Πολυτέλεια: Οι φίλοι μας τα ζώα

Το 1981 η Τζέιν Μπίρκιν στην πτήση Παρίσι – Λονδίνο συνταξίδεψε με τον δημιουργό του θρύλου της στη μόδα του 21ου αιώνα. Τότε ο ιδιοκτήτης του οίκου Hermes βάφτισε με το όνομα της αγγλίδας μουσικού και ηθοποιού τη νέα του δημιουργία.

Περίπου τριάντα χρόνια αργότερα, η Τζέιν Μπίρκιν είδε στο Διαδίκτυο το σκληρό βίντεο της φιλοζωικής και οικολογικής οργάνωσης PETA που αφορούσε σφαγεία κροκοδείλων στην Αφρική και στο Τέξας. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των εργαζομένων στα σφαγεία, από εκεί προμηθεύεται ο οίκος πολυτελείας ένα μέρος των εξωτικών δερμάτων από τα οποία κατασκευάζεται η ακριβή εκδοχή της χειροποίητης Μπίρκιν, που καταλήγει σε χέρια ποπ διασημοτήτων όπως η Κιμ Καρντάσιαν.

Και την περασμένη εβδομάδα η Τζέιν Μπίρκιν μέσα από τα μίντια ζήτησε από τον γαλλικό οίκο να σταματήσει να χρησιμοποιεί το όνομά της για τις τσάντες από κροκόδειλο (και όχι όλες τις Μπίρκιν που φτιάχνονται από διαφορετικές ποιότητες δέρματος) ώσπου να εξασφαλίσουν από τους προμηθευτές τους συνθήκες καλής μεταχείρισης των ζώων. Ο Hermes απάντησε διπλωματικά στην ανακοίνωσή του: «Τα σχόλια της Τζέιν Μπίρκιν δεν επηρεάζουν τη φιλία και την εμπιστοσύνη που έχουμε μοιραστεί όλα αυτά τα χρόνια». Ο οίκος διευκρινίζει ότι πρόκειται να διενεργηθεί έρευνα στη φάρμα του Τέξας που παρουσιάζεται στο βίντεο και ότι η συγκεκριμένη φάρμα δεν ανήκει στους προμηθευτές του.

Το περιστατικό μάς φέρνει μπροστά στην αλλαγή παραδείγματος. Στη μετάβαση προς μία εποχή στην οποία ο άνθρωπος δεν είναι το κέντρο του Σύμπαντος αλλά σημασία έχει η συνύπαρξή του με τα άλλα ζώα. Ο κόσμος της πολυτέλειας λοιπόν καλείται να αντιμετωπίσει με όρους βιοηθικής τη χρήση των υλικών του. Να επανεξετάσει την πρώτη ύλη που προέρχεται τόσο από τα ζώα της τροφικής μας αλυσίδας όσο και από άλλα που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Σημασία λοιπόν δεν έχει τόσο η αντίδραση μιας ευαίσθητης διασημότητας που δηλώνει την αποστροφή της για ένα αντικείμενο του οποίου η υπερβολή της μόδας έχει εκχυδαΐσει την πολιτισμική αξία.

Ο Ζορζ Μπατάιγ γράφοντας στο περιοδικό «Documents», το 1929, το άρθρο του «Abbatoir»  για τα σφαγεία της Βιλέτ στο Παρίσι περιγράφει αυτούς τους αποκρουστικούς χώρους όπου ρέει το αίμα των ζώων. Για τον Μπατάιγ τα σφαγεία είναι ο πυρήνας της απώθησης των κατοίκων της πόλης. Αντίστοιχα η βιτρίνα ενός οίκου πολυτελείας όπου εκτίθεται μια χειροποίητη δερμάτινη τσάντα, υψηλά κατεργασμένη, γίνεται πόλος έλξης. Από αυτήν τη μιντιακή φασαρία στο εξής θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας τη ματιά του Μπατάιγ: στην καρδιά της ομορφιάς (και της πολυτέλειας) κρύβεται ένας φόνος, μια θυσία, ένας θάνατος.

Οσον αφορά τα ζώα από τα οποία παράγονται κρέας, δέρματα, νήματα και άλλα εξαιρετικής χρήσης υλικά, σήμερα διακυβεύεται το να ζουν και να πεθαίνουν υποφέροντας λιγότερο. Για να αλλάξουμε την αντίληψή μας στη σχέση μας με τα υλικά και με αυτόν τον τρόπο να μεγαλώσουμε λίγο περισσότερο την απόστασή μας από τον πρωτογενή ναρκισσισμό εκείνων που ονειρεύονται την ανθρώπινη υπεροχή, αρκεί να δούμε την όποια τσάντα Μπίρκιν από κροκόδειλο ή άλλο δέρμα όχι ως παραδοσιακό σύμβολο αριστοκρατικότητας όπως αρχικά προβλήθηκε. Αλλά ως πεδίο εφαρμογής της θεωρίας της βιολόγου Λιν Μαργκούλις για τη συμβίωση: «Η δημιουργική δύναμη της συμβίωσης παρήγαγε από τα βακτηρίδια ευκαρυωτικά κύτταρα. Ως εκ τούτου, όλοι οι μεγαλύτεροι οργανισμοί – οι μύκητες, τα ζώα, τα φυτά – προήλθαν συμβιογενετικά. Η συμβίωση συνεχίζεται να βρίσκεται παντού. Και οι πιο σύνθετες μορφές ζωής παράγονται συνεχώς από πολύτροπες πράξεις συσχέτισης με άλλες μορφές ζωής».