«Το τάβλι» του Δημήτρη Κεχαΐδη: Αυθεντικό θέατρο

τις αρχές του 1972 ο Κάρολος Κουν γιορτάζοντας τα τριάντα χρόνια του Θεάτρου Τέχνης παρουσίασε έλληνες νέους συγγραφείς που είχε πρωτοανεβάσει αλλά επ’ ευκαιρία του εορτασμού στρατεύτηκαν να παρουσιάσουν νέα εσοδεία. Ετσι παίχτηκαν το «Αντόνιο ή το Μήνυμα» της Αναγνωστάκη, «Οι Μουσικοί» του Σκούρτη και τα δύο μονόπρακτα «Η βέρα» και «Το τάβλι» του Δ. Κεχαΐδη. Αν και οι τρεις αυτοί σημαντικοί συγγραφείς είχαν διαφορετική τεχνική, στη δύσκολη εκείνη και σκοτεινή εποχή των επίορκων στρατιωτικών έσκαβαν βαθιά και αναζητούσαν την παθογένεια της ελληνικής κοινωνίας. Και σ’ αυτή την καταβύθιση στις ρίζες ο Κάρολος Κουν ήταν ο εμπνευστής, αφού δίπλα στους ξένους νέους συγγραφείς που μεταφύτευσε, κυρίως τους αμερικανούς ηθογράφους, στην Ελλάδα, πρώτος αυτός αναζήτησε στον βυθό της ελληνικής συνείδησης τα όνειρα, τις ονειρώξεις, τους εφιάλτες, τους τρόμους και τις ψευδαισθήσεις ιδιαίτερα της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Τι προϋπήρχε. Ηταν ο Ξενόπουλος, ο Χορν και ο Μελάς, ο Μπόγρης και το μεσοπολεμικό ελληνικό βουλεβάρτο, προσπάθειες, πολλές, γενναίες, να αρθρωθεί σκηνικός λόγος και να ηθογραφηθεί η νεοελληνική κοινωνία. Η «Στέλλα Βιολάντη», «Το φυντανάκι» και «Ο μπαμπάς εκπαιδεύεται» αλλά και τα έργα του Λιδωρίκη, του Καγιά διαμόρφωσαν ένα σκηνικό ήθος που διένυε ένα τόξο από τη λαϊκή γειτονιά έως τα αστικά και μεγαλοαστικά σαλόνια και την επαρχιωτική ζωή, όπως στο έργο και του Καγιά και του Κουνελάκη. Από τον «Τοπικό παράγοντα» του πρώτου έως την «Απαγωγή της Σμαράγδας» του δεύτερου πήγαζε η φιλοδοξία των συγγραφέων να σατιρίσουν με κατανόηση τις αγκυλώσεις και τα ιστορικά βαρίδια μιας κοινωνίας που συνθλιβόταν ανάμεσα σε χρεοκοπικές εθνικές καταστροφές, ήττες, προδοσίες, εκτροπές του πολιτεύματος και δανειοσυντήρητες βιομηχανίες. Και εκεί, στο κέντρο της σύνθλιψης, ο έλληνας μετανάστης είτε στην Αμερική είτε στην Αυστραλία είτε στα ορυχεία του Βελγίου και στην ανασυγκροτούμενη Γερμανία.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Ο Κεχαΐδης, μετά τα πρωτόλεια μονόπρακτά του, στην πρώτη ολοκληρωμένη δραματουργία του με το «Πανηγύρι» που τίμησε πάντα ο Κουν, είδε με καθαρό μάτι αλλά και πικρό δάκρυ την εσωτερική μετανάστευση, το ρήμαγμα της υπαίθρου, την εγκατάλειψη της γεωργίας και τη φυγή νέων ανθρώπων προς επαγγέλματα του ποδαριού στη χοάνη της πρωτεύουσας. Ο πατροπαράδοτος καρποσυλλέκτης του θεσσαλικού κάμπου και ο παπλωματάς, λαχειοπώλης στην Ομόνοια και θυρωρός στα Ιλίσια. Ο Κεχαΐδης συνέπλευσε με σπουδαία παρέα: Καμπανέλλης, Ζιώγας, Μουρσελάς, Καρράς, Σκούρτης, Αναγνωστάκη, Ποντίκας, Μποστ, Μάρκαρης, Γ. Σταύρου, Διαλεγμένος, Μάτεσις, Χριστοφιλάκης, Αρμένης, Μ. Ευθυμιάδης, Μανιώτης, Χρυσούλης, Λυμπεράκη, Χασάπογλου, Τσικληρόπουλος. Δεν καταλογογραφώ για εντυπωσιασμό. Στήνω απέναντι στη νέα γενιά ηθοποιών και σκηνοθετών και στα νέα κυρίως μεταμοντέρνα υβρίδια έναν τοίχο για να κρύψουν την ενοχή τους. Εχουμε αυτή τη γενναία ομάδα, μόνο οι άγγλοι μεταπολεμικοί συγγραφείς συγκρίνονται ως ομάδα, και τους ξεχάσαμε. Οσο υπήρχε επιχορηγούμενο θέατρο και ευαίσθητη πολιτική, όσο ευαίσθητοι σκηνοθέτες όπως ο Κουν ανίχνευαν τα χειρόγραφα που δέχονταν και ανακάλυπταν διαμάντια, όσο υπήρχε το θέατρο του Αρμένη, του Βουτέρη και η Πειραματική Σκηνή του Ν. Παπανδρέου, όσο ο Παπαγεωργίου και η Πρωτοψάλτη αναζητούσαν και έβρισκαν νέα ελληνική δραματουργική μαγιά το θέατρό μας ανάσαινε.

