Πόσο «ανίκητος» είναι ο Τσίπρας;

Οι δημοσκόποι συμφωνούν: Επτά μήνες – και ένα Μνημόνιο – μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου το πολιτικό κεφάλαιο του Πρωθυπουργού διατηρείται χωρίς μεγάλες απώλειες. Μπορεί να το εξαργυρώσει ανενόχλητος στην κάλπη του φθινοπώρου; Πόσο βαραίνει ο παράγων Λαφαζάνης, πόσο πιέζει ο χρόνος και πόσο αντέχει το επιχείρημα «ψηφίστε με για να μην έρθουν οι προηγούμενοι»;

Τον πρώτο καιρό μετά τις εκλογές η δημοτικότητά του ήταν 80%. Ηταν κάτι που είχε να συμβεί από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου. Οπως θυμάται πολύ έμπειρος δημοσκόπος, τα ποσοστά αποδοχής που απολάμβανε ο Αλέξης Τσίπρας δεν τα είχε άλλος πρωθυπουργός εκτός από τον Ανδρέα, «αν εξαιρέσει κανείς μια πολύ μικρή περίοδο του Σημίτη το 1996». Τώρα, μετά το δημοψήφισμα και τη στροφή υπέρ της συμφωνίας με τους εταίρους, ο Τσίπρας εξακολουθεί να έχει τη στήριξη του 60% των ψηφοφόρων, παρότι η πολιτική σύνθεση της πλειοψηφίας που δηλώνει ότι τον εμπιστεύεται δεν έχει μείνει αμετάβλητη, ούτε ποσοτικά ούτε ποιοτικά.

Το κεφάλαιο «Τσίπρας» φαίνεται να είναι και το μεγαλύτερο ατού του ΣΥΡΙΖΑ. Στις τελευταίες μετρήσεις όλοι οι υπόλοιποι επιμέρους δείκτες για τις επιδόσεις της κυβέρνησης είναι αρνητικοί. Και όμως, χάρη στο πρόσωπο, το κόμμα προηγείται με διαφορά ακόμη και μεγαλύτερη από 20 μονάδες.

Το συμπέρασμα είναι ότι, με όρους εκλογικής απήχησης, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Τσίπρας. Η κυριαρχία του δεν φαίνεται να απειλείται. Πόσο «ανίκητος» όμως είναι ο Τσίπρας; Υπάρχει κάτι στον πολιτικό ορίζοντα που θα μπορούσε να κλονίσει την πρωτοκαθεδρία του; Στις κάλπες που ετοιμάζονται για το φθινόπωρο θα βρει αντίπαλο; Οι αντίπαλοι, όπως είναι σήμερα το σκηνικό, είναι δύο: η διαφαινόμενη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ και το χρονόμετρο.

Η πληγή
στ’ αριστερά του

Αν κάτι έχει φανεί ήδη από τις δύο σφυγμομετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά τη σύναψη της συμφωνίας με τους δανειστές είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ καταγράφει απώλειες στα αριστερά του. Η εποχή, βέβαια, δεν ήταν κατάλληλη για να μετρηθεί με ακρίβεια το εύρος αυτών των απωλειών. Το γεγονός ακόμη δεν είχε αφομοιωθεί και ο Αύγουστος δεν είναι ποτέ μήνας για δημοσκοπήσεις. Αυτές οι πρώιμες καταγραφές δείχνουν μια διαρροή της τάξης του 4%.

Σύμφωνα με έμπειρο δημοσκόπο, το 4%-5% θα ήταν και η εκλογική βάση από την οποία θα ξεκινούσε ένα νέο κόμμα προερχόμενο από την εσωκομματική μειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ. Το βεληνεκές της Αριστερής Πλατφόρμας μπορεί κανείς ήδη να το υπολογίσει, αν λάβει ως μέτρο τους σταυρούς που απέσπασαν οι υποψήφιοί της στις εκλογές του Ιανουαρίου. Με «συντεταγμένη» σταυροδοσία, τα δύο πιο επιφανή στελέχη της Πλατφόρμας στη Β’ Αθηνών πήραν ο ένας λίγο περισσότερες και ο άλλος λίγο λιγότερες από 50.000 ψήφους – δηλαδή περίπου 5% του εκλογικού σώματος την ώρα που η επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ στην ίδια περιφέρεια ξεπέρασε το 37%. Ακόμη και στην έδρα του Παναγιώτη Λαφαζάνη, τη Β’ Πειραιώς, η μειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να εκλέξει δεύτερο υποψήφιο πλην του επικεφαλής της.

