Ηρωες εναντίον πολιτικών

ε τίποτα στη βία μην ενδώσεις, δείχνοντας τόσο μίσος που καταργεί το δίκαιο». Η φράση του Οδυσσέα (Γιάννη Τσορτέκη) με υποδέχτηκε, υπό βροχήν, στο προαύλιο ενός σχολείου κάτω από τη σκιά της Ακρόπολης, στην πρόβα. Κι ήταν σαν λόγος – επιταγή για τα μελλούμενα και στο (σύγχρονο) πολιτικό πεδίο. Απόδειξη και αυτή πως ο λόγος των αρχαίων ποιητών, όπως εν προκειμένω του σοφόκλειου «Αίαντα», είναι διαχρονικός και φαντάζει – τραγικά – επίκαιρος, ειδικά στα δύσκολα.

Κάπου από το βάθος πετάγεται ο Οδυσσέας Ανδρούτσος. Ναι, ο ήρωας του Εικοσιένα. Που φυλακίστηκε από τους πολιτικούς της Αθήνας – στην Ακρόπολη, λίγα μέτρα μακριά από το σημείο όπου ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος οργανώνει την πρόβα του «Αίαντά» του λίγο πριν κινήσει για την Επίδαυρο – ως συνεργάτης των Τούρκων (αν και αντιστάθηκε με 118 αρματολούς στον στρατό 8.000 Οθωμανών του Ομέρ Βρυώνη δίπλα στο Χάνι της Γραβιάς) και δολοφονήθηκε με βασανιστήρια ακόμη και από συμπολεμιστές του αρματολούς, προτού φτάσει σε δίκη, 190 χρόνια πριν.

«Μα για τον Αίαντα δεν μιλούσαμε;» θα πει κάποιος. Ναι. Και για ήρωες και προδομένους του Τρωικού Πολέμου, με όχημα τον λόγο του Σοφοκλή. Ομως ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος βλέπει τον Ανδρούτσο σε μια αντιστοιχία με τον Αίαντα που, προδομένος επίσης, αυτοκτόνησε με το ξίφος του (τρυπώντας το μόνο του τρωτό σημείο, τη μασχάλη) κι ας ήταν ο γενναίος του ελληνικού στρατού, που θα έπρεπε να κερδίσει τα όπλα του ήρωα Αχιλλέα ως έπαθλο αριστείας (αλλά λόγω συμπαιγνίας, πολιτικής και πολιτικών καταλήγουν στον Οδυσσέα).

Σε έναν καμβά ηρωισμού και προδοσίας ζωγράφισε ο σκηνοθέτης την παράσταση που έχει άρωμα φουστανέλας ή έστω παραδοσιακών φορεσιών και μουσικές του Νίκου Κυπουργού που παραπέμπουν σε ανάλογο, αν μπορούμε να το πούμε, κλίμα, σαν «ένα τραγούδι για τον Αίαντα». Με άξονα «τη σύγκρουση των δύο κόσμων, του ηρωικού και της νέας τάξης πραγμάτων, δηλαδή των πολιτικών», όπως μου λέει ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος.

«Μονάχος, ωραία μονάχος / μονάχος το ταξίδι αποφάσισα / στο φαεινότατο έρεβος / ποια άλλη ελευθερία;» όπως λένε και οι στίχοι του «Αίαντα» του ποιητή Παντελή Μπουκάλα, με τον οποίους εμφορεί – και τραγουδιστικά – τον «Αίαντά» του ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. Ενας ακόμη σκηνοθέτης που ενσωματώνει νεότερα και αρχαία κείμενα στις φετινές – επιδαύριες – παραστάσεις αρχαίου δράματος. Να αναφέρουμε το παραδοσιακό μοιρολόι στις «Τρωάδες» κατά Σωτήρη Χατζάκη, την «Κοσμογονία» του Ησίοδου στον «Προμηθέα δεσμώτη» κατά Κώστα Φιλίππογλου και τον Θουκιδίδη και τον Τάσο Λειβαδίτη στους «Αχαρνής» κατά Γιάννη Κακλέα.

Το ποίημα του Μπουκάλα ακούγεται στην αρχή της παράστασης του «Αίαντα» από τον ραψωδό Μιχάλη Τιτόπουλο και στη συνέχεια από τον Χορό, που λειτουργεί και σαν μουσική μπάντα με όργανα από σαξόφωνο έως κρουστά.

Η ΝΕΑ ΤΑΞΗ. Σε αυτά προστίθεται μια πατίνα χρόνου στα κοστούμια (Ελένη Μανωλοπούλου), μια σχεδόν τελετουργική κίνηση – χορογραφία (Αγγελική Στελλάτου) και ένα κεντρικό σκηνικό «αντικείμενο»: ένα τεράστιο θραύσμα αρχαίου αγγείου που εικονοποιεί την αυτοκτονία του προδομένου από τους πολιτικούς και τη νέα τάξη πραγμάτων – την οποία εκπροσωπεί ο Οδυσσέας – Αίαντα (Νίκος Κουρής). Σύμβολο, κατά τον σκηνοθέτη, ενός αξιακού συστήματος που το ονομάζουμε «ηρωικό κόσμο». Αλλά και αντάρτης που, προσδιορίζοντας μόνος του το «φυσικό του», ξεκαθαρίζει ότι «δεν είναι οφειλέτης στους θεούς για τίποτα».

Και μια και μιλάμε για ηρωισμούς, είναι εντυπωσιακό ότι ο παραγωγός της παράστασης, το Φεστιβάλ Αθηνών, άφησε – μέσα σε δεινές συνθήκες και ανενδοίαστα – ξεκρέμαστους οικονομικά τους ηθοποιούς και συντελεστές, που με δικά τους έξοδα (τα οποία δεν ξέρουν αν και πότε θα τα πληρωθούν) κατέβηκαν για τις δύο παραστάσεις, Παρασκευή και Σάββατο, στην Επίδαυρο. Γιατί πέρα από τις συμπαιγνίες και τις προδοσίες (που καταγράφει ο σοφόκλειος «Αίας») παραμένει και ο ηρωισμός διαχρονικός κι επίκαιρος.

Πάμε Επίδαυρο με ΤΑ ΝΕΑ
«Αίας» του Σοφοκλή, στις 17 και 18 Ιουλίου (21.00), στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Πληροφορίες για το κουπόνι των «ΝΕΩΝ» στη σελίδα 25. Μετάφραση: 
Δ. Ν. Μαρωνίτης. Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. Μουσική: Νίκος Κυπουργός. Σκηνικά – κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Χορογραφίες: Αγγελική Στελλάτου. Ερμηνεύουν: Νίκος Κουρής, Μαρία Πρωτόπαππα, Γιάννος Περλέγκας, Παντελής Δεντάκης, Ελένη Ουζουνίδου, Γιάννης Τσορτέκης, Γιάννης Κλίνης, Δημήτρης Παπανικολάου, Νικόλας Κατσαμπάνης.