Μια φιλία που άλλαξε την τέχνη

Ο ένας γεννήθηκε τη χρονιά που ο Πύργος του Αϊφελ άνοιγε για το κοινό (1889). Ο άλλος ήταν μεγαλύτερος κατά οκτώ χρόνια. Ο ένας Γάλλος, ο άλλος Ισπανός. Ο ένας αγαπούσε τους άνδρες, ο άλλος τις γυναίκες. Και οι δύο κατάφεραν να βγουν αλώβητοι από τους δύο παγκόσμιους πολέμους του 20ού αιώνα. Να κερδίσουν φήμη, χρήματα και με το έργο τους να σφραγίσουν την τέχνη και τη διανόηση. Και να χτίσουν μια φιλία που ξεκίνησε πριν από έναν αιώνα, το 1915, κι άντεξε μισό, μέχρι που τους χώρισε ο θάνατος, με συχνά κοινό τόπο των ενδιαφερόντων τους την ελληνική αρχαιότητα.

Σε αυτήν τη φιλία ανάμεσα στον εικαστικό που σφράγισε την τέχνη του 20ού αιώνα, τον Πάμπλο Πικάσο, και τον πολυσχιδή και επίσης πρωτοπόρο διανοητή Ζαν Κοκτό θα επιχειρήσει να διεισδύσει η μεγάλη έκθεση «Πικάσο – Κοκτό» που ετοιμάζει για το φθινόπωρο το Ιδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη, με 190 έργα – ζωγραφική, κεραμική, εκδόσεις, αρχειακό υλικό, χειρόγραφα, σχέδια και φωτογραφίες – από το Μουσείο Πικάσο του Μούνστερ στη Γερμανία και τη συλλογή Ιωάννη Κονταξόπουλου.

«Ο Κοκτό είναι μια σπίθα στην ουρά ενός κομήτη. Ο κομήτης είμαι εγώ» έλεγε ο εκκεντρικός Ισπανός Πάμπλο Πικάσο. «Ο Πικάσο είναι ο μοναδικός που χρησιμοποιεί την ιδιοφυΐα ως ευφυΐα. Είναι η σημαντικότερη γνωριμία μου. Μου έμαθε να τρέχω γρηγορότερα από την ομορφιά, κάτι που σε κάνει να δείχνεις ότι την προσπερνάς» έλεγε ο ακαδημαϊκός, συγγραφέας, ποιητής, σκηνοθέτης και εικαστικός Ζαν Κοκτό για τον ζωγράφο, τον οποίο θεωρούσε έναν από τους μέντορές του.

ΤΡΕΙΣ ΦΑΣΕΙΣ. «Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν τη σχέση των δύο πρωτεργατών του μοντερνισμού μέσα από τον διάλογο των έργων και των κειμένων τους. Να περιηγηθούν τις τρεις φάσεις που πέρασε η φιλία τους, την αρχική όπου τέθηκαν οι βάσεις της (1915-1926), την περίοδο κατά την οποία βρίσκονταν σε απόσταση (1927-1949) και την τελευταία, δύσκολη και γεμάτη νοσταλγία επανένωσή τους στην Κυανή Ακτή. Εκείνη την εποχή που ο Κοκτό ζούσε στη βίλα Σάντο Σοσπίρ της πάμπλουτης ιδιοκτήτριας εταιρείας πετρελαιοειδών μαντάμ Βεσβελέρ, την οποία και ζωγράφισε απ’ άκρη σ’ άκρη με θεούς και ήρωες από την ελληνική μυθολογία. Κι ο Πικάσο έμενε στον πύργο που του είχαν παραχωρήσει οι Γκριμάλντι, πολύ κοντά στο σπίτι όπου έμενε τότε ο Νίκος Καζαντζάκης» μας εξηγεί ο επιμελητής της έκθεσης Τάκης Μαυρωτάς, ο οποίος εκτός των άλλων υπογράφει κείμενα του δίγλωσσου καταλόγου που θα συνοδεύσει την έκθεση. Επίσης στον κατάλογο υπάρχουν κείμενα των διευθυντή του Μουσείου Πικάσο στο Μούνστερ δρος Μάρκους Μίλερ, της πρυτάνεως του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ, του συλλέκτη Γιάννη Κονταξόπουλου, των ζωγράφων Γιάννη Τσαρούχη και Αλέκου Φασιανού και του ποιητή Θανάση Νιάρχου.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ. Και πώς θα επιτευχθεί αυτό; Ολη η έκθεση θα αποτελεί έναν διάλογο ανάμεσα στις δύο προσωπικότητες. Από τη μια πλευρά θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε πώς «είδε» τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ ο Πικάσο μέσα από τα οκτώ διαφορετικά πορτρέτα που φιλοτέχνησε το 1952 και ακριβώς δίπλα θα βρίσκεται το πορτρέτο του γάλλου συγγραφέα διά χειρός Κοκτό, έργο του 1945. Σε άλλο σημείο θα παρουσιάζεται ο τρόπος που ο Κοκτό απεικόνισε τον Λέοντα Τολστόι το 1954 δίπλα στο αντίστοιχο έργο του Πικάσο του 1956. Κι όλα αυτά ανάμεσα σε πολλά ακόμη πορτρέτα σπουδαίων προσωπικοτήτων που θα έρθουν στην Ελλάδα για χάρη της έκθεσης, όπως του Πολ Βαλερί (1921) και του Αρθούρου Ρεμπό (1960) από τον χρωστήρα του Πικάσο και των Ουίλιαμ Σαίξπηρ (1955), Φρίντριχ Νίτσε (1956) και Μαρσέλ Προυστ (1959) από το χέρι του Κοκτό.

Και αν είχαν διαφορετική οπτική για τα πρόσωπα ή τα πράγματα, πώς έβλεπε ο ένας τον άλλο; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στο πορτρέτο του ισπανού ζωγράφου που φιλοτεχνήθηκε από τον γάλλο διανοητή, αλλά και σε μια έκπληξη της έκθεσης: στην προβολή της ταινίας «Η διαθήκη του Ορφέα» (1960), της τελευταίας ταινίας της τριλογίας που σκηνοθέτησε ο Κοκτό και στην οποία εμφανίζεται ο Πικάσο.

«Είναι μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε μέσα από την έκθεση την αγωνία που διακατείχε και τους δύο καλλιτέχνες για την αναζήτηση μιας νέας έκφρασης και μιας νέας φόρμας, να διαπιστώσουμε τον διαρκή τους διάλογο. Κι έχει ιδιαίτερη σημασία που αυτή η έκθεση γίνεται στην Ελλάδα διότι ένα κοινό νήμα που έδενε τα ενδιαφέροντά τους ήταν το πάθος τους για την ελληνική μυθολογία και τους ήρωές της» καταλήγει ο Τάκης Μαυρωτάς.

INFO
H έκθεση «Πικάσο – Κοκτό» προγραμματίζεται να εγκαινιαστεί στις 4 Νοεμβρίου στο Ιδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη (Βασ. Σοφίας 9). Θα διαρκέσει έως τον Φεβρουάριο 2016