Πού πήγε το χαμόγελο του Αλέξη;

Στον κοινοβουλευτικό βίο οι συνήθειες αλλάζουν, γρήγορα όσο και ανεπαίσθητα. Στην εποχή των Μνημονίων για παράδειγμα, παρατηρήθηκε μία σταδιακή μετάλλαξη του πολιτικού λόγου. Πολλά ήταν τα μέλη της Εθνικής Αντιπροσωπείας που άφησαν την ξύλινη γλώσσα και επιχείρησαν – όχι πάντα επιτυχώς – να προσαρμόσουν τις ομιλίες τους στις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας.

Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα. Αν και επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ από τον Φεβρουάριο του 2008, στη Βουλή δεν είχε παρουσία έως τις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009 – μέχρι τότε πρόεδρος της ΚΟ ήταν ο Αλέκος Αλαβάνος. Από το φθινόπωρο εκείνης της χρονιάς – όταν εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής – μέχρι και τις εκλογές του 2012 οι εμφανίσεις του στη Βουλή είχαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: επιθετικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση λόγος, με συγκεκριμένη κατεύθυνση, σκοπό και στόχο. «Πωρωνόταν αλλά δεν πόλωνε» όπως παρατηρεί έμπειρο κοινοβουλευτικό στέλεχος. Από τις ομιλίες του δεν έλειπαν ποτέ τα πυρά κατά των κυβερνητικών επιλογών, όπως «υπακούτε πιστά τις εντολές θανάτου και ανθρωποθυσίας που έρχονται από τις αγορές και το ΔΝΤ». Ευθέως και επανειλημμένως, τασσόταν υπέρ όλων των «θυμάτων των Μνημονίων» – ανέργων, μισθωτών, συνταξιούχων και μικροϊδιοκτητών.

Η ΕΠΙΘΕΣΗ. Ενδεικτική της διακριτής επιχειρηματολογίας του ήταν η επίθεση που είχε εκτοξεύσει κατά του τότε υπουργού Οικονομικών Βαγγέλη Βενιζέλου για το χαράτσι της ΔΕΗ (9/2011): «Ενα έκτακτο υποτίθεται τέλος, το κάνατε μόνιμο. Μετατρέπετε τους ιδιοκτήτες ακινήτων – προφανώς δεν είναι οι μεγαλοϊδιοκτήτες που με αφορούν αλλά εκείνοι που έχουν, έπειτα από κόπους μιας ζωής, ένα κεραμιδί 80-90 τ.μ. – σε νοικάρηδες στο ίδιο τους το σπίτι».

Με αυτόν τον βηματισμό και τη δυναμική που χαρίζουν πάντα τα στοιχεία του νέου και άφθαρτου, ο Αλέξης Τσίπρας οδήγησε τον ΣΥΡΙΖΑ από την οριακή είσοδό του στη Βουλή το 2009 στα έδρανα της αξιωματικής αντιπολίτευσης το 2012. Από τη νέα του θέση, συνέχισε με ριπές πολυβόλου να καταγγέλλει τις κυβερνητικές επιλογές και να επικαλείται την εντολή που έδωσε ο ελληνικός λαός για κατάργηση των Μνημονίων. Τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών και των περιφερειακών εκλογών που μεσολάβησαν, άλλωστε, ήταν με το μέρος του. Από τη φαρέτρα των επιχειρημάτων του δεν έλειπαν ποτέ οι απαντήσεις σε όσους επιχειρούσαν να στοχοποιήσουν τον ΣΥΡΙΖΑ, είτε ως ακραίο κόμμα εκτός του δημοκρατικού τόξου, είτε ως κόμμα της δραχμής. «Αφήστε την καραμέλα της δραχμής» είχε πει στον Αντώνη Σαμαρά, «τη χρησιμοποίησαν και άλλοι κι έχει λιώσει».

Ο λόγος του Αλέξη Τσίπρα συνέχισε να είναι καταγγελτικός, χωρίς όμως να ευτελίζει και να προσβάλλει – όπως σε μία κακή απομίμηση επιχειρούν πλέον πολλά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα και απέναντι στον ίδιο. Το 2015 φάνηκε – αρχικά – πως θα ήταν μία γούρικη χρονιά για εκείνον. Εγινε Πρωθυπουργός, ακόμα κι αν στο όριο έχασε την αυτοδυναμία και χρειάστηκε να συνεργαστεί με τους ΑΝΕΛ. Η πρωθυπουργική ομιλία που κατά γενική ομολογία μάγεψε την Κοινοβουλευτική Ομάδα του και έδωσε ζωή σε όλα τα αντιπολιτευτικά «πιστεύω» των προηγούμενων ετών ήταν εκείνη των προγραμματικών δηλώσεων. «Είμαστε σάρκα από τη σάρκα του λαού. Ερχόμαστε μέσα από τις σελίδες της ιστορίας του και θα τον υπηρετήσουμε μέχρι τέλους» είχε πει βουρκωμένος και καταχειροκροτούμενος από τους βουλευτές του.

ΤΙ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΕ; Τέσσερις μήνες, συμπεριλαμβανομένου και του καθοριστικού Ιουλίου. Το δημοψήφισμα έδωσε αρχικά μία εσάνς διχαστικού λόγου στα διαγγέλματα του Πρωθυπουργού, η οποία ωστόσο μαζεύτηκε νωρίς και αντικαταστάθηκε από μηνύματα ενότητας λίγο πριν κλείσουν οι κάλπες – κυρίως όμως αφότου άνοιξαν. Οι κλειστές τράπεζες έφεραν την επίπονη συμφωνία των Βρυξελλών έπειτα από 17 ώρες ατελείωτων διαπραγματεύσεων. Ο Πρωθυπουργός επέμεινε μιλώντας στην ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ ότι «ανάμεσα σε μία κακή και σε μία καταστροφική επιλογή είμαστε υποχρεωμένοι να επιλέξουμε το πρώτο… Είναι σαν να σου ζητούν τα λεφτά ή τη ζωή σου». Και στην Ολομέλεια πως «αν θεωρείτε ότι ο εκβιασμός είναι υπαρκτός, δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να μοιραστούμε όλοι το βάρος της ευθύνης».

Το παράδοξο, σχεδόν ειρωνικό, είναι ότι βρήκε ακροατήριο στην αντιπολίτευση – «προσωρινή ανοχή», όπως λένε, για να ξεπεραστεί η εθνική κρίση – και στην κοινωνία – όπως, προς το παρόν, εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις. Στην αντιπολίτευση βέβαια επιμένουν ότι ο Αλέξης Τσίπρας «δεν κατάλαβε ότι έγινε Πρωθυπουργός, εξακολουθεί να μιλά ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης».

Αντικρουόμενα χαρακτηριστικά. Στην τελευταία συνεδρίαση της Βουλής, η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα είχε αντικρουόμενα χαρακτηριστικά. Μίλησε ως Πρωθυπουργός αλλά και ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης για μία συμφωνία που δεν πιστεύει και, όπως ξεκαθαρίζει, δεν ήταν εμπνεύσεως και ιδιοκτησίας της ελληνικής πλευράς. Το πρωθυπουργικό χαμόγελο έχασε τον αυθορμητισμό του και περιορίστηκε στους τύπους. Δεν είναι τυχαίο. Σε μία τέτοια συγκυρία, ο βηματισμός του Αλέξη Τσίπρα δεν είναι σταθερός. Ψάχνει να βρει τον καινούργιο του ρόλο σε ένα περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει – στην οικονομία, στην κοινωνία, στο κόμμα του.