Τα παιδιά ενός κατώτερου θεού

Είναι η φωτογραφία που συγκλόνισε τον κόσμο. Επειτα από τέσσερα χρόνια εμφύλιου πολέμου στη Συρία, εκατοντάδες χιλιάδες αμάχους νεκρούς και ένα τεράστιο προσφυγικό κύμα, φαίνεται ότι χρειαζόταν η εικόνα του τρίχρονου Αϊλάν να κείτεται νεκρός στις ακτές της Τουρκίας για να ευαισθητοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό η διεθνής κοινότητα. Πόσα χιλιάδες παιδιά από τη Συρία, το Ιράκ, την Υεμένη, τη Λιβύη και την Υποσαχάρια Αφρική δεν είχαν παρόμοιο τέλος; αναρωτήθηκαν πολλοί στα social media. Κανένας όμως δεν ασχολήθηκε σοβαρά μέχρι τώρα με αυτά «τα παιδιά ενός κατώτερου θεού».

Οι περισσότερες εφημερίδες στον κόσμο κυκλοφόρησαν χθες με την εικόνα στην πρώτη τους σελίδα ενώ στο θέμα έκαναν εκτενή αναφορά όλα τα μεγάλα ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα. Ακόμα και ο ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι αναφέρθηκε στον Αϊλάν. «Η Ευρώπη δεν μπορεί απλώς να συγκινείται με τη φωτογραφία του πνιγμένου παιδιού, αυτές τις εικόνες που σφίγγουν την καρδιά και συγκλονίζουν την ψυχή» δήλωσε στη Φλωρεντία. «Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης είτε η Ευρώπη θα δώσει μια απάντηση πολιτική με Π κεφαλαίο είτε θα χάσει το γόητρό της. Δεν είναι ώρα για δημαγωγία, αλλά για σοβαρή πολιτική. Αν ένα παιδί κινδυνεύει να πνιγεί πρέπει να κάνουμε τα πάντα για να το σώσουμε» πρόσθεσε, εξηγώντας ότι περιμένει τις νέες προτάσεις της Κομισιόν για το θέμα.

Χρειάστηκε λοιπόν η εικόνα του νεκρού Αϊλάν, σε μια στάση στην οποία συνηθίζουν να κοιμούνται τα μικρά παιδιά, για να δημιουργηθεί η αίσθηση του επείγοντος, παρότι η ανθρωπιστική κρίση με τα κύματα μετανάστευσης από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική ξεδιπλώνεται εδώ και χρόνια. Δεν ήταν όμως λίγοι στα κοινωνικά μέσα που υποστήριξαν ότι δεν έπρεπε να δημοσιοποιηθεί, ότι αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα εκμετάλλευσης του ανθρώπινου πόνου. Κι όμως, γι’ αυτά τα παιδιά και για εκατομμύρια άλλα ελάχιστοι κινητοποιήθηκαν μέχρι σήμερα. Μόλις χθες ο ΟΗΕ ανακοίνωσε ότι 13 εκατομμύρια παιδιά στις περιοχές αυτές δεν λαμβάνουν κανενός είδους εκπαίδευση καθώς τα σχολεία έχουν κλείσει λόγω των συγκρούσεων. «Οι επιθέσεις σε σχολεία και εκπαιδευτικές υποδομές γίνονται πολλές φορές σκόπιμα» παρατήρησε ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ Πίτερ Σαλαμά. Γι’ αυτά τα παιδιά ελάχιστοι μιλούν. Παιδιά κι αυτά ενός κατώτερου θεού. «Μια γενιά με θρυμματισμένα όνειρα, μεγαλωμένη μέσα στον φόβο και στον θάνατο, χωρίς να έχει γνωρίσει τίποτε άλλο».

Ο Πίτερ Μπούκερτ, στέλεχος του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έγραψε ένα κείμενο με τίτλο «Γιατί ανάρτησα τη μακάβρια φωτογραφία ενός πνιγμένου παιδιού από τη Συρία». Εκείνο που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση, γράφει, «ήταν τα μικροσκοπικά παπουτσάκια του, τα οποία με αγάπη και προσοχή τού φόρεσαν οι γονείς του εκείνο το πρωινό καθώς τον έντυναν για το επικίνδυνο ταξίδι… Κοιτώντας την εικόνα, δεν μπορούσα να μην σκεφτώ ότι ήταν ένας από τους γιους μου που κείτεται πνιγμένος σε αυτή την παραλία».

Αυτή ήταν η δύναμη της εικόνας. Ακόμα και τις πρώτες ώρες, όταν κανείς δεν γνώριζε το όνομα του παιδιού, οι χρήστες του Διαδικτύου την αναρτούσαν κατά εκατοντάδες χιλιάδες. Θα μπορούσε να ήταν το δικό τους παιδί. Ηδη πολλοί θεωρούν ότι είναι μια εικόνα που θα αλλάξει την ιστορία, που θα κάνει τους ηγέτες να ντραπούν και να κινητοποιηθούν προκειμένου να βρεθεί λύση γι’ αυτή τη «μεγάλη Εξοδο» του 21ου αιώνα. Και ήδη τη συγκρίνουν με τη φωτογραφία που τράβηξε το 1972 ο Νικ Ουτ και έδειχνε ένα εννιάχρονο κοριτσάκι να τρέχει γυμνό, έχοντας υποστεί εγκαύματα από επίθεση με ναπάλμ στο Βιετνάμ. Οι αρχισυντάκτες της εφημερίδας «Νιου Γιορκ Τάιμς» είχαν διστάσει να τη δημοσιεύσουν, φοβούμενοι ότι η γύμνια του κοριτσιού θα μπορούσε να θεωρηθεί ενοχλητική. Ομως τελικά τη δημοσίευσαν και βραβεύθηκε με Πούλιτζερ. Το κορίτσι της φωτογραφίας, η Κιμ Πουκ, μισούσε την εικόνα αυτή επί χρόνια, όμως σήμερα στις αντιπολεμικές ομιλίες της ανά τον κόσμο αναφέρεται στη «φωτογραφία για την ειρήνη». Και θεωρεί μαζί με άλλους ότι αυτή η συγκλονιστική εικόνα επίσπευσε το τέλος του Πολέμου του Βιετνάμ.

Βέβαια τότε, σ’ έναν κόσμο χωρίς Διαδίκτυο, η εικόνα και το μήνυμά της διαδιδόταν πολύ πιο αργά. Ομως σήμερα, χάρη στη μηχανή των social media, ο θάνατος ενός παιδιού έγινε αμέσως σύμβολο μιας πολύ μεγαλύτερης τραγωδίας. Ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον προειδοποιεί ότι θα προστατεύσει τα σύνορα της χώρας του ενάντια «στο πλήθος των ατόμων που διασχίζουν τη Μεσόγειο, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή». Ο Αϊλάν Κούρντι, το παιδί στη φωτογραφία, ήταν ένας από το πλήθος.