Ελληνική σκιά πάνω από Μαδρίτη και Λισαβόνα

Η λέξη λιτότητα, με την οικονομική έννοια, εμφανίστηκε στα αγγλικά με τον όρο austerity από τον Τζον Μέιναρντ Κέινς στους «Τάιμς του Λονδίνου» το 1937, για να χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά έκτοτε ανά τον κόσμο και κατά κόρον σήμερα στην Ευρώπη. Η λέξη austerity έχει τη ρίζα της στα αρχαία ελληνικά και στην λέξη «αυστηρός». Austeridad στα ισπανικά, austeridade στα πορτογαλικά – αυτή δεν είναι η μόνη ελληνική διάσταση στις κάλπες που θα στηθούν στην Ιβηρική μέχρι τα τέλη του χρόνου. Οι εξελίξεις στην Ελλάδα, η κρίση, οι σκληρές διαπραγματεύσεις και η συμφωνία ρίχνουν βαριά τη σκιά τους στις εκλογές που πραγματοποιούνται στις 4 Οκτωβρίου στην Πορτογαλία και πιθανώς τον Νοέμβριο στην Ισπανία. Οι κυβερνητικές πρακτικές του ΣΥΡΙΖΑ επηρεάζουν την πολιτική σε αυτές τις δύο χώρες, όπως και η οικονομική πορεία της χώρας μας τους τελευταίους έξι μήνες που σείεται ως απειλή στους ίβηρες ψηφοφόρους. Οι δύο κυβερνήσεις, τόσο της Μαδρίτης όσο και της Λισαβόνας, επικαλούνται μια κάποια ανάκαμψη, τα στοιχεία όμως δείχνουν πως δεν μπορεί κάποιος να ξεφύγει εύκολα από τη λιτότητα – ιδιαίτερα στις αδύναμες οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου.

Ισπανία

Προς κυβέρνηση συνεργασίας

Η ακριβής ημερομηνία των εκλογών δεν έχει καθοριστεί ακόμα. Μέχρι τώρα η πιθανότερη ημερομηνία ήταν κάπου τον Νοέμβριο, αλλά δεν αποκλείεται να γίνουν και λίγο αργότερα. Οι εξελίξεις στην Ελλάδα βρίσκονται στο στόμα των πάντων: του συντηρητικού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι και του Λαϊκού Κόμματός του, των Σοσιαλιστών του Πέδρο Σάντσεθ που μέχρι πρόσφατα προηγούνταν στις δημοσκοπήσεις έστω και βραχεία κεφαλή, αλλά και του αριστερού Podemos που μέσα σε δύο χρόνια έχει αλλάξει το πολιτικό σκηνικό στη χώρα, τον τελευταίο καιρό όμως βλέπει τις δυνάμεις του να μειώνονται. Το σίγουρο είναι ότι η σύγχρονη δημοκρατική Ισπανία βρίσκεται για πρώτη φορά μπροστά στην προοπτική σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας.

Η πλέον πρόσφατη δημοσκόπηση έφερε πρώτο το Λαϊκό Κόμμα του Ραχόι με 28,2%, τους Σοσιαλιστές να ακολουθούν με 24,9%, το Podemos τρίτο με 15,7% και το κεντρώο κόμμα Ciudadanos να συγκεντρώνει 11,1%. Με τις εκλογές στην Καταλωνία τον Σεπτέμβριο να αναμένεται να περιπλέξουν ακόμα περισσότερο το πολιτικό σκηνικό, η Ισπανία προετοιμάζεται για ένα απρόβλεπτο φθινόπωρο καθώς οι πρόσφατες τοπικές εκλογές έδειξαν ξεκάθαρα το τέλος του δικομματισμού. Η ενίσχυση του κυβερνώντος κόμματος αποδίδεται στην έστω και μικρή βελτίωση των οικονομικών δεικτών.

Πριν από λίγες ημέρες ο Ραχόι κατέθεσε τον προϋπολογισμό του 2016 με τις πρώτες αυξήσεις επί πρωθυπουργίας του. Παρότι θα γίνουν περικοπές στις δημόσιες δαπάνες 15 δισ. ευρώ τον επόμενο χρόνο, προβλέπεται αύξηση του μισθού των δημοσίων υπαλλήλων κατά 1% – η πρώτη από το 2009.

Οι ισπανοί πολίτες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην Ελλάδα και πολύ συχνά αυτές αποτυπώνονται στις ισπανικές δημοσκοπήσεις. Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις της κυβέρνησης για την οικονομία, η ανεργία παραμένει ψηλά, 22,4% – η δεύτερη μεγαλύτερη στην ευρωζώνη μετά της Ελλάδας. Στην κοινωνία, η όποια ανάκαμψη δείχνουν τα στοιχεία που κάνουν λόγο για ανάπτυξη άνω του 3% φέτος, δεν είναι ακόμα ορατή. Οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται είναι μερικής απασχόλησης και κακοπληρωμένες, με αποτέλεσμα να μην επαρκούν για να βελτιώσουν τις ζωές των εκατομμυρίων Ισπανών της μεσαίας τάξης που επλήγησαν τα τελευταία χρόνια. Το ΑΕΠ της Ισπανίας μειώθηκε 7% και το πραγματικό εισόδημα για το πιο φτωχό 10% των πολιτών έπεσε 13% μεταξύ 2007 και 2011. Η απελπισία των ανέργων είναι τέτοια ώστε πολλοί αποδέχονται συμβόλαια δύο ημερών την εβδομάδα που πληρώνουν κάτω του βασικού – κι ας αναγκάζονται να δουλεύουν καθημερινά πολλές ώρες.

