Αρωμα Ελλάδας με Πλάτωνα και Δημητριάδη

«Εχω να ζήσω κάτι ανάλογο από την εποχή της επιστράτευσης του 1974. Νομίζω ότι συμβαίνει η επαλήθευση μιας κατάστασης με όρους πιο τρομακτικούς. Γιατί το τέρας έχει προσωπείο, υποκρίνεται και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε σε τι βαθμό μάς εκπροσωπεί» σχολιάζει ο συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης με αφορμή το έργο του «Ομηριάδα» που παρουσιάζεται στο Φεστιβάλ της Αβινιόν. Ζητήματα βρίσκονται στον πυρήνα των έργων του ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Δημητριάδη. Πρόκειται για μια τριλογία βασισμένη στην «Οδύσσεια» που μετατρέπεται σε όπερα – ορατόριο για συμφωνική ορχήστρα και θίγει ζητήματα ταυτότητας, γλώσσας, παράδοσης και διαπροσωπικών σχέσεων. Το τρίπτυχο, αν και γράφτηκε το διάστημα 2003-2009, μοιραία επικαιροποιείται. Ο δημιουργός του εξηγεί ότι «το συλλογικό ζήτημα για το οποίο μιλά ο Ομηρος αναμφίβολα αφορά το παρόν. Μιλώντας για συλλογικό ζήτημα εννοώ την παράδοση, την πατρίδα, την ταυτότητα, τη γλώσσα. Και σε αυτό το ζήτημα τώρα προκαλείται μια βαθύτατη πληγή. Η γλώσσα νομίζω έχει πληγεί περισσότερο από οτιδήποτε».  Η τριλογία επικεντρώνεται στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη και σε όσα διαδραματίζονται ανάμεσα σε δύο πρόσωπα: αυτό του ομηρικού ήρωα και του νησιού του. «Στην Ιθάκη προσωποποιείται το σύνολο της πατρίδας. Είναι η επιστροφή του ανθρώπου στο ερωτικό του αντικείμενο» λέει ο Δ. Δημητριάδης για το κείμενο που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 2008 από την ιταλίδα σκηνοθέτιδα Κατερίνα Γκότζι. Στη συνέχεια ο νορβηγός συνθέτης Μάρτιν Ρόμπεργκ – εγκαταστημένος στον γαλλικό Νότο – ενδιαφέρθηκε να το ανασυνθέσει μουσικά. Και τον περασμένο Δεκέμβριο ο συνθέτης, ο ποιητής και ο γάλλος μεταφραστής Μισέλ Βολκοβίτς συνεργάστηκαν για τη μετατροπή της «Ομηριάδας» σε ορατόριο. Θα την παρουσιάσει στις 25 του μηνός η Συμφωνική Ορχήστρα της Αβινιόν με τον γάλλο ηθοποιό Ρομπέν Ρενουτσί να  απαγγέλει επιλεγμένα αποσπάσματα του έργου. Ενώ η εγκαταστημένη στη Γαλλία σολίστ στο σαντούρι Ολυμπία Λαμπροπούλου θα ακολουθήσει τις οδηγίες του Σαμουέλ Ζαν, ώστε οι μελωδίες της να δίνουν μια χροιά σύνδεσης του έργου με τη μουσική παράδοση της Μεσογείου.

Στο πρώτο μέρος του τριπτύχου μιλάει ο Οδυσσέας και αφηγείται πως όταν συναντά την Ιθάκη, εκείνη, αντί να τον καλωσορίσει, τον θανατώνει. Στο δεύτερο μέρος της τριλογίας έχουμε την εκδοχή της συνάντησης του Οδυσσέα με την Ιθάκη αλλά ιδωμένη από την πλευρά της. Οταν συναντά τον Οδυσσέα, δεν βρίσκει παρά έναν βάρβαρο, έναν οργισμένο πολεμιστή που βλέπει σε αυτήν το σύμβολο όλων των δεινών του, γιατί αν δεν υπήρχε εκείνη ως χώρα και ως πατρίδα δεν θα υπήρχε και το αντίθετό της, η ξένη χώρα, δεν θα υπήρχε η «μη πατρίδα», η Τροία, στην οποία πήγε να πολεμήσει. Γι’ αυτό λοιπόν ο Οδυσσέας δολοφονεί την Ιθάκη και τη διαμελίζει.  Το τρίτο μέρος, ο «Ομηρος», γράφτηκε το 2009. Κατά τον Δημήτρη Δημητριάδη ο δικός του ποιητής «που έχει επινοήσει αυτή τη μυθική διάσταση των μορφών δεν αναφέρεται ποτέ στη συνάντηση του Οδυσσέα και της Ιθάκης. Επιμένει πως όλα τα ονόματα και όλες οι σημασίες που δόθηκαν στα ονόματα ήταν επίπλαστα, παροδικά, συμβάσεις άνευ σημασίας. Ομολογεί πως κανείς δεν είναι τίποτα. Κανείς δεν έχει όνομα και ότι το μόνο που έχει σημασία είναι η συνεχής, η αέναη ερώτηση για το ποιος είναι».  