Αυτά τα αποτελέσματα δεν μπορούν να προδικάσουν το εκλογικό μέγεθος ενός κόμματος Λαφαζάνη. Μεγάλο ρόλο θα παίξει και ο τρόπος με τον οποίο θα επισημοποιηθεί το σχίσμα στον ΣΥΡΙΖΑ – ποιος και πώς θα το χρεωθεί, και ποιος άλλος από τον ΣΥΡΙΖΑ θα ακολουθούσε το εγχείρημα της Πλατφόρμας. Οι πρώτες μετρήσεις πάντως δείχνουν ότι το κομμάτι του Οχι που εγκαταλείπει τον ΣΥΡΙΖΑ διασπείρεται σε πολλές κατευθύνσεις – από ΑΝΤΑΡΣΥΑ μέχρι Χρυσή Αυγή. Οπως παρατηρεί αναλυτής δημοσκοπήσεων «δεν βλέπουμε, όπως θα περίμενε κανείς, απευθείας ενίσχυση του ΚΚΕ. Δεν πρόκειται για ψηφοφόρους ιδεολογικά κατασταλαγμένους που θα ήθελαν, ας πούμε, μια κομμουνιστική Ελλάδα. Πρόκειται για αντιμνημονιακή ψήφο διαμαρτυρίας».

Σε αυτό το φόντο, εικάζεται ότι ένα κόμμα του Οχι με υλικά του ΣΥΡΙΖΑ θα είχε πολύ καλύτερες εκλογικές προοπτικές αν, εκτός από τα στελέχη που είναι ταυτισμένα με την κομμουνιστογενή πτέρυγα του κόμματος, είχε στη βιτρίνα πρόσωπα που μπορούν να απευθυνθούν σε ευρύτερα ακροατήρια. Τέτοια διεισδυτικότητα αποδίδεται περισσότερο στον Βαρουφάκη παρά στη Ζωή Κωνσταντοπούλου, που έχει προφίλ πολωτικό, με υψηλά ποσοστά αρνητικής γνώμης στα γκάλοπ.

Το αντιστήριγμα
στο Κέντρο

Πάντως, η «μετάφραση» του Οχι σε Ναι δεν έχει μόνο απώλειες για τον Τσίπρα. Είχε και κέρδη από τα δεξιά του ΣΥΡΙΖΑ, από τους ψηφοφόρους που – χωρίς να έχουν ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ – ψήφισαν Οχι, πιστεύοντας τη δέσμευση του Πρωθυπουργού ότι θα φέρει συμφωνία εντός 48 ωρών.

Σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς, στην κάλπη του δημοψηφίσματος ενάντια στη γραμμή του κόμματός τους ψήφισαν το 40% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ και του κόμματος Παπανδρέου και περίπου το ένα τέταρτο του Ποταμιού. Αυτό το εύρημα, σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, δείχνει ότι ο Τσίπρας θα μπορούσε ώς έναν βαθμό να αντισταθμίσει τις απώλειες από τα αριστερά του με κέρδη από το Κέντρο. Χάνει τους αγανακτισμένους, αλλά κερδίζει τους ανακουφισμένους.

Η επιρροή
και τα όριά της

Σε εκείνο που συμφωνούν οι περισσότεροι μελετητές των σφυγμομετρήσεων είναι ότι το επτάμηνο της διακυβέρνησης, παρότι τοξικό για την οικονομία, δεν έχει ακόμη βλάψει καίρια την προσωπική εικόνα του Πρωθυπουργού. Φαίνεται μάλιστα να έχει συμβεί το αντίθετο. Να έχει εμπεδωθεί η θέση του στο πολιτικό σκηνικό.

Οπως επισημαίνει αναλυτής, η διακύμανση της κοινής γνώμης κατά την εβδομάδα του δημοψηφίσματος έδειξε την ισχύ του Τσίπρα, αλλά και τα όριά της. Μετά την επιβολή περιορισμών στις κινήσεις κεφαλαίων, καταγραφόταν αισθητή άνοδος του Ναι. Τότε χρειάστηκε η ηχηρή δέσμευση του Πρωθυπουργού ότι το Οχι δεν σημαίνει ρήξη. Η δέσμευσή του ότι θα υπάρξει συμφωνία γύρισε το κλίμα. Η έκβαση αυτής της παρέμβασης είναι διπλής ανάγνωσης: από τη μία, έδειξε ότι ο Τσίπρας μπορεί να πείσει την κοινωνία ακόμη και υπό αντίξοες συνθήκες, με τις τράπεζες κλειστές. Κι από την άλλη, έδειξε ότι η επιρροή του δεν είναι τέτοια ώστε να μπορεί να αντιταχθεί στη βούληση της μεγάλης πλειοψηφίας και να πάει τη χώρα στη δραχμή.

