Γούντι όπως Ντοστογέφσκι

«Παράλογος άνθρωπος»: «Τίποτα πιο ελκυστικό από μια ελεύθερη συνείδηση. Αυτή άλλωστε είναι η κυριότερη αιτία της δυστυχίας μας». Δεν το λέω εγώ, ο Ντοστογέφσκι το λέει. Βλέπετε, η ζωή γίνεται κατανοητή μονάχα μέσα από την προσωπική μας εμπειρία τού να τη… ζεις – κι έτσι, εμείς που δεν καταφέραμε και πολλά στον μέχρι τώρα βίο μας κουβαλάμε αδιάκοπα το βάρος μιας αποτυχίας, αλλά και του πόνου που προκύπτει από αυτήν.

Οπως και ο νεαρός ρώσος φοιτητής, ονόματι Ρασκόλνικοφ, που βάλθηκε να αποδείξει τη θεωρία του Υπερανθρώπου, κατεβάζοντας έναν μπαλτά στο κεφάλι μιας γριάς τοκογλύφου για να έρθει, μετέπειτα, αντιμέτωπος με την ατιμωρησία του. Ενας τέτοιος πρόλογος είναι απαραίτητος ούτως ώστε να πλησιάσουμε τη νέα ταινία του Γούντι Αλεν που «διαβάζει» άλλη μία φορά το «Εγκλημα και τιμωρία»: Το «Irrational Man» ανήκει σε αυτή την ιδιαίτερη «ομάδα» των ταινιών του, που συμπληρώνουν τα φιλμ «Απιστίες κι αμαρτίες» (1989), «Match Point» (2005) και «Το όνειρο της Κασσάνδρας» (2007), αν και διαθέτει έναν τόνο πολύ πιο ελαφρύ από αυτές.

Στον πρώτο ρόλο, ο Χοακίν Φίνιξ ως Εϊμπ, καθηγητής φιλοσοφίας που βρίσκεται σε οριακή κατάθλιψη. Τίποτα δεν μπορεί να τον λυτρώσει, ούτε καν ο έρωτας της πεντάμορφης νεαράς φοιτήτριάς του (Εμα Στόουν). Φυσικά, όσο φουντώνει η απόγνωσή του τόσο εκείνη τον ερωτεύεται – μέχρι που εκείνος παίρνει μια αναπάντεχη απόφαση: να σκοτώσει, ούτως ώστε να αποδώσει δικαιοσύνη. Μια απόφαση που, σε αντίθεση με τον Ρασκόλνικοφ, τον απελευθερώνει και του δίνει μια νέα, ορμητική διάθεση για ζωή.

Τα μεγάλα ερωτήματα της ηθικής, του υπαρξισμού και του γενικότερου νοήματος της ζωής είναι και πάλι εδώ. Στέκονται ως θεμέλια της γουντιαλενικής προβληματικής, μόνο που εδώ η αίσθηση είναι περισσότερο «παιχνιδιάρικη» και λιγότερο «ακαδημαϊκή». Το σενάριο, ομολογουμένως, είναι σχηματικό, η χημεία όμως ανάμεσα στους δύο πρωταγωνιστές (έξοχοι – όπως και ολόκληρο το καστ) βοηθά τον σκηνοθέτη στο να αλλάζει, υπογείως, τη φιλμική του ρότα, πηγαίνοντας από το δράμα στο εύθυμο ρομάντζο, κι από εκεί στο θρίλερ, όταν πλέον το φονικό του πρωταγωνιστή αρχίζει να επιδρά στον μικρόκοσμο της ακαδημαϊκής κοινότητας όπου διαδραματίζεται. Κοινότητα την οποία ο Αλεν σαρκάζει αδιακρίτως, από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό.

Βαθμοί: 6

Πύραυλος «Κρουζ»
«Επικίνδυνη αποστολή: Μυστικό έθνος»:Υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να κάνει ο Τομ Κρουζ; Στο «MI5» (το λέμε έτσι, για συντομία), κρέμεται από αεροπλάνα, ακροβατεί σε ταχύτατες μοτοσικλέτες και εκτελεί μια σειρά από θεαματικές κασκάντες, σαν άλλος Ζαν Πολ Μπελμοντό. Ο τελευταίος σταμάτησε να ρισκάρει τη ζωή του στα κινηματογραφικά πλατό όταν έκλεισε τα πενήντα. Ο Κρουζ είναι ήδη πενήντα τριών και συνεχίζει. Θα μου πείτε, για την ταινία θα γράψετε κάτι; Θα σας απαντήσω πως είναι αδύνατον να μιλήσεις για την ταινία δίχως να αναφερθείς στον Κρουζ: το «ΜΙ5» προσεγγίζει τον σταρ (και παραγωγό του φιλμ) με μια τέτοια λατρεία και μέχρι το φινάλε του έχει πείσει κι εμάς. Μακριά από τον δραματικό τόνο του πρώτου φιλμ, αλλά και από τη ρουτινιάρικη αίσθηση των δύο σίκουελ που ακολούθησαν, διαθέτει σκηνές χιτσκοκικού μεγαλείου (ολόκληρη η σεκάνς στην Οπερα της Βιέννης) αλλά και γενναίες δόσεις χιούμορ, ακόμη περισσότερο απαραίτητες από τότε που ο Τζέιμς Μποντ «σοβάρεψε».
Βαθμοί: 6