Οταν βγήκαν «Οι πυραμίδες» του Ρίτσου ο Παλαμάς έγραψε δημόσια: «Παραμερίστε να περάσει ο Ρίτσος». Πέθανε ο Μάτεσις – είδατε π.χ. να τον τιμά το Φεστιβάλ Αθηνών των νεοελληνικών σκυβάλων; Τώρα το μήνυμα είναι: «Παραμερίστε να περάσει ο Δημητριάδης».

Χίλιες φούσκες του Δημητριάδη δεν μπορούν να αντισταθμίσουν δύο ατάκες του Κεχαΐδη. Είδα σ’ έναν έξοχο χώρο, πολυχώρο, στην Ακαδημία Πλάτωνος και στο ομώνυμο εκεί θεατρικό στέκι το «Τάβλι» του Κεχαΐδη και γύρισα πίσω 43 χρόνια της θεατρικής δικής μου διακονίας και αφοσίωσης στη νεοελληνική διαχρονική δραματουργία. Το «Τάβλι» έχει κάνει γενναία καριέρα από τότε, είναι έργο δημοφιλές ιδιαίτερα σε σκηνοθέτες και ηθοποιούς που αναζητούν κείμενα με ψαχνό όσον αφορά το θέμα και με βάθος όσον αφορά τη χαρακτηρολογία.

Πάνω απ’ όλα όμως μετράει η γλώσσα, και εννοώ η θεατρική γλώσσα, η σύλληψη και απόδοση του νεοελληνικού ρυθμού. Γιατί ο ρυθμός στο θέατρο είναι όπως ο σφυγμός του οργανισμού.

ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ. Υστερα είναι τα σύμβολα του Κεχαΐδη. Παραπέμπω στους τίτλους του: Πανηγύρι, Βέρα, Τάβλι, Δάφνες και Πικροδάφνες. Κανένας, έγραφα το 1972, όσο ο Κεχαΐδης δεν είδε πως, το τάβλι, αυτή η νεοελληνική ενασχόληση μπορεί να περιέχει όλη τη «φιλοσοφία» της νεοελληνικής ζωής. Αυτός ο επιτραπέζιος παιγνιδιώδης διάλογος, αυτός ο ανταγωνισμός που ξεκινάει από το έναυσμα μιας «τυχαίας» ζαριάς για να εξελιχθεί σε μια μάχη προσωπικής δεξιοτεχνίας, απεικονίζει εν πυκνώ όλον τον αυτοσχεδιασμό της νεοελληνικής πραγματικότητας.

Ο θαυμάσιος ηθοποιός Δημήτρης Λάλος που πέρασε στη σκηνοθεσία συνέλαβε πρωτίστως τον ρυθμό του Κεχαΐδη και απ’ εκεί προχώρησε στον βυθό των ενστίκτων, των απωθημένων, των στερεοτύπων της νεοελληνικής λούμπεν και μικροαστικής συμπεριφοράς. Και η έκπληξη!! Καθοδήγησε δύο αφρικανούς έλληνες εκ γενετής ηθοποιούς που διδάσκουν ελληνική χειρονομία και ελληνική λαλιά. Εκεί, σε μια γειτονιά της Αθήνας ο Σαμουήλ Ακινόλα και ο Στέφανος Μουάγκιε αποδεικνύουν αφοπλιστικά ότι η ηθογραφία, το θέατρο ηθών του Κεχαΐδη είναι τουλάχιστον θέατρο της μεσογειακής ψυχής και πιο βαθιά ακόμη. Μη χάσετε την εμπειρία, σ’ έναν χώρο σημειωμένο με τις αναμνήσεις ιθαγένειας του Μιχάλη Σαπλαούρα και τους θαυμάσιους φωτισμούς του Παν. Λάμπη.

INFO
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Λάλος
Παίζουν: Σαμουήλ Ακινόλα, Στέφανος Μουάγκιε
Θέατρο Ακαδημία Πλάτωνος, τηλ. 210-4830.330