Ενας επαναστάτης στον καιρό των αγορών

Ενας τόπος έρημος. Αχρονος. Δύο άνδρες, σαν χαμένοι στο κενό του μπεκετικού «Περιμένοντας τον Γκοντό». Και αίφνης η Αρχή: η «Θεογονία» του Ησίοδου. Η αρχή του κόσμου, τιτάνων, θεών και ημίθεων, υπό τους ήχους της μουσικής των Lost Bodies. «Εν αρχή ην το Χάος…». Προτού σε έναν λευκό τοίχο «δεθεί» ο (μιλιτέρ) Προμηθέας – υπό το βλέμμα τού επίσης «δεμένου» μαύρου σκιάχτρου Δία, πατέρα των θεών – τιμωρημένος επειδή, προσφέροντας τη φωτιά στους ανθρώπους, πάλεψε «για έναν αξιακό κόσμο ισονομίας και ισοπολιτείας».

Η τραγωδία του Αισχύλου «Προμηθέας Δεσμώτης», μεσαίο μέρος μιας εν πολλοίς χαμένης τριλογίας (λείπει ο αρχικός Πυρφόρος και ο τελικός Λυόμενος), έχει θεματική «αντιστασιακή και αντιεξουσιαστική, αλλά και εξαιρετικά ουμανιστική», όπως μου λέει ο Προμηθέας του ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων Τάσος Νούσιας, λίγο πριν από την παράσταση κατά Κώστα Φιλίππογλου, που άνοιξε ύστερα από 17 χρόνια στις 17 Ιουλίου το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης, περιόδευσε και σήμερα κάνει στάση στην Επίδαυρο. «Είναι ο άγιος της δικής μας ιστορίας και μυθολογίας» υπερθεματίζει ο πρωταγωνιστής.

Ο δε σκηνοθέτης που μιλάει για τη φιλανθρωπία και τον αλτρουισμό του Προμηθέα, εκπεσόντος – όπως λέει – συμμάχου του Δία που ήλπισε σε μια Νέα Τάξη Πραγμάτων πιο φιλάνθρωπη, αλλά διαψεύστηκε από τα σχέδια του Δία να απαλλαγεί από τους ανθρώπους και να φτιάξει ένα νέο είδος, σχέδια στα οποία ο ίδιος βάζει φραγή. Και κάτι ακόμη, ενδιαφέρον: ο Προμηθέας είναι εκείνος που τα γνωρίζει όλα από πριν».

Οπως γράφει και ο μεταφραστής, ποιητής Γιώργος Μπλάνας (που ονομάζει αυτή την απόδοση «Το Κατά Προμηθέαν Ευαγγέλιο») «ανήκει στις παθήσεις της εξουσίας να βλέπει παντού εχθρούς». Ετσι και οι θεοί βλέπουν τον Προμηθέα σαν εχθρό, παρότι ο ίδιος δεν κάνει τίποτε από προσωπικό συμφέρον, παρεκτός της ελπίδας για έναν καλύτερο άνθρωπο, όπως προσθέτει ο Τάσος Νούσιας. Ο οποίος πιστεύει ότι ο Προμηθέας «μεταλαμπαδεύοντας το πυρ στήνει την ανθρωπότητα στα πόδια της». Και η τραγωδία δίνει την ευκαιρία να δούμε ξανά την προέλευση του ανθρώπου και των έργων του. Που σήμερα ειδικά στην Ευρώπη (η οποία «θα πρέπει να απεμπολήσει το όνομά της και το πολίτευμά της και να γίνει πλέον Federation Of Banks / Ομοσπονδία Τραπεζών»), όπως πιστεύει ο πρωταγωνιστής, έχει εξοκείλει στον κυκεώνα των αγορών, γνωρίζει την εκπόρνευση του χρήματος που λειτουργεί ανταλλακτικά και μόνον, και έχει εγκλωβίσει τις ψυχές και τις διάνοιες.

ΕΛΠΙΔΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ. «Δεν έχουμε μύθους πια» αντιτείνει ο σκηνοθέτης Κώστας Φιλίππογλου που θέλει τον «Προμηθέα» του να τελειώνει με την οπτική του ανθρώπου στο Μεγαλείο. «Υπάρχει μόνο ένας βαθύς μύθος, το ασυνείδητό μας» προσθέτει. «Είναι γλυκιά η ζωή όταν μπορείς να ελπίζεις» είναι η ατάκα που διαλέγει ο σκηνοθέτης. «Αν υπάρχει ελπίδα, όμως, δεν υπάρχει πράξη» είναι ο αντίλογος.

Ο Προμηθέας μπορεί να είναι «ο δικός μας άγιος» κατά τον Τάσο Νούσια, για τον Κώστα Φιλίππογλου όμως είναι ένας επαναστάτης που δεν τον ενσωμάτωσε – και στα «δάνειά» της από την ελληνική αρχαιότητα – η χριστιανική θρησκεία. Και κάτι τελευταίο, άγνωστο σε πολλούς, που μας το θυμίζει ο Κώστας Φιλίππογλου: την απελευθέρωση του Προμηθέα από τον Ηρακλή τη δέχτηκε και ο Δίας, αφήνοντας όμως στο δάχτυλό του συμβολικά έναν κρίκο της αλυσίδας που τον κρατούσε δέσμιο στον Καύκασο και ένα κομμάτι του βράχου – το πρώτο δαχτυλίδι στην Ιστορία και τη Μυθολογία.

INFO
«Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου στις 21 και 22 Αυγούστου (21.00) στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Σκηνοθεσία: Κώστας Φιλίππογλου. Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας. Σκηνικά – κοστούμια: Κένι ΜακΛέλαν. Παίζουν: Τάσος Νούσιας, Γεράσιμος Γεννατάς, Δημήτρης Κουρούμπαλης, Μαρλέν Καμίνσκι κ.ά. Η παράσταση θα περιοδεύσει σε διάφορες πόλεις και στην Αθήνα ώς τις 19 Σεπτεμβρίου.