Σκακιστικό δράμα
«Το μαύρο άλογο»: Το σκάκι, ως άθλημα (θα επιμείνω σε αυτόν τον χαρακτηρισμό) ανήκει μάλλον σε μια κατηγορία από μόνο του. Σε κάθε στάδιό του, ο παίκτης είναι απολύτως ελεύθερος να επιλέξει ανάμεσα σε μια μεγάλη γκάμα κινήσεων, καθεμία όμως από αυτές επιφέρει και μια σειρά από αναπόφευκτες συνέπειες. Η ελεύθερη επιλογή λοιπόν περιορίζεται από το προκύπτον βάρος των λανθασμένων επιλογών μας απέναντι σε μια αυστηρή νομοθεσία. Σε ό,τι αφορά την ταινία στην οποία αναφερόμαστε, το έργο το ‘χουμε ξαναδεί: χαρισματικός και ευγενής «δάσκαλος» μεταδίδει τη σοφία του σε παιδιά του περιθωρίου, προτρέποντάς τα να δώσουν τη μάχη εκείνη που θα ανατρέψει τα, εις βάρος τους, κοινωνικά δεδομένα. Η διαφορά σε αυτήν την καλογυρισμένη και τρυφερή ταινία που μας έρχεται από τη Νέα Ζηλανδία είναι πως ο «δάσκαλος» εδώ δεν αποτελεί ακριβώς «πρότυπο» συμπεριφοράς: ο ήρωας (ένας ιθαγενής Μαορί) που ενσαρκώνει εξαίσια ο Κλιφ Κέρτις πάσχει από διπολική διαταραχή. Είναι όμως και ένας ιδιοφυής παίκτης σκακιού, κόντρα σε μια κοινωνία (αυτή των «δικών» του) εξίσου καταπιεστική με αυτή των «αποικιοκρατών». Εξού και η γνήσια συγκίνηση που μας κατακλύζει στο φινάλε.
Βαθμοί: 7

Σημαντική επανέκδοση
«Ενας αμερικανός φίλος»: To 1977, όταν ο Βιμ ήταν ακόμη πανίσχυρος, καταπιάστηκε με τούτη τη μεταφορά του «Παιχνιδιού του κυρίου Ρίπλεϊ» της Πατρίσια Χάισμιθ, στήνοντάς το κινηματογραφικά ως ένα παιχνίδι πάνω στους κώδικες του γκανγκστερικού νουάρ. Ιδανικός σκηνοθέτης για ένα τέτοιο υλικό, όντας ο ίδιος διχασμένος ανάμεσα στο εικονοκλαστικό αμερικανικό σινεμά που λάτρεψε και στο σημειολογικό βάθος σκέψης του σινεμά που για χρόνια υπηρέτησε, ο Βέντερς παραθέτει εδώ μια από τις κορυφαίες δουλειές του, ένα υπνωτικό και άκρατα στυλιζαρισμένο θρίλερ που υπηρετούν μοναδικά οι Ντένις Χόπερ και Μπρούνο Γκανς στους πρώτους ρόλους.
Βαθμοί: 10 με τόνο

Πλούσιοι και φτωχοί
«Barbie: Η Πριγκίπισσα και η Ροκ Σταρ»: Ακολουθεί αληθινός διάλογος. «Μπαμπά, είδεθ τη νέα ταινία τηθ Barbie;». «Ναι αγάπη μου, την είδα. Δε μου άρεσε καθόλου». «Γιατί;». «Γιατί χωρίζει τους ανθρώπους σε πλούσιους και υπηρέτες, και δε νομίζω πως συμφωνείς με κάτι τέτοιο». «Καλά, η ταινία με τα θυναιθήματα (σ.σ.: το “Inside Out”) πότε βγαίνει;».
Βαθμοί: 2