Εξάγοντας τον Βαρουφάκη

Το σύνθημα είναι παλιό, αλλά όχι πια γραμμικό. Το «Ελλάς – Γαλλία – Συμμαχία» διαμορφώνεται από πολιτικές επιλογές, ισορροπίες και εξελίξεις που προκαλούν ρήξεις και διασπάσεις, και αλλάζουν τον χάρτη. Ποιος με ποιον συμμαχεί σήμερα; Για να απαντηθεί το ερώτημα πρέπει να πιάσει κανείς το νήμα από τότε που Ζακ Λικ Μελανσόν υποδεχόταν τον Αλέξη Τσίπρα στο Παρίσι και ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ χαρακτήριζε τον Φρανσουά Ολάντ «Ολαντρέου». Από τότε όμως δεν έχουν περάσει μόνο τρία χρόνια και κάτι. Εχει περάσει και ένα Μνημόνιο που υπέγραψε ο επικεφαλής της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ. Ηταν μια υπογραφή αρκετή για να μετακινήσει τον άξονα των συμμαχιών. Το ωστικό κύμα της υπογραφής του Μνημονίου έσπρωξε αναγκαστικά τον Τσίπρα προς τη Σοσιαλδημοκρατία, εκεί όπου βρίσκεται ο Ολάντ, και προκάλεσε ένα βαθύ ρήγμα με τον Μελανσόν. Κάπου εδώ, υπεισέρχεται ο «παράγοντας Βαρουφάκης».

Στο πρόσωπο του πρώην υπουργού Οικονομικών η γαλλική Αριστερά βρήκε τον έλληνα σύμμαχο που είχε χάσει. Οι Γάλλοι, εξάλλου, έχουν το δικό τους «τρομερό παιδί». Κι αυτό είναι ο Αρνό Μοντεμπούρ, ο υπουργός Οικονομίας του Ολάντ που παραιτήθηκε καταγγέλλοντας τον πρόεδρό του για πλήρη παράδοση στο Βερολίνο. Οι δυο τους εμφανίστηκαν μαζί την περασμένη Κυριακή στη Γιορτή του Ρόδου. Αλλά η κοινή εμφάνιση και ένας κάποιος αέρας σταρ δεν είναι τα μόνα πράγματα που τους ενώνουν.

Και οι δύο κατήγγειλαν την «ήττα της δημοκρατίας απέναντι στην ευρω-ολιγαρχία». «Ψηφίζουμε αλλά η ψήφος δεν χρησιμεύει σε τίποτα. Ο ελληνικός λαός εκφράζει την απελπισία του, αλλά από την ίδια απελπισία διακατεχόμαστε κι εμείς» είπε ο Μοντεμπούρ, ενώ ο Βαρουφάκης κατήγγειλε τη «συνθηκολόγηση» της χώρας του απέναντι στους πιστωτές. Σύμφωνα με τον ίδιο, μέχρι να πέσουν οι υπογραφές του Μνημονίου οι Ελληνες ζούσαν μια Ανοιξη της Αθήνας». Καταπνίγηκε κι αυτή, όπως η Ανοιξη της Πράγας – «όχι όμως από τα τανκς, αλλά από τις τράπεζες». Η συμμαχία σφραγίστηκε με ένα λογοπαίγνιο: το Frangy-en-Bresse, το μέρος όπου πραγματοποιείται η Γιορτή του Ρόδου, μετονομάστηκε από τη «Μοντ» σε Frangy-en-Grece.  

Το σύμβολο αυτής της συμμαχίας, πάντως, είναι αναμφίβολα το Plan B. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν ανήκει πια στους πρωταγωνιστές αυτού του άλλου σχεδίου. Ο «Τσίπρας ο Ευρωπαίος», σημείωνε προ ημερών στο κύριο άρθρο της η «Λιμπερασιόν», «έχει πλέον μόνο τη στήριξη της μεταρρυθμιστής Αριστεράς». Δεν είναι πια ο ήρωας της αντιλιτότητας, ο ριζοσπάστης πολιτικός που οδηγούσε το μέτωπο της «άλλης Ευρώπης» στη μάχη με τους ευρωκράτες των Βρυξελλών και τα γεράκια του Βερολίνου. Το υπαινίχθηκε και ο Μελανσόν δηλώνοντας στις αρχές της περασμένης εβδομάδας ότι ο ίδιος δεν θα υπέγραφε ποτέ Μνημόνιο. «Η συμφωνία είναι κακή» είπε. Ο ηγέτης της γαλλικής ριζοσπαστικής Αριστεράς δεν μπορούσε να κινηθεί στη λογική του Παναγιώτη Λαφαζάνη – «καταψηφίζουμε τα μέτρα, αλλά δίνουμε ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση». Ενας τέτοιος ελιγμός θα ήταν αδύνατος. Η στήριξη Μελανσόν στον Τσίπρα θα σήμαινε στα μάτια των κομματικών στελεχών, των αγνών οπαδών και των στοιχειωδώς παρατηρητικών αναλυτών ότι ο ίδιος αποδέχεται τη λογική της λιτότητας.