Το ατού
της «απαλλαγής»

Το δεύτερο συμπέρασμα από το δημοψήφισμα είναι ότι είναι ακόμη ενεργό στο εκλογικό σώμα το συναίσθημα της «απαλλαγής». Ο Τσίπρας υπερτερεί επειδή συγκρίνεται με αυτό που και ο ίδιος δεν χάνει ευκαιρία να αναθεματίσει ως «παλιό πολιτικό σύστημα». Ακόμη και κάποιοι από εκείνους που δεν τον ψήφισαν δηλώνουν στις δημοσκοπήσεις ότι τον προτιμούν έναντι των παλαιών πολιτικών.

Με αυτό το σκεπτικό εξηγείται και η αδυναμία της αντιπολίτευσης να καρπωθεί έστω και τις μικρές απώλειες που μετράει ο ΣΥΡΙΖΑ. Η εκτίμηση που εκφράζουν ερευνητές της κοινής γνώμης είναι ότι δύσκολα θα αλλάξει αυτός ο συσχετισμός ακόμη και μετά την αλλαγή ηγεσίας στη Νέα Δημοκρατία. Ο νέος, μεταβατικός πρόεδρος της ΝΔ έχει μεν μεγαλύτερη αποδοχή από τον προκάτοχό του, αλλά μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να μπορεί να πετύχει κάτι περισσότερο από τη συσπείρωση του παραδοσιακού κομματικού ακροατηρίου.

Το πιο αποδοτικό εκλογικό επιχείρημα για τον Τσίπρα εξακολουθεί να είναι το «ψηφίστε με για να μην έρθουν οι προηγούμενοι». Αρκεί αυτό το επιχείρημα για να κερδίσει την τρίτη αναμέτρηση μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο;

Ο Σεπτέμβριος
που δαγκώνει

Ο χρόνος είναι όντως ο μεγαλύτερός του αντίπαλος. Μέχρι στιγμής φαίνεται ότι έχει καταφέρει να ενοχοποιήσει τους άλλους για την κατάσταση της οικονομίας. Για το Μνημόνιο και την κρίση φταίνε η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. Για το τρίτο Μνημόνιο φταίνε οι δανειστές. Η εκτίμηση είναι ότι αυτό το αφήγημα δεν μπορεί να αντέξει σε μια οικονομία που βυθίζεται σε ύφεση με τη θηλιά των capital controls. Ο πόνος θα γίνεται ολοένα και περισσότερο αισθητός όσο περνούν οι ημέρες.

Μια άποψη που διατυπώνεται από κυβερνητικούς κύκλους είναι ότι ο Τσίπρας θα μπορούσε να καθυστερήσει για έναν με ενάμιση μήνα τις εκλογές, με την ελπίδα ότι θα μπορούσε να κερδίσει μια διευθέτηση του χρέους. Ομως, η πρόσφατη πείρα έχει δείξει ότι τα μακροοικονομικά επιτεύγματα δεν είναι ικανά να αλλάξουν τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος. Σίγουρα δεν βοήθησαν την προηγούμενη κυβέρνηση να ισοφαρίσει την οργή που είχαν προκαλέσει τα εισπρακτικά μέτρα. Ο κανόνας είναι ότι ένας ΕΝΦΙΑ καταπίνει πάντα τα πρωτογενή πλεονάσματα.

Αυτός ο κανόνας κάνει τους εκλογικούς αναλυτές να πιστεύουν ότι ο Τσίπρας πρέπει να σπεύσει. Να τρέξει να προλάβει την πραγματικότητα. Από Κυριακή σε Κυριακή η ύφεση θα δαγκώνει όλο και βαθύτερα. Οπως το διατυπώνει χαριτολογώντας ένας από αναλυτές: «Η 25η Οκτωβρίου ακούγεται σαν να είναι πολύ αργά. Θα είναι πολύ καλύτερα για τον Τσίπρα στις 4 Οκτωβρίου. Κι ακόμη καλύτερα στις 27 Σεπτεμβρίου, που είναι και η επέτειος του ΕΑΜ».