Τον εκτέλεσαν επειδή προστάτευε τους θησαυρούς

Πέρασε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του ανάμεσα στους αρχαιολογικούς θησαυρούς της Παλμύρας, την οποία αρνήθηκε να εγκαταλείψει τον περασμένο Μάιο, όταν η ιστορική πόλη κατακτήθηκε από το Ισλαμικό Κράτος – εκεί ήταν η ζωή του. Ο 81χρονος Χαλέντ αλ Ασάαντ ήταν ο αρχαιολόγος που είχε την ευθύνη του αρχαιολογικού χώρου επί τέσσερις ολόκληρες δεκαετίες, ο «Κύριος Παλμύρα» για τους συναδέλφους του απ’ όλον τον κόσμο. Χθες άφησε την τελευταία του πνοή στα χέρια των τζιχαντιστών με τον αποτρόπαιο τρόπο που συνηθίζουν να εκτελούν τα θύματά τους: έναν δημόσιο αποκεφαλισμό.

Ο Αλ Ασάαντ φέρεται ότι συνελήφθη πριν από περίπου τρεις εβδομάδες. Προχθές οι δήμιοί του τον οδήγησαν σε μια πλατεία γεμάτη κόσμο. Ενας από αυτούς διάβασε το κατηγορητήριο που περιείχε πέντε κατηγορίες εναντίον του – μεταξύ αυτών ως «διευθυντή των ειδώλων», ότι είχε εκπροσωπήσει τη Συρία σε «άπιστα συνέδρια» και πως είχε επισκεφθεί το σιιτικό Ιράν. Επειτα, κάποιος άλλος από την ομάδα τράβηξε ένα μαχαίρι και έκοψε τον λαιμό του ηλικιωμένου αρχαιολόγου. Σύμφωνα με μαρτυρίες, το κεφάλι κύλησε στα πόδια του με τα γυαλιά του θύματος να έχουν μείνει στη θέση τους. Οι αρχικές πληροφορίες ότι οι τζιχαντιστές κρέμασαν το πτώμα του Αλ Ασάαντ από έναν ρωμαϊκό στύλο, δεν επιβεβαιώθηκαν. Αργότερα, ωστόσο, μια φωτογραφία που διακινήθηκε στα σόσιαλ μίντια έδειχνε ένα πτώμα να κρέμεται από έναν φωτεινό σηματοδότη.

Η Παλμύρα έπεσε στα χέρια των τζιχαντιστών στις 20 του περασμένου Μαΐου. Οι δυνάμεις του καθεστώτος Ασαντ είχαν προλάβει να απομακρύνουν πολλούς από τους αρχαιολογικούς θησαυρούς σε ασφαλείς τοποθεσίες προκειμένου να μην τους καταστρέψουν οι κατακτητές. Ο αρχαιολογικός χώρος, ωστόσο, έμεινε ουσιαστικά απροστάτευτος προκαλώντας φόβους ότι οι τζιχαντιστές θα κατέστρεφαν τα ρωμαϊκά μνημεία που ήταν αδύνατον να μεταφερθούν. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να έχει συμβεί μέχρι σήμερα. Ο λόγος είναι ότι πιθανότατα, το Ισλαμικό Κράτος διατηρεί ανέπαφο τον αρχαιολογικό χώρο για να τον χρησιμοποιήσει ως ασπίδα προστασίας σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση από τις δυνάμεις του Ασαντ ή τη διεθνή συμμαχία. Το μόνο μνημείο που φαίνεται ότι έχουν καταστρέψει οι τζιχαντιστές είναι το άγαλμα ενός λέοντα που ανακαλύφθηκε το 1975 και χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. Το άγαλμα είχε τοποθετηθεί στην είσοδο του μουσείου και μέσα σε ένα μεταλλικό κιβώτιο για λόγους προστασίας.

Ο Χαλέντ αλ Ασάαντ είχε αποσυρθεί τα τελευταία χρόνια από την ενεργό αρχαιολογία. Ζούσε, ωστόσο, σε ένα σπίτι από το οποίο μπορούσε να βλέπει κάθε μέρα τον αρχαιολογικό χώρο. «Ηταν ένας από τους πιο σημαντικούς πιονιέρους της συριακής αρχαιολογίας» είπε γι’ αυτόν ο Μααμούντ Αμπντουλκαρίμ, επικεφαλής της υπηρεσίας Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Δαμασκού. Στις τρεις εβδομάδες της κράτησής του οι τζιχαντιστές προσπάθησαν να του αποσπάσουν πληροφορίες σχετικά με την τοποθεσία όπου είχαν μεταφερθεί οι αρχαιολογικοί θησαυροί. Θεωρείται απίθανο να τα κατάφεραν. Οι θησαυροί ήταν η ζωή του. Με σπουδές Ιστορίας και Παιδαγωγικών στο Πανεπιστήμιο της Δαμασκού, ο Χαλέντ αλ Ασάαντ έγραψε πολλά βιβλία και επιστημονικά άρθρα για την Παλμύρα μόνος ή σε συνεργασία με σύρους και ξένους συναδέλφους του. Τη δική του υπογραφή είχαν τα βιβλία «Τα γλυπτά της Παλμύρας» και «Ζηνοβία, η βασίλισσα της Παλμύρας και της Ανατολής» – Ζηνοβία ήταν και το όνομα που είχε δώσει στην κόρη του. Ηταν ο αρχαιολόγος που ανακάλυψε αρκετά αρχαία κοιμητήρια, σπηλιές, καθώς και το βυζαντινό νεκροταφείο στον κήπο του μουσείου της Παλμύρας. Συνταξιοδοτήθηκε το 2003 αλλά συνέχισε να εργάζεται ως σύμβουλος στην τοπική υπηρεσία Αρχαιοτήτων και Μουσείων.

Ο Χαλέντ αλ Ασάαντ ήταν μέλος του κόμματος του Μπαάθ και υποστηρικτής του Μπασάρ αλ Ασαντ, ενώ δεν έκρυβε την ανησυχία του όταν άρχισε η εξέγερση εναντίον του σύρου δικτάτορα. Παρά την πολιτική του σχέση με το καθεστώς αρνούνταν να εγκαταλείψει την πόλη με την ιστορία των 2.000 χρόνων. «Ηταν ένας άνθρωπος πολύ συνδεδεμένος με την Παλμύρα και τις αρχαιότητές της» δήλωσε ένας ανιψιός του που ανήκει στο αντικυβερνητικό στρατόπεδο. «Ηταν ηλικιωμένος. Πού θα μπορούσε να πάει σε αυτήν την ηλικία; Συνήθιζε να λέει πως ό,τι ήταν να συμβεί στον υπόλοιπο κόσμο, θα συνέβαινε και στον ίδιο».

Νύμφη της Ερήμου
Η αρχαιολογική αξία της Παλμύρας αναδεικνύεται από το γεγονός και μόνο ότι κατά την αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Νύμφη της Ερήμου. Χτισμένη σε μια όαση 215 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Δαμασκού και 120 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Ευφράτη, ήταν σημαντικός σταθμός για τα καραβάνια που διέσχιζαν τη μεγάλη συριακή έρημο. Το όνομά της αποτελεί ελληνική μετάφραση του αραμαϊκού ονόματος Ταντμόρ που σημαίνει Πόλη του Φοίνικα. Κατά τη ρωμαϊκή εποχή, περίοδο κατά την οποία βασίλευσε η θρυλική βασίλισσα Ζηνοβία, έγινε γνωστή για τον πλούτο της.