Κάπως έτσι, γύρω από το βαρουφάκειο Plan B συνασπίζεται πλέον ολόκληρη η γαλλική ριζοσπαστική Αριστερά. Αλλά τι μπορεί να σημαίνει αυτό πρακτικά; Αν η Αριστερά της Αριστεράς υποστηρίζει ότι είναι αδύνατον να αλλάξει από μέσα η πολιτική της Ευρώπης (αυτό ήταν το Plan A), το Plan B δεν περνάει υποχρεωτικά μέσα από τη ρήξη με το ευρώ; Η απάντηση είναι θετική. Και σημαίνει ότι το ωστικό κύμα της υπογραφής του Τσίπρα δεν έσπρωξε μόνο τον Τσίπρα προς το Κέντρο, αλλά και τη γαλλική ριζοσπαστική Αριστερά προ το ένα άκρο του πολιτικού κύκλου κάνοντας πιο εύκολη τη συνάντησή της με εκείνον που βρίσκεται στο άλλο – σε αυτήν την περίπτωση το ακροδεξιό Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν.

Σε αυτό το ριζοσπαστικό και εναλλακτικό περιβάλλον θάλλουν ο αντιγερμανισμός και τα ευρωφοβικά σύνδρομα. «Εάν πρέπει να επιλέξω ανάμεσα στην ανεξαρτησία της Γαλλίας και στο ευρώ, επιλέγω τη Γαλλία» έχει δηλώσει ο Μελανσόν. «Εάν πρέπει να επιλέξω ανάμεσα στο ευρώ και στην εθνική κυριαρχία επιλέγω την εθνική κυριαρχία». Αλλά ο Μελανσόν δεν είναι ο μόνος στην Ευρώπη που καταφεύγει σε αυτή την ρητορική. Στη Γερμανία ο Οσκαρ Λαφοντέν, ο ιστορικός ηγέτης της γερμανικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, κινείται στο ίδιο πνεύμα. Στην Ιταλία, ένας πρώην βουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος, ο Στέφανο Φάσινα, τάσσεται υπέρ «της ελεγχόμενης κατεδάφισης της ευρωζώνης». Αυτές οι συγκλίνουσες θέσεις δίνουν μια βάση στην ιδέα μιας πανευρωπαϊκής συνόδου κορυφής για ένα Plan B, το οποίο θα θέτει την ανεξαρτησία της οικονομικής πολιτικής υπεράνω του κοινού νομίσματος.

Το πρόβλημα, παρατηρεί ο διευθυντής σύνταξης της «Λιμπερασιόν» Λοράν Ζοφρέν, είναι ότι το Plan B μπορεί πολύ εύκολα να γίνει Plan E, δηλαδή ένα εθνικιστικό σχέδιο. Ενας λόγος είναι ότι η ριζοσπαστική Αριστερά δεν έχει καμία πιθανότητα να πετύχει τον στόχο της μόνη της. Χρειάζεται συμμάχους. Ο Ζακ Σαπίρ, ο γάλλος οικονομολόγος που δεν έκρυψε ποτέ την αποστροφή του απέναντι στο κοινό νόμισμα, ήταν σαφής: «Από τη στιγμή που η αντικειμενική προτεραιότητα είναι η κατεδάφιση του ευρώ, η στρατηγική ευρύτερων συμμαχιών, περιλαμβανομένων των δυνάμεων της Δεξιάς, δεν μοιάζει μόνο λογική αλλά και απαραίτητη. Εκ των πραγμάτων θα τεθεί και το θέμα των σχέσεων με το Εθνικό Μέτωπο». Η εμπειρία της αριστερής συμμαχίας με τους εθνικιστές υπάρχει – είναι ελληνική και θα μπορούσε να δώσει και σε αυτό το πεδίο τα φώτα του στους Γάλλους ο Γιάνης Βαρουφάκης.

Σε κάθε περίπτωση, οι σπόροι έχουν πέσει και οι συμβολισμοί κάνουν τη δουλειά τους: κάποιοι θιασώτες της συμμαχίας του Plan B προτείνουν το όνομα «Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης» (FLN) που από το Εθνικό Μέτωπο (FN) της Λεπέν δεν απέχει παρά ένα γράμμα.