Με την πρεμιέρα του ορατορίου «Ομηριάδα» στον χώρο της Οπερας της Αβινιόν (εκεί είχε παρουσιαστεί στην περυσινή διοργάνωση το έργο του Δημητριάδη «Ο κυκλισμός του τετραγώνου») ολοκληρώνεται ο κύκλος των φετινών εκδηλώσεων του φεστιβάλ. Ο έλληνας δημιουργός ο οποίος θα βρίσκεται εκεί εκφράζει την ανησυχία και την αγωνία του στη συνάντησή του με το γαλλικό κοινό. «Στο εξωτερικό αυτή τη στιγμή έχουν μια διαστρεβλωμένη εικόνα για ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα. Η πληροφόρησή τους στηρίζεται σε ιδεοληψίες, για μια Ελλάδα που δεν έχει σχέση με αυτό που φαντάζονται. Δεν ξέρουν το πραγματικό και αυτό τους οδηγεί σε εσφαλμένα συμπεράσματα στηρίζοντας την εκτίμησή τους στη θυματοποίηση του λαού. Ομως ο λαός είναι εξίσου ένοχος και υπεύθυνος και αυτό θα έπρεπε να μπορούμε εμείς οι ίδιοι να το διαχειριστούμε».

ΠΛΑΤΩΝασ ΚΑΙ ΜΠΑΝΤΙΟΥ. Παράλληλα με τις παραστάσεις του Φεστιβάλ, η «Πολιτεία» του Πλάτωνα, σε μετάφραση του Αλέν Μπαντιού, διαπερνά τη μεγάλη διοργάνωση σαν «φιλοσοφία σε συνέχειες». Ερασιτέχνες όλων των ηλικιών διαβάζουν καθημερινά αποσπάσματα του έργου στον κήπο Ceccano της Αβινιόν, μέχρι την τελευταία ημέρα της διοργάνωσης. Πριν από λίγες ημέρες, ο ίδιος ο Μπαντιού εμφανίστηκε σαν guest star γεμίζοντας την πλατεία του Φεστιβάλ. Ο γάλλος στοχαστής, γνωστός στρατευμένος της αριστερής διανόησης και παθιασμένος ερευνητής του θεάτρου, επιχείρησε μια νέα ερμηνευτική προσέγγιση στο πλατωνικό έργο, κάτω από τη σκιά των δένδρων. Ποιος είναι δίκαιος, ποιος άδικος; Ποιος διάγει καλύτερο βίο από τους δύο; Τι διαχωρίζει τη γνώση από τη γνώμη; Ηταν τα ερωτήματα που ο Μπαντιού μετέφερε με ομάδα ηθοποιών και καλλιτεχνών στο κοινό. Και ανέπτυξε τους στοχασμούς του για τις εξελίξεις, τις επαναστάσεις, τους μετασχηματισμούς που διαπερνούν την ιστορία της φιλοσοφικής και πολιτικής σκέψης μετά τον Πλάτωνα.

Και όπως ήταν αναμενόμενο, σχολίασε τη σύγχρονη ελληνική υπόθεση μιλώντας για το ζήτημα εμπιστοσύνης. «Αν υπάρχει κάποια αρετή στον ΣΥΡΙΖΑ είναι αυτή η προσπάθεια να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη μεταξύ κυβέρνησης και Ελλήνων. Η απόφαση για το δημοψήφισμα ήταν μια πολιτική απόφαση και ο Τσίπρας βγήκε πιο ισχυρός από την άποψη της κοινωνικής εμπιστοσύνης». «Ωστόσο», προσθέτει ο Μπαντιού, «το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος αύξησε τη δυσπιστία των ευρωπαϊκών θεσμών προς την Ελλάδα. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης περνά μέσα από τη διαγραφή του χρέους. Η Ευρώπη θα μπορούσε να πει “ακούσαμε τον λόγο των Ελλήνων. Διαγράφουμε το χρέος της χώρας βελτιώνοντας τις μεταρρυθμίσεις”».

INFO
Η «Homeriade» του Δημήτρη Δημητριάδη θα ανέβει στις 25 Ιουλίου στην Οπερα Γκραν Αβινιόν