Μια εποχή στην Κόλαση

Η ζωή της ακολουθεί όλα τα μεγάλα γεγονότα του 20ού αιώνα: τις εκκαθαρίσεις του Στάλιν, που οδήγησαν πατεράδες στη φυλακή και τους άφησαν εκεί μέχρι τέλους, τη σφαγή 30.000 Εβραίων στο Μπάμπι Γιαρ, έξω από το Κίεβο,  από τους Ναζί, μεταξύ των οποίων ένας καλός  της φίλος, τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που βρήκε μητέρες χωρίς καμία διάθεση να περάσουν τα χρόνια τους ανάμεσα στους δολοφόνους των συζύγων τους. Είναι η ζωή της Σβετλάνα Γκάιερ που πέρασε όλες αυτές τις αναποδιές,στηριγμένη και στην αγάπη της για τις ξένες γλώσσες και τη μετάφραση: στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στη γενέτειρά της στο Κίεβο έγινε μέχρι διερμηνέας στην εταιρεία Γεφυροποιία του Ντόρτμουντ, που είχε πάει για μπίζνες. Γνωρίζοντας ότι οι συμπατριώτες της θα την θεωρούσαν έκτοτε συνεργάτιδα των Γερμανών, αποφάσισε να ακολουθήσει την εταιρεία στη δική της πατρίδα. Συνελήφθη όμως και οδηγήθηκε σε στρατόπεδο εργασίας, απ’ όπου με τα πολλά δραπέτευσε. Κέρδισε μια υποτροφία για το Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ, όπου σπούδασε λογοτεχνία και συγκριτική γλωσσολογία. Παντρεύτηκε έναν Γερμανό και απέκτησαν δύο παιδιά και αρκετά εγγόνια.

ΝΤΟΣΤΟΓΕΦΣΚΙ ΕΠΙ ΠΕΝΤΕ. Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ «Η γυναίκα με τους πέντε ελέφαντες», που προβάλλεται τη Δευτέρα στο Ινστιτούτο Γκαίτε, προέρχεται από το αποχαιρετιστήριο πρότζεκτ της Γκάιερ, η οποία ως καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ, της Καρλσρούης ή απλώς κάποιου σχολείου ενίσχυσε τη θέση των ρωσικών στη Γερμανία: τις νέες μεταφράσεις των πέντε σημαντικότερων και ογκωδέστερων μυθιστορημάτων του Φιόντορ Ντοστογέφσκι. Ο λόγος φυσικά για τα «Εγκλημα και τιμωρία», «Αδελφοί Καραμάζοφ», «Ο έφηβος», «Ο ηλίθιος», «Οι δαιμονισμένοι» που, ούτε λίγο ούτε πολύ, της πήραν είκοσι χρόνια ώσπου να ολοκληρωθούν το 2007. Η ταινία του Βαντίμ Γεντρέικο ωστόσο, μια γερμανοελβετική παραγωγή του 2009, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο ταξίδι που πραγματοποίησε η Σβετλάνα στα πατρογονικά χώματα, για πρώτη φορά ύστερα από πολλά χρόνια. Το παρελθόν αναβιώνει έστω και με τη βοήθεια σκηνοθετικών κλισέ όπως μερικά κοντινά πλάνα στα χέρια της ή από το παράθυρο ενός κινούμενου τρένου.

Αν και μικρότερο, το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του ντοκιμαντέρ είναι το εγχείρημα της μετάφρασης των πέντε «ελεφάντων» – τόσο για τις ιδιαιτερότητες όσο και για τα συμπεράσματά του. Βλέπουμε ας πούμε την Γκάιερ να διαφωνεί γόνιμα με έναν καλό φίλο τον οποίο επιστρατεύει ως «ιδανικό αναγνώστη». Κάπου αλλού, αντίθετα με τις μεταφραστικές συνήθειες, υπαγορεύει την απόδοσή της σε βοηθό. Ενώ σε κάποιο άλλο σημείο – και όχι χωρίς μια υπόγεια σύγκριση με όσα η ίδια έζησε – διαπιστώνει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του αντικειμένου της: «Στον Ντοστογέφσκι», λέει, «το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου είναι η ανάγκη του για ελευθερία».

info
«Η γυναίκα με τους πέντε ελέφαντες» του Βαντίμ Γεντρέικο, 28 Σεπτεμβρίου στις 20.30, Ινστιτούτο Γκαίτε, Ομήρου 14-16. Διάρκεια: 97΄. Είσοδος ελεύθερη.