Ο Ραχόι που παρότι δεν είναι υποχρεωμένος προγραμματίζει μια συζήτηση για τις εξελίξεις στην Ελλάδα στο ισπανικό Κοινοβούλιο μέχρι το τέλος του μήνα, υποστηρίζει στις ομιλίες του ότι «κανείς δεν μιλά πια στην Ισπανία για την ανεργία». Η αγωνία των πολιτών τον διαψεύδει. Και οι κάλπες, όπου η ελληνική σκιά πέφτει βαριά, μπορεί να κρύβουν εκπλήξεις.

Πορτογαλία

Μια αμφίρροπη
εκλογική μάχη

Σε λιγότερο από δύο μήνες, στις 4 Οκτωβρίου οι Πορτογάλοι προσέρχονται στις κάλπες και όλα δείχνουν ότι η μάχη θα εξελιχθεί ψήφο – ψήφο μέχρι την τελευταία στιγμή. Ο Κεντροδεξιός πρωθυπουργός Πάσος Κοέλιο κέρδισε την εξουσία τον Ιούνιο του 2011, μόλις δύο μήνες μετά την απόφαση της προηγούμενης σοσιαλιστικής κυβέρνησης να ζητήσει διάσωση και Μνημόνιο – απόφαση που προκάλεσε πρόωρες εκλογές. Φτιάχνοντας μια συμμαχία του συντηρητικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματός του και του μικρότερου Λαϊκού Κόμματος, υποσχέθηκε «να πάει πέραν» των όρων του τριετούς προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, το οποίο η Λισαβόνα ολοκλήρωσε τον περσινό Μάιο με ένα πακέτο διάσωσης που έφθασε τα 78 δισ. ευρώ.

Παρά τα τέσσερα χρόνια λιτότητας, την ανεργία-ρεκόρ και ένα μεγάλο κύμα μετανάστευσης των νέων προς το εξωτερικό, ο κυβερνών συνασπισμός – ο πρώτος που ολοκλήρωσε μια πλήρη θητεία από την επιστροφή της Πορτογαλίας στη δημοκρατία το 1974 – έχει καλύψει τη διαφορά στις δημοσκοπήσεις από το Σοσιαλιστικό Κόμμα που προηγούνταν τους τελευταίους μήνες. Στην πιο πρόσφατη δημοσκόπηση οι Σοσιαλιστές συγκεντρώνουν 38% έναντι 37,8% της κυβερνητικής συμμαχίας. Στη χώρα των φάντο τα μεγάλα παραδοσιακά κόμματα συνεχίζουν να απολαμβάνουν συνολικά ποσοστά που ξεπερνούν το 70% των ψήφων. Πάντως, σίγουρα επηρέασε τη διάθεση των ψηφοφόρων η πτώση 1,8% του ποσοστού ανεργίας το δεύτερο τετράμηνο του έτους. Η ανεργία έπεσε στο 11,9%, το μικρότερο ποσοστό από το 2010.

«Το ελληνικό ζήτημα παίζει κυρίαρχο ρόλο στην προεκλογική εκστρατεία» λέει ο Αντόνιο Μπαρόζο, πολιτικός αναλυτής του πορτογαλικού think tank Teneo. «Η κυβέρνηση το χρησιμοποιεί για να στηρίξει τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν βάσει του προγράμματος προσαρμογής και να δείξει ότι δεν υπήρχαν εναλλακτικές. Οι Σοσιαλιστές το χρησιμοποιούν για να κατηγορήσουν τα κυβερνώντα κόμματα ότι είναι “γεράκια της λιτότητας”». Ο νέος ηγέτης των Σοσιαλιστών Αντόνιο Κόστα, πρώην δήμαρχος Λισαβόνας, που ανέλαβε το τιμόνι του κόμματος τον Νοέμβριο χαιρέτισε την εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ ως στροφή της Ευρώπης προς τα αριστερά και προσπαθεί να αλλάξει την εικόνα των Σοσιαλιστών που αμαυρώθηκε από τις κατηγορίες για διαφθορά οι οποίες απαγγέλθηκαν εναντίον του προ-προκατόχου του και πρώην πρωθυπουργού Ζοζέ Σόκρατες, ο οποίος παραμένει προφυλακισμένος.

Οι Σοσιαλιστές ήλπιζαν ότι η συζήτηση για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους θα άρχιζαν σύντομα, όλα δείχνουν όμως ότι αυτό θα γίνει μετά τις κάλπες στην Πορτογαλία. Ο Κοέλιο που αντιτίθεται σε οποιαδήποτε ελάφρυνση του χρέους της Ελλάδας διέψευσε – λίγο χλιαρά είναι η αλήθεια – τις φήμες ότι Πορτογαλία, Ισπανία και Ιρλανδία πίεσαν ώστε οι σχετικές διαπραγματεύσεις των δανειστών με την Αθήνα να αρχίσουν αφότου ολοκληρωθεί η εκλογική διαδικασία και στις τρεις αυτές χώρες.

Το χρέος και η βιωσιμότητά του αποτελούν σημαντικό ζήτημα και για την Πορτογαλία, καθώς πριν από λίγες ημέρες το ΔΝΤ προειδοποίησε τη χώρα ότι πρέπει να εφαρμόσει ευρύ πρόγραμμα περικοπών δαπανών και φορολογικών αυξήσεων προκειμένου να αντιμετωπίσει τα επικίνδυνα υψηλά επίπεδα του χρέους της, που φθάνουν το 130% του ΑΕΠ της.