Επιστροφή στον Ομηρο μέσω Απω Ανατολής

Στην ορχήστρα του θεάτρου της Αρχαίας Επιδαύρου. Εκεί, δίχως αμφιβολία, ήταν να συναντηθούν το βράδυ της Παρασκευής οι δύο αετοί του Διός από τα άκρα του Σύμπαντος για να εντοπίσουν το κέντρο του κόσμου, τον ομφαλό της Γης. Διότι η μυθολογία μπορεί να θέλει ως τόπο συνάντησης των αετών τους Δελφούς, όμως όσοι είχαν την τύχη να δουν την παράσταση του παραδοσιακού ιαπωνικού θεάτρου Νο με θεματικό άξονα την κάθοδο του Οδυσσέα στον Αδη – όπως περιγράφεται από τον Ομηρο στη ραψωδία λ – την Παρασκευή και το Σάββατο (περί τις 4.000 και 6.000 θεατές αντιστοίχως) θα συνειδητοποίησαν ότι στην καρδιά του αργολικού θεάτρου οι δύο αετοί έσμιξαν ξανά.

Ο ένας κουβαλώντας την παράδοση των ομηρικών επών. Κειμένων που κατά μία από τις πολλές εκδοχές συνετέθησαν τον 8ο αιώνα π.Χ. αλλά περιγράφουν γεγονότα που τοποθετούνται στην αρχή του τέλους των πολύχρυσων Μυκηνών (12ος αι. π.Χ.) και αποτελούν όχι απλώς σημεία αναφοράς αλλά είναι θεμελιώδη του δυτικού πολιτισμού. Και ο άλλος αετός μεταφέροντας  την παράδοση μιας ιδιαίτερης θεατρικής γλώσσας του 14ου αι. μ.Χ. που γεννήθηκε σχεδόν 10.000 χλμ. μακριά, στην Απω Ανατολή, δημιουργώντας ουσιαστικά – με τα ώς τώρα δεδομένα τουλάχιστον – την παράσταση – γεγονός του φετινού καλοκαιριού στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ.

Η συνάντηση υπήρξε ευτυχής. Και πέρασε στο κοίλο από την πρώτη στιγμή, λίγο μετά τις 21.15, όταν τη σιωπή έσπασε ο ήχος μιας φλογέρας και ενός κρουστού. Ο Οδυσσέας ντυμένος με μια χρυσοποίκιλτη φορεσιά που θύμιζε αυτοκρατορικό ένδυμα εμφανίστηκε με αργά τελετουργικά βήματα πάνω στην τυπική σκηνή του θεάτρου Νο που είχε στηθεί για την περίσταση: ένας ξύλινος διάδρομος με αφετηρία την αίθουσα του καθρέφτη (τα παρασκήνια δηλαδή υπό μορφή μαύρης τέντας, εξαιτίας της οποίας δεν λειτουργούσε η μία πάροδος) που σε σχήμα Γ κατέληγε σε ένα ορθογώνιο πατάρι.

Οση ώρα η φλογέρα θύμιζε τον συριγμό του ανέμου, το κείμενο έρεε χωρίς να το απαγγέλλει κάποιος. Η ιστορία ξεδιπλωνόταν στους ελληνικούς (σε μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτη) και αγγλικούς υπέρτιτλους ενώ η ορχήστρα στα μαύρα και ο Χορός στα λευκά, ξυπόλητοι οι περισσότεροι, όλοι άνδρες, καθώς όπως στο αρχαίο ελληνικό θέατρο δεν συμμετείχαν γυναίκες, έπαιρναν τις θέσεις τους με μικρά βήματα περνώντας πλάι από τα απαραίτητα της σκηνογραφίας του θεάτρου Νο πευκάκια.

«Ηρθαμε ως προσκυνητές στη γη των θεών του Ολύμπου» έκαναν την επίκλησή τους στη μούσα πριν αρχίσουν να περιγράφουν την κάθοδο του Οδυσσέα στον Κάτω Κόσμο. Μια διήγηση που έμοιαζε να ισορροπεί ανάμεσα σε μοιρολόι και βυζαντινό μέλος. Οι κινήσεις λιγοστές και στυλιζαρισμένες. Τα χέρια και τα εντυπωσιακά μανίκια είχαν τον πρώτο λόγο. Χοροί για τη θλίψη που προκαλεί ο αποχωρισμός, οι οποίοι διαρκούσαν ώς και δέκα λεπτά.

Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ. Το μελωδικό κομμάτι – όσο κι αν κάποιες φορές έμοιαζε μονότονο – είχε τον πρώτο λόγο με την κίνηση να έχει μόνο βοηθητικό ρόλο, συνδυασμός ωστόσο που έδινε ένα δυνατό αποτέλεσμα στο βλέμμα (όπως η άφιξη των ψυχών που κρατούσαν λευκές φωτισμένες σφαίρες) και δεν επέτρεπε στο μυαλό να αποσπαστεί.

Εμβληματικός ο Τειρεσίας – ο μέγας δάσκαλος Ροκούρο Γκένσο Ουμεουάκα, που ερμήνευε και τον ρόλο της Κίρκης – ντυμένος στα κόκκινα προέβλεψε την επιστροφή και τα πολλά δεινά του Οδυσσέα, ενώ η σκηνή της εξόντωσης των μνηστήρων ζωντάνεψε μπρος στα μάτια μας αποσυμφορώντας μας συναισθηματικά από τη φόρτιση που είχε προκαλέσει η συνάντηση του ήρωα με τη νεκρή μητέρα του.

Η επιστροφή του «πολυμήχανου και θεϊκού Οδυσσέα» ανάμεσα στους ζωντανούς σήμανε το φινάλε την ώρα που ο Χορός τραγουδούσε «ποτέ δεν θα κοπάσει το τραγούδι αυτό, αιώνια θα το λέμε».

Η αποχώρηση των ερμηνευτών, σε ανάλογο ύφος με την είσοδό τους, ακολουθήθηκε από το ενθουσιώδες χειροκρότημα των θεατών (ανάμεσά τους κι ο αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού Νίκος Ξυδάκης) που όρθιοι στο σύνολό τους τούς επευφημούσαν και δεν τους άφηναν να επιστρέψουν στα παρασκήνια, ενώ διακριτική ήταν η υπόκλιση του Μιχαήλ Μαρμαρινού, ο οποίος είχε την ιδέα και συνυπέγραφε με τον Ροκούρο Γκένσο Ουμεουάκα τη σκηνοθεσία και τη δραματουργική επεξεργασία.