμήθηκε για τις ανακαλύψεις «σχετικά με την ενεργοποίηση της έμφυτης ανοσίας».

Ανακαλύψεις δηλαδή που δεν είχαν καμία γειτνίαση με τον αρχικό στόχο των βραβείων. Από το 1901, όταν και ξεκίνησε ο θεσμός, τα βραβεία δίνονταν με γνώμονα την αντιμετώπιση ασθενειών όπως η ελονοσία, η φυματίωση, για εμβόλια, με αποκορύφωμα την ανακάλυψη της πενικιλίνης το 1945 (σερ Αλεξάντερ Φλέμινγκ, Ερνστ Μπόρις Κάιν, σερ Χάουαρντ Γουόλτερ Φλόρεϊ). Και το 1952 (Σέλμαν Εϊμπραχαμ Γουόκσμαν) για την ανακάλυψη της στρεπτομυκίνης, του πρώτου αποτελεσματικού φαρμάκου κατά της φυματίωσης.

Οπως τόνισε και μέλος της φετινής επιτροπής αξιολόγησης κατά την παρουσίαση του βραβείου, «η ανακάλυψη που βραβεύουμε μπορεί να βοηθήσει στην εξάλειψη ασθενειών που προσβάλλουν 3,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους». Το μισό βραβείο Νομπέλ (από 213.000 ευρώ) μοιράστηκαν για τις ανακαλύψεις τους στις νεότερες θεραπείες έναντι της λοίμωξης που προκαλεί παράσιτο των εντέρων οι Γουίλιαμ Κάμπελ και Σατόσι Ομούρα. Το άλλο μισό βραβείο (427.000 ευρώ) έλαβε η κινέζα επιστήμονας Γιούγιου Του για την ανακάλυψη νέας θεραπείας για την ελονοσία. 

Οι ασθένειες που προκαλούνται από τα παράσιτα του εντέρου μαστίζουν την ανθρωπότητα επί χιλιετίες και η αντιμετώπισή τους είναι σημαντική πρόκληση για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Οι παρασιτικές νόσοι και ειδικότερα τα τροπικά νοσήματα πλήττουν κυρίως τους φτωχότερους πληθυσμούς του πλανήτη. Οι φετινοί νικητές ανακάλυψαν τη δραστική ουσία αβερμεκτίνη, η οποία έχει μειώσει δραστικά τη συχνότητα εκδήλωσης της ογκοκέρκωσης (ή τύφλωση των ποταμών, δεύτερη συχνότερη αιτία λοιμώδους τύφλωσης που προκαλείται από τη μαύρη μύγα) και της λεμφικής φιλαρίασης (κοινώς ελεφαντίαση, που προκαλείται από τσίμπημα κουνουπιού) καθώς και την εκδήλωση νέων παρασιτικών ασθενειών.

Η Γιούγιου Του ανακάλυψε την αρτεμισινίνη, ένα φάρμακο το οποίο έχει μειώσει δραστικά τα ποσοστά θνησιμότητας στους ασθενείς που έχουν προσβληθεί από ελονοσία, η οποία μεταδίδεται από μολυσμένα κουνούπια. Η σύγχρονη ιστορία της αρτεμισίνης ξεκινά τη δεκαετία του ’70 στη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ, όταν ο βορειοβιετναμικός στρατός κατασκεύασε ένα δίκτυο τούνελ. Καθώς εκεί συγκεντρωνόταν το νερό της βροχής, τα κουνούπια που μετέδιδαν την ελονοσία αναπαράγονταν στα στάσιμα νερά, με αποτέλεσμα ο στρατός να χάνει περισσότερους στρατιώτες από την ελονοσία παρά από τους βομβαρδισμούς. Αναζητώντας μια λύση, στράφηκε τότε στην Κίνα. Και το 1972, η Γιούγιου Του και η ομάδα της ανακάλυψαν την αρτεμισίνη. Χάρις σ’ αυτήν, η θνησιμότητα της νόσου έχει μειωθεί 50% τα τελευταία δέκα χρόνια και τα άτομα που προσβλήθηκαν έχουν μειωθεί 40%.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι με τις εν λόγω ανακαλύψεις σχεδιάζει να εκριζώσει την τύφλωση των ποταμών σε 31 χώρες στις οποίες η νόσος ενδημεί μέχρι σήμερα. Επίσης, ελπίζει ότι θα καταφέρει να εκριζώσει την ελεφαντίαση σε 61 από τις 81 χώρες στις οποίες υπολογίζεται ότι θα έχει εμφανιστεί έως το 2020.

Γουίλιαμ Κάμπελ 
Είναι 85 ετών και γεννήθηκε στην Ιρλανδία. Ολοκλήρωσε τις βασικές σπουδές του στο Δουβλίνο το 1952 και έλαβε διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στις ΗΠΑ το 1957. 
Από τότε και έως το 1990 εργαζόταν στο Ιδρυμα Θεραπευτικής Ερευνας της φαρμακευτικής εταιρείας Merck. Σήμερα, είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Drew στη Νέα Υόρκη.

Σατόσι Ομούρα
Είναι 80 ετών γεννήθηκε στην Ιαπωνία. Ελαβε διδακτορικό στη φαρμακολογία το 1968 από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο και το 1970 νέο διδακτορικό στη χημεία από το Πανεπιστήμιο Επιστημών του Τόκιο. Διετέλεσε ερευνητής στο Ιδρυμα Κιτασάτο στην Ιαπωνία από το 1965 έως το 1971 και καθηγητής στο ίδιο Πανεπιστήμιο από το 1975 έως το 2007. Εκτοτε κατέχει τη θέση του ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Κιτασάτο.

Γιούγιου Του 
Γεννήθηκε στην Κίνα και είναι 85 ετών. Αποφοίτησε από τη Φαρμακευτική Σχολή του Πανεπιστημίου του Πεκίνου το 1955. Από τότε έως και το 1978 ήταν επίκουρη καθηγήτρια στο Κινεζική Ακαδημία Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής και από το 1979 έως το 1984 αναπληρώτρια καθηγήτρια στην ίδια σχολή. Το 2000 ανέλαβε τη Διεύθυνση Σπουδών ολόκληρης της Ακαδημίας Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής.