Πρώτη φορά Αριστερά στον πολιτισμό

Κάθε φορά που ανακοινώνεται μια κυβέρνηση, οι ενδιαφερόμενοι σε κάθε παραγωγικό τομέα περιμένουν να ακούσουν με κομμένη την ανάσα ποιος υπουργός τούς έλαχε. Κι ίσως κανένας υπουργός Πολιτισμού μετά τη Μελίνα Μερκούρη δεν έτυχε τόσο θερμής υποδοχής όσο ο Νίκος Ξυδάκης. «Ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση» έλεγαν οι δημοσιογράφοι που τον αγκάλιασαν ως έναν δικό τους άνθρωπο. Το ίδιο κι οι άνθρωποι του πολιτισμού που εναπόθεσαν τις ελπίδες τους σε κάποιον που είχε κατά τεκμήριο γνώση, πείρα κι άποψη για τον χώρο.

Οι προθέσεις συχνά υπήρξαν. Πέντε μήνες μετά την υπουργοποίησή του όμως ο αναπληρωτής υπουργός παραδέχτηκε ότι είναι πολύ διαφορετικά τα πράγματα εκ των έσω. Κι εκείνος δεν είχε να αντιμετωπίσει μόνο ό,τι οι παλιότεροι συνάδελφοί του – συνδικαλισμό και γραφειοκρατία – αλλά και έναν πολύ χαμηλό προϋπολογισμό σε συνδυασμό με τις απόψεις του που διαφοροποιούνταν από όσα είχε υποσχεθεί προεκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως οι θεατρικές επιχορηγήσεις. Το πρόγραμμα για τον πολιτισμό προέβλεπε την επιστροφή τους. Εκείνος όμως δεν είχε ούτε τα κονδύλια, αλλά ούτε και την πεποίθηση ότι πρέπει ο θεσμός να επανενεργοποιηθεί.

Δει δε χρημάτων: Τι και ποιος μπορεί να προχωρήσει σε αλλαγές όταν οι κάνουλες ρευστού έχουν κλείσει κι ακόμη και τα έργα που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ έχουν σταματήσει σε μεγάλο βαθμό, αφού η Τράπεζα της Ελλάδος δεν εκταμιεύει τα υπογεγραμμένα από τους υπουργούς χρήματα; Σε πολλά εργοτάξια οι εργολάβοι έχουν βάλει φρένο, σε κάποια, λιγοστά, οι εργαζόμενοι που έχουν μείνει απλήρωτοι προχωρούν σε επίσχεση εργασίας και σε άλλα έχει αρχίσει να εμφανίζεται έλλειψη υλικών. Ωστόσο, ακόμη κι αν τα χρήματα από το ΕΣΠΑ «ξεπαγώσουν», σε εκκρεμότητα θα εξακολουθούν να βρίσκονται έργα όπως το Ακροπόλ Παλλάς, για την ολοκλήρωση του οποίου απαιτούνται 1,3 εκατ. ευρώ από δημόσιες επενδύσεις, κάτι που καθιστά αδύνατη την περάτωση του έργου αν δεν βρεθούν χορηγοί, τους οποίους ο υπουργός αναζητά εναγωνίως.

Από τις πρώτες κινήσεις του Ν. Ξυδάκη πάντως ήταν να αποκαταστήσει την αποπεμφθείσα πρώην γενική διευθύντρια του ΥΠΠΟ Μαρία Βλαζάκη και να την επαναφέρει ως γενική γραμματέα. Δεν άλλαξε όμως προς το παρόν τον προβληματικό Οργανισμό του ΥΠΠΟ και έχει παραπέμψει τις όποιες βελτιώσεις από φθινόπωρο. Την ίδια ώρα δεν έκρυβε την επιλογή του να αντικαταστήσει όλα τα ΔΣ των φορέων που σχετίζονται με το ΥΠΠΟ σε μια προσπάθεια να δοθεί μήνυμα ανανέωσης. Και παράλληλα να αγγίξει και – γιατί όχι; – να επιλύσει προβλήματα που χρονίζουν, όπως το αίτημα για την πιστοποίηση των αποφοίτων σε δραματικές σχολές, ωδεία και σχολές χορού. Σε νομοθέτημα που είναι έτοιμο προβλέπεται η αναγνώριση των πτυχίων τους σε επίπεδο μεταξύ Δευτεροβάθμιας και Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Τάξη φαίνεται να μπαίνει και στο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς από τα πρώτα νομοσχέδια που θα συζητηθούν στη Βουλή είναι εκείνο που προβλέπει την ενσωμάτωση σχετικής κοινοτικής οδηγίας, ενώ προβλέπει και τη ριζική αναδιάρθρωση του αδρανούς Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας που θα αποκτήσει και κυρωτικές αρμοδιότητες (βρίσκονται υπό έγκριση στο Συμβούλιο της Επικρατείας).

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Στον αγώνα που έδωσαν πολλοί υπουργοί Πολιτισμού – ειδικά την τελευταία διετία – να είναι εκείνοι που θα μπουν πρώτοι στο παλιό εργοστάσιο Φιξ – το οποίο χρειάστηκε να υπερπηδήσει αμέτρητα εμπόδια έως ότου να μετατραπεί σε έδρα του ΕΜΣΤ -, ο Νίκος Ξυδάκης αναδείχθηκε νικητής. Αν και το κτίριο είναι ακόμη άδειο καθώς οι μελέτες για την τοποθέτηση των έργων τέχνης είναι σε εκκρεμότητα και χρήματα για τη λειτουργία του δεν υπάρχουν (δύσκολο να βρεθούν τα δύο εκατ. ευρώ που απαιτούνται για τα ετήσια λειτουργικά του έξοδα), εκείνος μπορεί να λέει ότι το εγκαινίασε σε μια ομολογουμένως επεισοδιακή παρουσίαση: όχι μόνο επειδή το πουράκι του ενεργοποίησε τον συναγερμό – κάτι που ο ίδιος δεν αποδίδει στην ευαισθησία του ανιχνευτή, αλλά σε ανθρώπινο παράγοντα – αλλά κι επειδή δεν δίστασε να πει μπροστά στη διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά (τυπικά διαδέχθηκε την αποπεμφθείσα Αννα Καφέτση ώς τις 14 Ιανουαρίου 2016) ότι με διεθνή διαγωνισμό το μουσείο θα αποκτήσει τον διευθυντή που του αξίζει! Οσο για την ηθική αποκατάσταση της Αννας Καφέτση, για την οποία έχει κάνει επανειλημμένως λόγο, έκρινε αρκετό το γεγονός ότι μνημονεύτηκε το όνομά της πολλές φορές στην εν λόγω παρουσίαση. Προσθέτει δε μια ακόμη ημερομηνία στις δεκάδες που έχουν κατά καιρούς τεθεί ως στόχος για τα εγκαίνια του μουσείου για το τέλος του χρόνου.

Διοικητικά συμβούλια. Σαρωτικές είναι οι αλλαγές που είχαν ανακοινωθεί για καλλιτεχνικούς διευθυντές και διοικητικά συμβούλια φορέων που εποπτεύονται από το υπουργείο. Ορισμένες αποδείχθηκαν διόλου αναίμακτες, όπως αυτή που αφορούσε την αλλαγή στη διοίκηση του Εθνικού Θεάτρου, με τον Νίκο Ξυδάκη και τον Σωτήρη Χατζάκη να βρίσκονται επί μέρες στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Αιφνιδιαστική αλλαγή που επιχειρήθηκε να γίνει εν κρυπτώ είχαμε και στο ΔΣ του Φεστιβάλ Αθηνών, όπου υπήρξαν μέλη τα οποία αντικαταστάθηκαν χωρίς να ζητηθεί η παραίτησή τους. Στα συμβούλια που άλλαξαν συγκαταλέγεται το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, όπου επέστρεψαν μέλη τα οποία είχαν απομακρυνθεί από την προηγούμενη ηγεσία, ενώ πιο ενδιαφέρουσες ήταν οι αλλαγές στο Συμβούλιο Μουσείων, όπου γύρω από το ίδιο τραπέζι θα βρίσκονται τόσο η τέως διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Αννα Καφέτση όσο και η πρόεδρος του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς Σοφία Στάικου, οι οποίες είχαν επανειλημμένως έρθει σε ρήξη όταν συνυπήρχαν στη διοίκηση του ΕΜΣΤ.

Μπιενάλε Θεσσαλονίκης. Λίγο ήθελε να τιναχθεί στον αέρα, κι αυτό διότι η αλλαγή στο ΔΣ του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης έγινε κατόπιν εορτής. Η θητεία των μελών του είχε λήξει, το μουσείο βρισκόταν στην τελική ευθεία για τη διοργάνωση της Μπιενάλε και δεν υπήρχε κανείς αρμόδιος να υπογράψει για τις παραλαβές των έργων. Χρειάστηκε στο παρά πέντε υπουργική απόφαση για να δοθεί αρμοδιότητα στη διευθύντρια του μουσείου να έχει δικαίωμα υπογραφής ώστε να μην ακυρωθεί η διοργάνωση και το ΔΣ ανακοινώθηκε μετά την επίσημη παρουσίαση της Μπιενάλε.

Ο σκόπελος μπορεί να ξεπεράστηκε, ωστόσο ακόμη δεν έχει ξεκαθαριστεί πώς θα ξεπεραστεί το παγόβουνο που ακούει στο όνομα ΥΦΑΝΕΤ. Κι αυτό διότι ο Νίκος Ξυδάκης σκοπεύει, όπως ανακοίνωσε, να προχωρήσει στην πολυπόθητη ενοποίηση των δύο μουσείων σύγχρονης τέχνης της Θεσσαλονίκης (ΚΜΣΤ και Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης), χωρίς να αξιοποιήσει ως έδρα του Κρατικού το πολύπαθο εργοστάσιο της ΥΦΑΝΕΤ (που αγοράστηκε προς 10 εκατ. ευρώ ως έδρα του μουσείου και σήμερα βρίσκεται εγκαταλελειμμένο και υπό κατάληψη), αλλά χώρους που θα παραχωρήσει η Διεθνής Εκθεση Θεσσαλονίκης ώστε τα δύο μουσεία να γειτνιάζουν.

Αμφίπολη. Υστερα από τον καταιγισμό πληροφοριών, την παρακολούθηση της ανασκαφής σε πραγματικό χρόνο και τις «διαρροές» ότι πρόκειται για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η νέα ηγεσία έριξε τους τόνους, αποσυνέδεσε το μνημείο από οποιαδήποτε εθνικιστική διάσταση, αλλά δεν το εγκατέλειψε. Μόλις την περασμένη εβδομάδα μάλιστα ανακοίνωσε ότι προχωρά η διατύπωση των τεχνικών προδιαγραφών για τα έργα προστασίας του μνημείου στον λόφο Καστά, ενός μνημείου στο οποίο πλέον «δεν ψάχνουμε να βρούμε διάσημους νεκρούς με σκανδαλοθηρική λογική, αλλά ιστορικές αλήθειες», όπως δήλωσε ο υπουργός, ενώ σε συνεργασία με την Περιφέρεια σχεδιάζει master plan με επίκεντρο το ταφικό μνημείο και άξονες τον πολιτισμό, το περιβάλλον και τον τουρισμό.

Αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία. Αν και ήταν μία από τις πρώτες προτεραιότητες να είναι ανοιχτοί οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μουσεία με διευρυμένο ωράριο ενόψει της τουριστικής περιόδου, ο στόχος δεν επετεύχθη πλήρως τόσο επειδή δεν υπήρχαν διαθέσιμα κονδύλια για την πρόσληψη υπαλλήλων όσο και επειδή σε πολλές περιοχές δεν είχε γίνει σωστή κατανομή από την προηγούμενη ηγεσία, όπως υποστηρίζουν τουλάχιστον εργαζόμενοι στο ΥΠΠΟ. Το αποτέλεσμα είναι ότι ναι μεν η Ακρόπολη μένει ανοιχτή όλες τις ημέρες της εβδομάδας ώς τις 20.00, ωστόσο σε περιοχές με μεγάλη τουριστική κίνηση, όπως οι Κυκλάδες, οι επισκέπτες βρίσκουν – ακόμη και την περασμένη εβδομάδα – κλειστό το απόγευμα το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας, καθημερινά εκτός Κυριακής το Μουσείο της Ανδρου και χωρίς προσωπικό το πωλητήριο στη Δήλο. Οσο για το ηλεκτρονικό εισιτήριο, η χρήση του οποίου είχε προαναγγελθεί ότι θα εφαρμοζόταν εντός του Ιουνίου, βρίσκεται σε εκκρεμότητα καθώς για γραφειοκρατικούς λόγους ο διαγωνισμός για την προμήθεια εξοπλισμού κηρύχθηκε άγονος. Στα θετικά, από την άλλη, θα πρέπει να επισημανθεί η δυνατότητα χρήσης πιστωτικής κάρτας για την έκδοση εισιτηρίων στην Ακρόπολη, που θα επεκταθεί και σε άλλους χώρους. Τέλος, ακόμη δεν έχει προχωρήσει η αύξηση των εισιτηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, όπως είχε προαναγγελθεί.

Κινηματογράφος. Ηταν ομολογουμένως οι επιλογές που έσωσαν εν πολλοίς τα προσχήματα. Ο Γρηγόρης Καραντινάκης ως γενικός διευθυντής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου (διορίστηκε με τριετή θητεία στα τέλη Ιουνίου) υπόσχεται – αν μη τι άλλο – την επανασύνδεση του φορέα με τους ανθρώπους της αγοράς και τους δημιουργούς, αλλά και την αξιολόγηση των υπό έγκριση σεναρίων με όρους καλλιτεχνικούς. Καίρια χαρακτηρίστηκε και η τοποθέτηση του Αλέξη Γρίβα ως προέδρου του ΕΚΚ (λόγω της πείρας του ως εκπροσώπου του ΕΚΚ στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Στήριξης Κινηματογράφου). Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, από την άλλη, η επιλογή του Γιώργου Αρβανίτη ως νέου προέδρου, ήδη από τις αρχές Μαρτίου, έδωσε νέο αέρα και αύξησε τις προσδοκίες για αλλαγή στη διοίκηση του θεσμού, με δεδομένη βέβαια την περίοδο ισχνών αγελάδων που διανύουμε. Ο αστερίσκος εδώ είναι η τοποθέτηση της σκηνοθέτριας Κυριακής Μάλαμα επίσης στη θέση μέλους. Κι αυτό επειδή η αδελφή του γνωστού τραγουδοποιού υπήρξε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφια του κόμματος στην Α’ Θεσσαλονίκης (2015).

Από τις πρωτοβουλίες που ξεχωρίζουν στον τομέα είναι πλέον το νομοσχέδιο ώστε να έχουν ανταποδοτικά οφέλη – κυρίως επιστροφή φόρου – οι ξένες παραγωγές στην Ελλάδα και η εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για τη λειτουργία ειδικού γραφείου που θα επιλύει τα γραφειοκρατικά θέματα που θα προκύπτουν όταν έρχονται ξένες παραγωγές στη χώρα μας.